Nuk është aspak e pazakontë të jesh shumë i/e kujdesshme dhe e kuptueshme ndaj të tjerëve, ndërkohë që ke vështirësi të aplikosh të njëjtën mirësjellje dhe ndjeshmëri për veten tënde. Mund të shohësh vetë-dashurinë si një prioritet më të ulët, krahasuar me bujarinë dhe mirësinë që i ofron të tjerëve; madje mund të mendojë se thjesht nuk e meriton aq shumë sa ata që ke rreth teje. Megjithatë, kur nuk i jep vetes mirësinë që e ofron aq lehtësisht për të tjerët, po privon mirëqenien tënde në mënyra që kërkimet shkencore e kanë treguar si shumë të rëndësishme.
Këtu janë katër shenja që mund të tregojnë se po humbas veten kur bëhet fjalë për vetë-dashuri, dhe çfarë thonë shkencëtarët mbi mënyrën se si mund ta ndryshosh këtë.
Zëri yt i brendshëm është më i ashpër se çdo gjë që do t’i thoje një të tjetri
Vetëkritika është një nga arsyet kryesore që shumë njerëz e kanë të vështirë të tregojnë mëshirë për veten e tyre. Për shembull, nëse një mik ose anëtar i familjes ka nevojë për mbështetje pas një gabimi, shumë mund të përdorin tone ngushëlluese dhe të duruara për t’i qetësuar. Do t’i thonit atij të mos jetë kaq i ashpër me veten dhe do t’i kujtonit se të gjithë bëjnë gabime herë pas here. Por, nëse ky gabim ka qenë i juaji, monologu juaj i brendshëm mund të jetë shumë më i ashpër dhe më pak falës. Edhe pse kjo është e trishtueshme, është gjithashtu një model i mbështetur nga kërkimet shkencore. Një studim i vitit 2018, i botuar në Mindfulness, ka zbuluar se njerëzit kanë më shumë dhembshuri për të tjerët se sa për veten e tyre. Megjithatë, është gjithashtu e vërtetuar se vetë-dashuria (jo vetëm dhembshuria për të tjerët) është më fort e lidhur me mirëqenien, siç janë depresioni më i ulët dhe emocione pozitive më të mëdha.
I jep prioritet nevojave të të tjerëve mbi nevojat e tua
Ata që kanë vështirësi me vetë-dashurinë shpesh janë të prirur të vendosin të tjerët në radhë të parë, madje dhe në dëm të mirëqenies së tyre emocionale dhe fizike. Për shembull, mund të punosh shumë, të injorosh kufizimet e tua ose të marrësh më shumë se ç’mund të menaxhosh – gjithçka sepse mendon se të tjerët “meritojnë” kohën dhe energjinë tënde më shumë se ti. Edhe pse është e admirueshme që të kujdesesh kaq shumë për të tjerët, neglizhimi i vetes do ta bëjë më të vështirë të vazhdosh të kujdesesh për ta, sepse do të të lërë të djegur, të zemëruar dhe shumë të stresuar. Në këtë kuptim, vetë-dashuria nuk është egoizëm. Ajo është thjesht një akt i njohjes së vuajtjes tënde si të vlefshme dhe të denjë për kujdes, po aq sa ajo e të tjerëve, dhe mendja dhe trupi yt do të të falënderojnë për këtë. Dhënia e prioritetit mirëqenies tënde në këtë mënyrë nuk do të thotë se do të kujdesesh më pak për të tjerët, por se po krijon një bazë të qëndrueshme nga e cila mund të ndihmosh me të vërtetë.
I fal të tjerët lehtësisht, por nuk mund të heqësh dorë nga gabimet e tua
Ata që kanë vështirësi me vetë-dashurinë shpesh kanë probleme të praktikojnë vetë-faljen. Për shembull, mund të ndihesh i gatshëm të kalosh lehtësisht gabimet e të tjerëve, por mund të rishikosh gabimet e tua vazhdimisht dhe të shqetësohesh për mënyrën se si mund të kishim bërë më mirë. Ky standard i dyfishtë është një shenjë e zakonshme e mungesës së vetë-dashurisë. Ndërsa mund t’i falësh të tjerët, e gjen të vështirë ta bësh për veten tënde. Siç shpjegohet në një studim të vitit 2020, i botuar në Journal of Happiness Studies, kjo lidhet me faktin se vetë-dashuria përfshin pranimin e “humanitetit të përbashkët” – kuptimin që vuajtja është pjesë e natyrës njerëzore. Gabimet, humbjet, zhgënjimet dhe, po, edhe dështimet tona, janë ato që na lidhin me të tjerët; ato nuk janë asgjë për të pasur turp. Megjithatë, shumë nga ne e injorojmë këtë kur bëhet fjalë për veten. Shumë identifikim me dështimet tona mund të bëjë të vështirë për ne që të qetësohemi dhe të ushtrojmë mëshirë për veten.
