“Pse gjërat u përkeqësuan kur folët?” është një pyetje që prek thellë marrëdhëniet njerëzore, sepse shpesh nënkupton zhgënjimin që lind kur komunikimi, në vend që të afrojë, krijon distancë. Është momenti kur dikush guxon të shprehë atë që ndjen, me shpresën për mirëkuptim, por përfundon i lënduar nga një reagim i papritur, një keqinterpretim ose një mbrojtje e menjëhershme nga pala tjetër. Ky kontrast mes qëllimit dhe rezultatit është një nga tensionet më të forta në marrëdhënie, dhe pikërisht këtu fillon analiza e thellë e asaj që ndodh mes dy njerëzve kur komunikimi dështon.
Sipas studiuesve të komunikimit ndërpersonal, si John Gottman, mënyra se si çiftet komunikojnë është një nga faktorët më përcaktues për suksesin ose dështimin e marrëdhënies; ai thekson se jo vetëm çfarë thuhet, por si thuhet, ka një ndikim vendimtar. Kur një bisedë fillon me kritikë të drejtpërdrejtë, ton të ashpër apo akuzues, truri i personit tjetër shpesh kalon në gjendje mbrojtjeje, duke mbyllur rrugën për dëgjim të vërtetë. Kjo është arsyeja pse shumë herë gjërat përkeqësohen kur flitet: nuk është fjala vetë problemi, por mënyra se si ajo transmetohet dhe mënyra se si ajo interpretohet.
Në jetën reale, kjo shihet në situata të thjeshta: një person i thotë partnerit të tij “ti kurrë nuk më dëgjon”, dhe partneri reagon menjëherë duke u mbrojtur: “nuk është e vërtetë, gjithmonë dëgjoj!”. Në këtë moment, në vend që të krijohet mirëkuptim, krijohet konflikt. Psikologu Carl Rogers thekson rëndësinë e empatisë në komunikim, duke sugjeruar se për të kuptuar tjetrin, duhet të hyjmë në botën e tij pa paragjykim. Kur kjo nuk ndodh, çdo përpjekje për të folur kthehet në një debat për të “pasur të drejtë” në vend që të zgjidhë problemin. Një tjetër shembull është kur dikush hesht për një kohë të gjatë, duke akumuluar pakënaqësi, dhe më pas shpërthen. Kjo shpërthim i papërgatitur shpesh e trondit tjetrin, i cili mund të mos ketë qenë i vetëdijshëm për problemet e grumbulluara. Në këto raste, problemi nuk është vetëm konflikti aktual, por mungesa e komunikimit të vazhdueshëm dhe të hapur.
Situata të tilla krijohen edhe kur ekziston frika për t’u shprehur. Disa njerëz shmangin konfliktin duke mos folur fare, duke menduar se po ruajnë marrëdhënien, por në realitet, kjo krijon distancë emocionale. Nga ana tjetër, ka individë që komunikojnë në mënyrë agresive, duke e kthyer çdo bisedë në përplasje. Të dy ekstremet janë të dëmshme. Sipas teorive të marrëdhënieve, si ajo e stilit të atashimit (attachment theory), mënyra se si një person lidhet emocionalisht ndikon në mënyrën se si ai komunikon: dikush me stil të pasigurt mund të reagojë me ankth ose shmangie, duke e bërë komunikimin më të ndërlikuar. Kështu, një fjalë e thjeshtë mund të interpretohet si sulm, dhe një kritikë e vogël mund të ndjehet si refuzim i thellë.
Si mund të ndalet ky cikël?
Hapi i parë është vetëdija. Të kuptosh se mënyra si komunikon ka ndikim të drejtpërdrejtë në reagimin e tjetrit është thelbësore. Në vend të frazave akuzuese, mund të përdoren shprehje që fillojnë me “unë ndiej” në vend të “ti bën gjithmonë”, duke ulur ndjeshëm tensionin. Një tjetër element i rëndësishëm është dëgjimi aktiv: të dëgjosh pa ndërprerë, pa planifikuar përgjigjen gjatë kohës që tjetri flet. Kjo krijon një ndjenjë sigurie dhe respekti. John Gottman përmend gjithashtu rëndësinë e “repair attempts”, përpjekjet për të qetësuar situatën gjatë një konflikti, si një buzëqeshje, një prekje, apo një fjali që ul tensionin, të cilat mund të ndryshojnë drejtimin e një bisede. Në raste më të vështira, ndarja ose largimi nga një marrëdhënie mund të jetë zgjidhja më e shëndetshme. Nuk është gjithmonë dobësi të largohesh; ndonjëherë është akt vetërespekti. Nëse një marrëdhënie është e mbushur me mungesë respekti, manipulim emocional apo dhimbje të vazhdueshme, qëndrimi mund të dëmtojë më shumë sesa largimi. Megjithatë, largimi duhet të jetë një vendim i menduar mirë, jo një reagim impulsiv pas një konflikti. Psikologët këshillojnë që vendime të tilla të merren pasi emocionet janë qetësuar, duke analizuar në mënyrë objektive nëse marrëdhënia ka ende potencial për rritje apo jo.
Në fund, pyetja “pse gjërat u përkeqësuan kur folët?” nuk ka një përgjigje të vetme, por një rrjet kompleks faktorësh që përfshin mënyrën e komunikimit, historinë emocionale të individëve dhe aftësinë për të dëgjuar dhe kuptuar njëri-tjetrin. Marrëdhëniet nuk përkeqësohen thjesht nga fjala e thënë, por nga mungesa e aftësisë për ta dëgjuar atë fjalë me zemër të hapur. Dhe ndonjëherë, për të ruajtur veten, duhet të dish jo vetëm kur të flasësh, por edhe kur të largohesh.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
