Virusi Nipah (NiV) është një virus zoonotik, që do të thotë se transmetohet nga kafshët te njerëzit, dhe aktualisht po monitorohet me vëmendje të shtuar nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) pas një shpërthimi të ri në janar të vitit 2026 në shtetin e Bengalit Perëndimor, Indi. Ky virus shkakton një sëmundje të rëndë që varion nga infeksionet pa simptoma deri te problemet akute të frymëmarrjes dhe encefaliti fatal (inflamacioni i trurit).
Rezervuari natyror i virusit janë lakuriqët e natës që ushqehen me fruta (gjinia Pteropus), por ai mund të infektojë edhe kafshë të tjera si derrat. Njerëzit infektohen zakonisht përmes kontaktit të drejtpërdrejtë me kafshët e sëmura, konsumimit të frutave apo lëngjeve të kontaminuara me pështymën ose urinën e lakuriqëve, si dhe përmes kontaktit të ngushtë me lëngjet trupore të një personi të infektuar.
Arsyeja kryesore pse ky virus alarmon autoritetet shëndetësore botërore është shkalla e tij jashtëzakonisht e lartë e vdekshmërisë, e cila vlerësohet midis 40% dhe 75%, duke e bërë atë shumë më vdekjeprurës se shumica e viruseve të tjerë respiratorë.
Një tjetër faktor shqetësues është mungesa e plotë e një vaksine apo trajtimi specifik; mjekësia aktuale mund të ofrojë vetëm kujdes mbështetës për simptomat.
OBSH e ka klasifikuar Nipah-un si një “sëmundje prioritare” në listën e patogjenëve me potencial epidemik që kërkojnë kërkime urgjente. Ndonëse rreziku i përhapjes globale për momentin vlerësohet i ulët nga OBSH, fakti që virusi mund të transmetohet nga njeriu te njeriu dhe ka një periudhë inkubacioni që mund të zgjasë deri në 45 ditë (megjithëse zakonisht është 4 deri në 14 ditë), bën që monitorimi ndërkombëtar të jetë në nivele maksimale.
Në shpërthimin e fundit të janarit 2026, janë konfirmuar raste te punonjësit shëndetësorë në Indi, gjë që ka shtyrë vende si Singapori, Tailanda dhe Hong Kongu të forcojnë kontrollet në aeroporte. Simptomat fillestare si ethet, dhimbja e kokës dhe e fytit shpesh ngatërrohen me gripin, por rreziku vjen nga përparimi i shpejtë drejt gjendjes së komës brenda 24 deri në 48 orëve në rastet e rënda. Edhe ata që mbijetojnë mund të kenë pasoja afatgjata neurologjike, si kriza epileptike apo ndryshime të personalitetit.
Duke u bazuar në udhëzimet e fundit të Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH) dhe protokolleve të sigurisë për vitin 2026, këto janë masat kryesore parandaluese për të minimizuar rrezikun e infektimit me virusin Nipah:
Evitoni konsumimin e lëngjeve të freskëta të papërpunuara: Shmangni rreptësisht lëngun e palmës apo të hurmave të freskëta në zonat e shpërthimit, pasi lakuriqët e natës shpesh infektojnë enët e grumbullimit gjatë natës. Nëse konsumohen, ato duhet të jenë të ziera ose të sterilizuara.
Higjienë rigoroze e frutave: Konsumoni vetëm fruta që i keni qëruar vetë ose që janë larë mirë me ujë të rrjedhshëm. Mos konsumoni asnjë frut që ka shenja kafshimi ose gërvishtjeje nga kafshët.
Shmangni kontaktin me kafshët e egra: Qëndroni larg zonave ku strehohen lakuriqët e natës (si shpellat apo pemët e dendura frutore) dhe shmangni kontaktin me derrat në fermat që ndodhen pranë vatrave të infeksionit.
Mbrojtja në mjedise spitalore: Nëse vizitoni zona të prekura, shmangni spitalet ku po trajtohen pacientë me NiV. Punonjësit shëndetësorë dhe vizitorët duhet të përdorin maska N95, doreza dhe mbrojtëse sysh, pasi transmetimi nga njeriu te njeriu ndodh kryesisht përmes lëngjeve trupore dhe piklave respiratore.
Larja e shpeshtë e duarve: Përdorni sapun dhe ujë ose dezinfektues me bazë alkooli (mbi 70%) pas çdo kontakti me sipërfaqe publike ose mjedise ku ka dyshime për praninë e virusit.
Monitorimi i simptomave pas udhëtimit: Nëse ktheheni nga një zonë aktive dhe shfaqni ethe, marramendje ose vështirësi në frymëmarrje brenda 14-21 ditëve, izolohuni menjëherë dhe njoftoni autoritetet shëndetësore duke treguar historinë tuaj të udhëtimit.
Sipas përditësimeve më të fundit epidemiologjike për fundin e janarit 2026, autoritetet shëndetësore ndërkombëtare kanë vendosur nën vëzhgim të rreptë disa rajone specifike ku qarkullimi i virusit Nipah është aktiv ose mjedisi paraqet rrezik të lartë:
Indi (Shteti i Bengalit Perëndimor dhe Kerala): Këto mbeten vatrat më kritike. Shpërthimi i fundit në Bengalin Perëndimor ka shkaktuar izolimin e disa fshatrave, ndërsa Kerala mbetet në gatishmëri të lartë për shkak të historikut të përsëritur të shpërthimeve.
Bangladesh (Rajoni i Rajshahi-t dhe Goalando): Kjo është zona me frekuencën më të lartë të rasteve sezonale (zakonisht midis dhjetorit dhe prillit), e lidhur ngushtë me vjeljen e lëngut të palmës.
Tailanda dhe Malajzia: Edhe pse nuk kanë raportuar shpërthime të mëdha masive së fundmi, këto vende monitorohen vazhdimisht pasi rezervuari natyror (lakuriqët Pteropus) është i pranishëm në pyjet e tyre tropikale dhe fermat e derrave.
Filipinet: Autoritetet kanë rritur vigjilencën në zonat rurale pas raportimeve për raste sporadike të transmetimit nga kuajt te njerëzit, një dukuri më pak e zakonshme por e mundshme.
Kamboxhia dhe Vietnami: Këto vende konsiderohen “zona të rrezikut gjeografik” pasi testet te lakuriqët e natës kanë rezultuar pozitive për antitrupat e virusit, gjë që tregon se virusi qarkullon në natyrë, edhe nëse nuk ka ende shpërthime të mëdha te njerëzit.
Për udhëtarët, këshillohet të verifikojnë hartat e fundit të OBSH-së ose njoftimet e CDC-së përpara nisjes, pasi statusi i “zonës së kuqe” mund të ndryshojë brenda pak ditësh në varësi të rasteve të reja.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
