Pyetja nëse duhet t’ua tregojmë fëmijëve të vërtetën për Babagjyshin është një prej dilemave më të ndërlikuara emocionale të prindërimit. Ajo prek kufirin delikat mes imagjinatës dhe realitetit, mes mbrojtjes së botës magjike të fëmijërisë dhe edukimit moral për sinqeritetin. Psikologjia zhvillimore sugjeron se kjo dilemë nuk ka një përgjigje universale, por një kuptim të thellë që varet nga etapa e zhvillimit të fëmijës dhe vlerat familjare.
Sipas Jean Piaget, fëmijët deri në fazën para–operacionale (2–7 vjeç) e shohin botën në mënyrë simbolike dhe magjike. Për ta, figura si Babagjyshi janë pjesë natyrore e mjegullës imagjinative që ndihmon formimin e kreativitetit dhe të të menduarit abstrakt. Psikologët si Dorothy G. Singer theksojnë se roli i fantazisë në këtë moshë ndihmon në rregullimin emocionale dhe në përpunimin e situatave të vështira. Në këtë kuptim, Babagjyshi nuk është mashtrim,ai është një mjet zhvillimi.
Megjithatë, kur fëmijët hyjnë në fazën operacionale konkrete (7–11 vjeç), sipas Piaget, aftësia e tyre për të dalluar simbolikën nga realiteti rritet ndjeshëm. Pikërisht në këtë periudhë lindin pyetjet e para të sinqerta: “A është vërtet i gjallë?” Këtu, qasja prindërore duhet të jetë më nuancuar. Sipas psikologes Angela Marseglia, fëmijët e kësaj moshe nuk kërkojnë domosdoshmërisht “të vërtetën absolute,” por kërkojnë koherencë, diçka që ka kuptim në logjikën e tyre të re. Nëse prindi është i hapur për të folur, duke respektuar kuriozitetin e tyre, ata e përballojnë të vërtetën pa zhgënjim.
Nga perspektiva emocionale, disa prindër shqetësohen se e vërteta mund të shkaktojë humbjen e besimit. Sipas studimit të psykologëve Boyle & McKay, shumë fëmijë që mësojnë se Babagjyshi nuk ekziston nuk përjetojnë humbje të besimit te prindi, sepse e kuptojnë se historia ishte pjesë e magjisë së fëmijërisë dhe jo një gënjeshtër me qëllim manipulimi. Ndaj, mënyra e komunikimit është thelbësore. Lawrence Kohlberg sugjeronte se zhvillimi moral i fëmijës formohet rreth moshës 6–12 vjeç, prandaj mënyra se si shpjegohet e vërteta e Babagjyshit kontribuon në vetë strukturën morale: jo si “gënjeshtër,” por si traditë kulturore, simbolikë dhe kujdes.
Nga ana tjetër, figura e Babagjyshit mund të ketë vlera të rëndësishme edukative. Psikologu Bruno Bettelheim argumentonte se mitet dhe tregimet i ndihmojnë fëmijët të kuptojnë botën përmes simbolikës. Babagjyshi përçon mesazhe për bujarinë, ndarjen, mirësinë dhe shpërblimin e sjelljes së mirë, konceptet që fëmijët i kuptojnë më lehtë përmes personifikimit sesa përmes shpjegimeve abstrakte. Atëherë, çfarë duhet bërë? Psikologët bashkëkohorë sugjerojnë një qasje fleksibile dhe të personalizuar:
Respektoni nivelin e zhvillimit të fëmijës – Fëmijët e vegjël përfitojnë emocionalisht nga magjia; fëmijët më të rritur përfitojnë nga dialogu i hapur.
Mos e impononi të vërtetën; lejojeni fëmijën të udhëheqë procesin – Kur fëmija fillon të dyshojë, ai është gati psiko–emocionalisht ta kuptojë realitetin.
Shpjegojeni si traditë, jo si gënjeshtër – Kuptimi i simbolikës i jep fëmijës ndjenjën se është rritur, jo se është mashtruar.
Ruani magjinë në forma të tjera – Edhe kur mësojnë të vërtetën, fëmijët mund të marrin pjesë në lojën e Babagjyshit për të tjerët, duke e jetuar magjinë nga një këndvështrim i ri.
Në fund, qëllimi nuk është t’u tregojmë fëmijëve “për Babagjyshin,” por t’i mësojmë të gjejnë balancën mes imagjinatës dhe realitetit, mes ëndrrave dhe të vërtetave. Babagjyshi është më pak një personazh, dhe më shumë një urë, nga pafajësia drejt kuptimit. Prindërit nuk duhet të zgjedhin mes së vërtetës dhe magjisë, sepse fëmijët kanë nevojë për të dyja: të vërtetën për t’u rritur, dhe magjinë për të mbetur njerëz.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
