Ndërsa bota shpesh kthen sytë nga metropolet e largëta si Delhi apo Pekini kur flitet për krizat mjedisore, të dhënat e fundit të publikuara nga The Guardian zbulojnë një realitet tronditës shumë më pranë nesh: Ballkani Perëndimor mbetet “mushkëria e zezë” e Evropës. Kjo situatë nuk duhet lexuar thjesht si një dështim infrastrukturor, por si një krizë akute e shëndetit publik dhe psikologjik.
Statistikat që tregojnë se nivelet e dioksidit të karbonit gjatë dimrit në rajonin tonë janë mbi 30 herë më të larta se në Evropën Perëndimore, mbartin me vete një kosto të padukshme emotive. Jetesa nën një mjegull të vazhdueshme tymi, qymyri dhe druri nuk është vetëm një sfidë respiratore; ajo shndërrohet në një faktor degjenerues për mirëqenien tonë kognitive. Studimi i ekspertëve mjedisorë, të cilët kaluan orë të tëra në trafikun e rënduar të Sarajevës dhe zonat e banuara të mbytura nga era e lëndëve djegëse, nxjerr në pah një mjedis armiqësor ku ndotja nga grimcat tejkaloi udhëzimet e OBSH-së për 66% të kohës, duke arritur shpesh vlerat tetë herë më të larta se norma.
Nga pikëpamja psikologjike, ky ekspozim kronik ndaj hidrokarbureve kancerogjene dhe ajrit të rëndë krijon një gjendje ankthi kolektiv dhe pafuqie. Kur shtëpia, vendi që simbolizon sigurinë, shndërrohet në burimin kryesor të ndotjes përmes ngrohjes me mbeturina dhe qymyr, kontrata bazë e individit me mjedisin e tij thyhet. Kjo rëndohet më tej nga prania e një flote mjetesh mesatarisht 19-vjeçare, e cila dëshmon jo vetëm prapambetje ekonomike, por edhe një lloj letargjie institucionale ndaj mbrojtjes së jetës. Rekomandimet e ekspertëve për izolimin e shtëpive dhe reduktimin radikal të lëndëve djegëse deri në vitin 2033 nuk janë thjesht hapa teknikë, por janë domosdoshmëri për të shpëtuar integritetin mendor dhe fizik të një popullate që po mbytet në heshtje. Pa një ndërhyrje urgjente, kjo “mjegull” toksike do të vazhdojë të dëmtojë jo vetëm mushkëritë, por edhe qartësinë kognitive dhe shpresën e brezave që rriten në këto zona prioritare të krizës.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