Ke vështirësi të pranoje mbështetje ose mirësjellje
Ata që kanë mungesë vetë-dashurie shpesh janë të shkëlqyer në dhënien e mbështetjes për të tjerët. Por, kur dikush ofron ndihmë, ngushëllim ose lavdërim, ata shpesh e refuzojnë ose e heqin. Mund të ndihesh se nuk e meriton këtë mirësjellje; mund të ndihesh disi i pasigurt për ta pranuar dhe të preferosh të kalosh problemet tënd në mënyrë të pavarur. Ky refuzim për të pranuar kujdes dhe dhembshuri shpesh rrjedh nga besime të thella që kanë të bëjnë me maskulinitetin dhe individualizmin: “Nëse pranoj ndihmë, jam i dobët”, ose “Duhet të jem në gjendje t’i trajtoj gjërat vetë”. Megjithatë, kërkimet e mëtejshme nga Mindfulness në vitin 2022 tregojnë se pranimi i dhembshurisë nga të tjerët mund të ndihmojë që të ndërtohet vetë-dashuria me kalimin e kohës. Kjo do të thotë se, kur njerëzit ndihen të mbështetur nga të tjerët, kapaciteti i tyre për t’u kujdesur për veten rritet, çka ndihmon që të zvogëlohet stresi dhe të përparojnë.
Pse ndodh ky model?
Të kuptosh pse je e dashur për të tjerët, por jo për veten tënde, mund të ndihmojë për të ndërprerë këtë cikël. Shpesh, ka disa faktorë psikologjikë dhe socialë që ndihmojnë në krijimin e kësaj dinamike:
Kushtimi i hershëm: Nëse je rritur në një mjedis që vlerëson sakrificën e vetvetes, stoicizmin ose “fortësinë”, mund të kesh brendësuar besimin se kujdesi për veten është egoist ose indulgjent. Kjo mendësi bëhet automatike me kalimin e kohës: ndihmimi i të tjerëve ndjehet natyrshëm, ndërsa prioriteti për veten tënde të bën të ndihesh fajtor ose i pakëndshëm.
Perfeksionizmi: Një shtytje e fortë për të qenë perfekt mund të kalojë lehtësisht në kritikën e paepur të vetes. Tendencat perfeksioniste shpesh janë të lidhura me frikën nga dështimi dhe vetë-gjykimin e ashpër. Në këtë mënyrë, kur çdo gabim duket i magnifikuar, është shumë e vështirë të trajtosh veten me të njëjtën durim dhe mirëkuptim që i jep të tjerëve.
Turpi dhe frika nga ndjeshmëria: Hapja për të pranuar kujdes (nga të tjerët ose nga vetja) mund të ndihet si një rrezik. Vulnerabiliteti shpesh keqinterpretohet si dobësi ose brishtësi, gjë që e bën shumë të vështirë për disa të pranojnë mbështetje ose të ushtrojnë vetë-dashuri. Por është e rëndësishme të theksojmë se këto tendenca nuk janë të ngurta; nuk je e destinuar të përsërisësh ato përgjithmonë nëse nuk do. Si një aftësi ose një muskul, vetë-dashuria mund të mësohet dhe forcohet.
Si të fillosh të praktikosh vetë-dashurinë?
Të bëhesh po aq e kujdesshme me veten sa je me të tjerët është diçka që do të kërkojë hapa të ndërgjegjshëm dhe praktikë, veçanërisht nëse nuk e ke bërë kurrë zakon. Për fillestarët, është më mirë të fillosh nga hapat e vegjël për të krijuar konsistencë:
Pusho dhe vëre: Kur e kap veten duke kritikuar ose kaluar me shpejtësi nevojat e tua, merr një moment për të pushuar. Vëre mendimet dhe ndjesitë e tua, pa i gjykuar ato. Thjesht njohja e tyre dhe e asaj ku mund të vijnë është e mjaftueshme për të krijuar hapësirë për mirësjellje.
Fola me veten sikur të ishe një mik: Imagjino si do të përgjigjeshe ndaj një miku të ngushtë në të njëjtën situatë. Flit me veten me të njëjtën tone të dhembshur dhe kuptues. Më e rëndësishmja, gjithmonë kujtohu se gabimet dhe sfidat janë pjesë e qenies njerëzore.
Vendos kufij dhe prioritizoi nevojat: Jepi vetes leje për të thënë jo kur është e nevojshme, për të pushuar kur je e lodhur dhe për të marrë kohë për aktivitete që të rikthejnë energjinë. Vetë-dashuria duhet të fillojë me mbrojtjen e energjisë tënde.
Praktiko akte të vogla mirësjelljeje ndaj vetes: Kjo mund të jetë aq e thjeshtë sa të marrësh një dush të ngrohtë, të gatuash (ose të porosisësh) ushqimin tënd të preferuar, ose madje të lejoesh një ditë të relaksuar pa angazhime. Gjatë kësaj kohe, dërgo një mesazh vetes se mirëqenia tënde ka rëndësi.
Prano mbështetje nga të tjerët: Lejo të tjerët të të ndihmojnë ose kujdesen për ty. Ky nuk është një shenjë dobësie. Pranimi i dhembshurisë është një mënyrë e shkëlqyer për të forcuar ndjenjën e vlerës, duke rritur kapacitetin për të praktikuar vetë-dashurinë.
Vetë-dashuria është një aftësi, jo një karakteristikë e personalitetit. Në këtë kuptim, nëse i kushton kohë dhe mund për ta ndërtuar atë, do të shpërblehesh me një themel më të fortë për qëndrushmërie, balancë dhe mirëqenie të vërtetë.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
