Adoleshentet që shmangin vazhdimisht shikimin ndaj sinjaleve sociale negative ose kritike mund të jenë në rrezik më të lartë për zhvillimin e ankthit afatgjatë.
Një studim i ri i publikuar në revistën shkencore Journal of Anxiety Disorders sugjeron se një model i qëndrueshëm shmangieje, dhe jo ndjeshmëria e tepruar ndaj kërcënimit, krijon një rrugë që përkeqëson shëndetin mendor me kalimin e kohës. Këto gjetje vënë në pikëpyetje teoritë dominuese mbi mënyrën se si individët ankthiozë i përpunojnë ndërveprimet sociale dhe theksojnë rëndësinë e mënyrës se si adoleshentët angazhohen me botën përreth tyre.
Pse vitet e adoleshencës janë kaq të ndjeshme?
Periudha e adoleshencës përfaqëson një fazë të veçantë zhvillimi, ku pozicioni shoqëror dhe pranimi nga bashkëmoshatarët marrin një rëndësi qendrore. Ekspertët e shëndetit mendor kanë vënë re prej vitesh se simptomat e ankthit rriten ndjeshëm midis moshës 11 dhe 13 vjeç, dhe kjo rritje është veçanërisht e theksuar te vajzat. Ndryshimet biologjike dhe sociale gjatë pubertetit ndikojnë në mënyrën se si të rinjtë e perceptojnë vlerësimin, kritikën dhe refuzimin nga të tjerët.
Çfarë është paragjykimi i vëmendjes?
Studiuesit kanë kërkuar të identifikojnë faktorë specifikë rreziku që mund të parashikojnë se kush do të zhvillojë ankth klinik. Një nga fushat më të studiuara është e ashtuquajtura “paragjykim i vëmendjes”. Ky term i referohet mënyrës se si një individ përpunon vizualisht informacionin emocional në mjedisin e tij. Me fjalë të tjera, ku dhe për sa kohë ndalemi me sy kur përballemi me sinjale emocionale.
Teoritë kryesore mbi reagimin ndaj kërcënimit
Teoritë tradicionale mbi paragjykimin e vëmendjes janë përqendruar kryesisht te reagimi ndaj kërcënimeve. Disa modele sugjerojnë se individët ankthiozë kanë një paragjykim vigjilence, që do të thotë se ata identifikojnë më shpejt fytyrat kërcënuese ose objektet e rrezikshme krahasuar me individët joankthiozë. Teori të tjera propozojnë një model të quajtur “vigjilencë–shmangie”. Në këtë skenar, një person me ankth e dallon shpejt kërcënimin, por më pas e shmang shikimin për të reduktuar shqetësimin emocional. Ky shmangie e menjëhershme e pengon individin të kuptojë se kërcënimi mund të mos jetë aq i rrezikshëm sa perceptohet fillimisht.
Çfarë ndryshon ky studim i ri?
Sipas autorëve të studimit, rreziku më i madh për shëndetin mendor nuk qëndron te ndjeshmëria e lartë ndaj kërcënimit, por te shmangia e vazhdueshme e sinjaleve sociale negative. Kjo shmangie afatgjatë e privon adoleshentin nga mundësia për të përpunuar dhe rregulluar emocionet, duke rritur gradualisht ankthin. Këto rezultate sugjerojnë se mënyra se si të rinjtë përballen – ose nuk përballen – me situata sociale sfiduese luan një rol kyç në zhvillimin e ankthit në të ardhmen.
Përfundim
Studimi thekson rëndësinë e ndërhyrjeve të hershme që inkurajojnë përballjen graduale dhe të sigurt me situata sociale, në vend të shmangies së tyre. Të ndihmosh adoleshentët të angazhohen në mënyrë të shëndetshme me botën përreth tyre mund të jetë një hap vendimtar në parandalimin e problemeve afatgjata të shëndetit mendor.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
