Truri është një strukturë komplekse që drejton kryesisht sjelljen tonë, por është gjithashtu vendi i mendimeve dhe emocioneve tona. Analizimi i bazave të tij biologjike është thelbësor për të kuptuar se si funksionon njohja. Megjithatë, kompleksiteti i trurit, i shoqëruar me sfidat metodologjike, e bën shumë të vështirë eksplorimin e sistemit nervor. Një mënyrë për të kuptuar më mirë funksionimin e tij është studimi i çrregullimeve neurologjike.
Dëmtimi i strukturave të sistemit nervor zakonisht ka pasoja pak a shumë të dukshme në sjelljen tonë. Nëse i shoqërojmë këto pasoja me zonat e dëmtuara, mund të lokalizojmë një mori funksionesh dhe procesesh. Megjithatë, duhet të merren masa të caktuara paraprake, pasi njerëzit me çrregullime neurologjike përjetojnë gjendje specifike që mund të shtrembërojnë ose të kontaminojnë përfundimet në këtë drejtim. Shembuj të kësaj shihen tek individët me zona të shumëfishta të dëmtuara ose që marrin ilaçe me efekte anësore të ndryshme. Në këtë artikull, do të diskutojmë tre çrregullime neurologjike që, në një farë mënyre, duken të pabesueshme. Ato do të na ndihmojnë të kuptojmë masën në të cilën çdo proces njohës ndërmjetësohet nga një substrat biologjik. Më pas do të shpjegojmë shikimin e verbër, neglizhencën hapësinore të njëanshme dhe trurin e ndarë.
3 çrregullime neurologjike
Verbëria – Imagjinoni një person që kohët e fundit ka pasur një aksident që rezultoi në dëmtim të trurit. Ky person na thotë se nuk mund të shohë asgjë, se ka humbur shikimin. Megjithatë, ne vërejmë diçka të çuditshme: sytë e tyre po ndjekin lëvizjet tona, dhe kështu vendosim të vazhdojmë kërkimin. Kur i themi të marrë një objekt, ky person shtrihet dhe e kap objektin sikur ta shihte. Dhe nëse këmbëngulim që të përpiqet të hamendësojë numrat në një ekran, ai hamendëson me një saktësi shumë më të madhe sesa do të pritej nëse do të hamendësonte rastësisht. Si është e mundur kjo? Pas vëzhgimit të sjelljes së pacientit, të dhënat zbulojnë se ai sheh çfarë po ndodh përreth tij, por pretendon se është i verbër. A do të thotë kjo se po gënjen? Përgjigja është jo, sepse problemi është se subjekti nuk është në gjendje t’i kushtojë vëmendje asaj që po sheh. Ai i përpunon në mënyrë të pavetëdijshme të gjitha stimujt vizualë, por për shkak të mungesës së vëmendjes, këto të dhëna nuk arrijnë nivelin e vetëdijshëm.
Është një nga çrregullimet më të pabesueshme neurologjike, pasi njerëzit që vuajnë prej saj janë provë e gjallë se përpunimi ekziston pa nevojën e ndërhyrjes së vetëdijshme.
Neglizhencë hapësinore unilaterale – Neglizhenca hapësinore unilaterale është një tjetër çrregullim neurologjik i vëmendjes , si shikimi i verbër. Ajo shoqërohet me dëmtimin e korteksit prefrontal të djathtë. Për ta kuptuar këtë, është e rëndësishme të dihet se korteksi prefrontal i majtë është përgjegjës për proceset e vëmendjes në anën e djathtë të fushës vizuale; anasjelltas, korteksi prefrontal i djathtë është përgjegjës për proceset e vëmendjes në fushën vizuale të majtë. Prandaj, dëmtimi i korteksit prefrontal të djathtë do ta privojë subjektin nga proceset e vëmendjes në fushën vizuale të majtë. Por cilat janë pasojat e moskushtimit të vëmendjes ndaj njërës anë të fushës vizuale? Këta pacientë do të jenë të vetëdijshëm vetëm për anën e djathtë të shikimit të tyre . Ata do të shfaqin sjellje të tilla si ngrënia vetëm e anës së djathtë të një pjate, aplikimi i grimit vetëm në gjysmën e djathtë të fytyrës së tyre dhe vizatimi vetëm i anës së djathtë të një objekti. Aspekti më i pabesueshëm i këtij çrregullimi është se pacientët nuk janë të vetëdijshëm se kanë një problem. Pavarësisht gjendjes së tyre, ata besojnë se bëjnë një jetë normale dhe koherente.
Një aspekt tjetër interesant është se ndikon jo vetëm në fushën vizuale të perceptuar nga sytë, por edhe në imagjinatë. Nëse i kërkoni një personi me këtë çrregullim të vendoset mendërisht në sheshin përpara Katedrales së Milanos dhe të përshkruajë skenën, ai do të përmendë vetëm elementët në anën e djathtë. Anasjelltas, nëse i kërkojmë të kthehet, me elementët e përshkruar më parë në anën e majtë, ai nuk do të jetë më në gjendje t’i emërtojë ato. Tani ai do të përmendë vetëm elementët që nuk i kishte përmendur më parë.
Truri i ndarë – Së fundmi, le të flasim për një nga çrregullimet neurologjike më të çuditshme dhe tronditëse: ndarjen e trurit. Në raste të rënda, është e nevojshme një procedurë e quajtur kalozotomi. Ky operacion përfshin prerjen e corpus callosum të pacientit, lidhja kryesore midis dy hemisferave cerebrale. Prandaj, përfshin çaktivizimin e bashkëpunimit midis hemisferave të majta dhe të djathta. Një nga simptomat më kurioze është sindroma e dorës së huaj . Në këtë sindromë, dora e majtë e pacientit duket se ka një jetë më vete dhe subjekti nuk është në gjendje të drejtojë sjelljen e tij motorike. Kjo ndodh sepse zona përgjegjëse për lëvizjen vullnetare të dorës së majtë ndodhet në hemisferën e djathtë, ndërsa gjuha ndodhet në anën e majtë.
Në këtë çrregullim, vërejmë se secila hemisferë kryen sjellje të pavarur tek subjekti. Ka një mori anekdotash të zbuluara nga vetë pacientët që mbështesin këtë teori. Për shembull, një pacient i cili, ndërsa lexon një libër, dëshmon lëvizjen e dorës së majtë duke u përpjekur ta mbyllë atë, sepse, meqenëse hemisfera e djathtë nuk mund të lexojë, është e mërzitur. Në një rast tjetër, një pacient përpiqet ta godasë partnerin e tij me dorën e majtë, ndërsa përpiqet ta shmangë atë me të djathtën.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
