Agjërimi është një praktikë që trupi ynë e përjeton jo thjesht si mungesë ushqimi, por si një transformim metabolik dhe fiziologjik që prek shumë sisteme të ndryshme. Shkencëtarë të fushës së metabolizmit njerëzor dhe nutricionit kanë dokumentuar se kur ne ndalojmë së ngrëni për një periudhë kohe të caktuar, ndryshimet brenda trupit fillojnë brenda orësh të pakta, duke reflektuar një adaptim të lashtë evolucionar për t’u mbijetuar mungesës së ushqimit.
Brenda orëve të para pas fundit të një vakti, trupi utilizon glukozën e gjendur në qarkullim dhe rezervat e glikogjenit në mëlçi, të cilat shërbejnë si burim kryesor energjie. Por ndërsa këto rezervat shterojnë — zakonisht pas rreth 12 deri në 24 orë — trupi kalon në një gjendje metabolike të re, ku përdor yndyrnat e ruajtura për energji, duke filluar prodhimin e molekulave të quajtura ketone, të cilat shërbejnë si karburant alternativ për trurin dhe muskujt. Kjo shtytje drejt përdorimit të yndyrnave dhe ketoneve është një fenomen i dokumentuar që ndodh si pasojë e zvogëlimit të glukozës dhe insulinës, dhe shfaqet qartë gjatë agjërimit të zgjatur.
Studime shëndetësore tregojnë se ky “kalim metabolik” nuk ndikon vetëm në nivelet e energjisë, por edhe në mënyrën se si hormonet rregullojnë metabolizmin. Gjatë periudhave pa ushqim, ulja e insulinës dhe rritja e hormoni të rritjes (HGH) mund të nxisin djegien e yndyrës dhe të ndihmojnë në ruajtjen e masës muskulore, edhe pse efektet mund të ndryshojnë nga personi në person dhe nuk eliminon plotësisht humbjen e proteinave gjatë periudhave shumë të gjata pa ushqim.
Një aspekt i rëndësishëm i agjërimit është ndikimi në peshën trupore dhe treguesit metabolikë. Metaanalizat dhe rishikimet e literaturës kanë vërtetuar se agjërimi mund të çojë në humbje peshe për shkak të reduktimit të kalorive totale dhe ndryshimeve në metabolizmin e yndyrës dhe insulinës. Për shembull, disa studime në njerëz kanë treguar reduktime në nivelin e glukozës në gjak, ulje të insulinës dhe përmirësim të ndjeshmërisë ndaj saj, gjë që lidhet me një kontroll më të mirë të gjakut dhe potencialisht ulje të rrezikut të diabetit të tipit 2.
Gjatë agjërimeve të zgjatura — si ato mbi 5 deri në 20 ditë — trupi gjithashtu përjeton rënie të masës trupore, përfshirë humbje të yndyrës dhe një pjesë të konsiderueshme të masës së muskujve, si dhe ndryshime të niveleve të elektroliteve, acidit urik dhe metabolitëve tjerë, gjë që rëndësohet pa një mbikëqyrje mjekësore të duhur. Këto efekte janë dokumentuar në studime klinike që matin metabolizmin, peshën dhe përbërjen e trupit gjatë periudhave të gjata pa ushqim.
Efektet e agjërimit nuk janë vetëm metabolike: disa kërkime sugjerojnë se agjërimi mund të ndryshojë proceset imunologjike, inflamatorë dhe qelizore. Rishikimet e literaturës shkencore tregojnë se agjërimi mund të ndihmojë në rregullimin e niveleve të disa markuesve të inflamacionit, të ndihmojë në modulimin e sistemit imunitar dhe në rimëkëmbjen qelizore përmes proceseve si autofagjia — një mekanizëm natyral i “pastrimit” qelizor që mund të ndihmojë në eliminimin e strukturave qelizore të dëmtuara dhe ta mbrojë organizmin ndaj stresit oksidativ dhe plakjes. Megjithatë, është e rëndësishme të theksohet se deri më sot nuk ka prova të drejtpërdrejta tek njerëzit që provon se autophagia rritet në mënyrë të jashtëzakonshme nga agjërimi, edhe pse ky koncept mbështetet nga studime të shumta jo‑njerëzore dhe analiza biokimike.
Nga pikëpamja klinike dhe e shëndetit afatgjatë, efekte pozitive të agjërimit përfshijnë uljen e presionit të gjakut dhe përmirësime në profilin e lipideve tek disa individë, megjithëse këto përfitime nuk janë të garantuara dhe varen nga struktura e përgjithshme dietike dhe stili i jetesës. Po kështu, disa studime sugjerojnë se përfitimet metabolike që lidhen me agjërimin mund të zbehen pas rikthimit në ushqim normal, duke theksuar se agjërimi rrjedhimisht duhet të shoqërohet me një dietë dhe regjimen aktiviteti të qëndrueshëm për të mbajtur rezultatet.
Është gjithashtu thelbësore të nënvizojmë se agjërimi nuk është i përshtatshëm për të gjithë. Individë me çrregullime metabolike, sëmundje kronike, probleme me shëndetin mendor, gratë shtatzëna apo fëmijët duhet të kërkojnë këshillë mjekësore përpara se të ndërmarrin periudha të zgjatura pa ushqim. Disa studime epidemiologjike kanë ngritur edhe pyetje mbi sigurinë afatgjate të dritares së kufizuar të ngrënies, duke sugjeruar se frekuenca shumë e kufizuar e ushqimit mund të lidhet me ndërlikime kardiovaskulare në popullata të caktuara, edhe pse këto rezultate kërkojnë verifikim të mëtejshëm.
Në përmbledhje, agjërimi shkakton një transformim dinamik në metabolizmin e trupit, duke ndryshuar burimet e energjisë, nivelet hormonale dhe llojin e substancave që qarkullojnë në gjak. Këto ndryshime lidhen me humbje peshe, përmirësim të disa treguesve metabolikë dhe adaptime qelizore që mund të kenë përfitime shëndetësore, por gjithmonë duhet të balancohen me rreziqet potenciale dhe nevojën për udhëzime profesionale. Efektet e dukshme të agjërimit janë shumëdimensionale dhe pasqyrojnë se si trupi i njeriut është i aftë të përgjigjet ndaj periudhave te kufizuara të ushqimit në një mënyrë komplekse dhe adaptuese.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
