Një studim i ri ofron prova se disa tipare specifike të personalitetit, përfshirë narcizmin dhe psikopatinë, janë parashikues të rëndësishëm të prirjeve sipërmarrëse tek të rriturit. Gjetjet tregojnë se statusi i punësimit të një individi dhe profili i tij i veçantë i personalitetit shpjegojnë një pjesë të konsiderueshme të ndryshimeve në prirjen drejt sipërmarrjes.
Sipërmarrja shpesh shihet përmes prizmit të aktivitetit ekonomik, si krijimi i një biznesi apo hapja e vendeve të punës. Megjithatë, psikologët po e njohin gjithnjë e më shumë atë si një fenomen shumëdimensional, që përfshin aftësinë për të identifikuar dhe shfrytëzuar mundësi. Në këtë këndvështrim, sipërmarrja trajtohet si një tipar relativisht i qëndrueshëm i personalitetit, dhe jo thjesht si një zgjedhje profesionale.
Ky dallim është i rëndësishëm, sepse sugjeron se potenciali sipërmarrës ekziston edhe tek individë që aktualisht nuk zotërojnë një biznes. Studimi, i botuar në revistën Acta Psychologica, këtyre prirjeve latente i ndihmon shkencëtarët të kuptojnë përbërjen psikologjike të njerëzve që kanë më shumë gjasa të inovojnë dhe të krijojnë vlerë. Modelet e mëparshme kanë mbështetur kryesisht shpjegimet e tyre në kuadrot e përgjithshme të personalitetit.
Modeli i njohur i “Pesë Tipareve të Mëdha” ka qenë standardi kryesor në këtë fushë kërkimi. Ky model vlerëson tipare si ekstraversioni, pajtueshmëria, hapja ndaj përvojave, ndërgjegjshmëria dhe neuroticizmi. Edhe pse këto tipare ofrojnë një bazë të mirë për të kuptuar sjelljen njerëzore, ato mund të mos e kapin plotësisht kompleksitetin e mendësisë sipërmarrëse.
Më pak dihet për mënyrën se si tiparet më problematike ose “të errëta” të personalitetit ndikojnë në shpirtin sipërmarrës. Tiparet e njohura si Triada e Errët – narcizmi, makiavelizmi dhe psikopatia – ndajnë disa karakteristika me sipërmarrjen. Këto përfshijnë prirjen për të marrë rreziqe, nevojën e lartë për arritje dhe dëshirën për kontroll dhe autonomi.
Narcizmi karakterizohet nga ndjenja e madhështisë, dominanca dhe bindja se personi meriton trajtim të veçantë. Psikopatia lidhet me impulsivitet të lartë, mungesë ndjeshmërie dhe kërkim të vazhdueshëm të emocioneve të forta. Makiavelizmi përshkruan një stil strategjik dhe manipulues të ndërveprimit shoqëror, të fokusuar kryesisht në interesin personal. Sipas studimit, veçanërisht narcizmi dhe psikopatia shfaqen si faktorë të rëndësishëm që parashikojnë prirjen sipërmarrëse, duke sugjeruar se disa tipare që zakonisht konsiderohen negative mund, në kontekste të caktuara, të nxisin iniciativën, guximin dhe dëshirën për të krijuar diçka të re.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
