Shpeshherë ne mbështetemi tek mënyra se si të tjerët na shohin për të ndërtuar imazhin tonë për veten. Mirëpo, kjo tendencë e brendshme për t’u përshtatur me vlerësimet e të tjerëve mund të zbehë ndjenjën tonë autentike të vetes dhe të shndërrojë perceptimet e jashtme në “kërkim i vërtetë” të pavlefshëm.
Nga studimet psiko-sociologjike që analizojnë marrëdhënien midis vetëkuptimit individual dhe perceptimit social, shfaqet qartë se perceptimi i të tjerëve nuk duhet të na përcaktojë, përkundrazi duhet të na ndihmojë të riflektojmë mbi veten në mënyrë më të ndërgjegjshme, por jo si autoritet absolut mbi identitetin tonë. George Herbert Mead, një nga teoricienët kryesorë të psikologjisë sociale, argumenton se vetëkuptimi formohet përmes interaksioneve sociale dhe reflektimit mbi reagimet e të tjerëve. Ai përdor konceptin e “mëvetes”, i cili është i ndërtuar përmes procesit të internalizimit të pikëpamjeve të tjerëve. Megjithatë, Mead thekson se ky proces nuk është pasiv; individët mund dhe duhet të zgjedhin se cilat reagime do t’i japin peshë dhe se si do t’i interpretojnë ato. Nëse ne e lejojmë çdo vlerësim të jashtëm të përcaktojë se kush jemi, humbasim mundësinë për të zhvilluar një vetëkuptim autonom dhe të qëndrueshëm.
Herbert Blumer, që ndërtoi teorinë e veprimit simbolik, shton se njerëzit veprojnë në bazë të kuptimeve që u jepin simboleve dhe reagimeve sociale. Kur fokusohemi në perceptimin e të tjerëve, rrezikojmë të interpretojmë çdo reagim si një të vërtetë të padiskutueshme. Për shembull, në një studim ku individëve u kërkohej të vlerësonin vetveten para dhe pas marrjes së komenteve të kolegëve, pjesëmarrësit ndryshuan mënyrën se si e perceptonin performancën e tyre, shpesh në dëm të besimit në aftësitë e tyre origjinale. Kjo tregon se reagimet sociale mund të ndikojnë fuqimisht, por jo gjithmonë në mënyrë të drejtë.
Leon Festinger, me teorinë e tij të krahasimit social, vuri në pah se individët shpesh krahasohen me të tjerët për të vlerësuar aftësitë dhe opinionet e tyre. Ky mekanizëm është natyral, por ai mund të çojë në rezultate të pasakta kur krahasimet bazohen kryesisht në perceptimet e të tjerëve. Për shembull, një artist që sheh gjithmonë punën e tij në dritën e kritikave të jashtme mund të zhvillojë një ndjenjë inferioriteti edhe kur aftësitë e tij janë objektivisht të forta. Festinger sugjeron që krahasimet duhet të shërbejnë si tregues për rritje, jo si gjykatë absolut.
Carl Rogers, një nga figurat kyçe të psikologjisë humaniste, thekson rëndësinë e “vetëpranimit” dhe ndarjes së vetes autentike nga kërkesat dhe vlerësimet e jashtme. Ai argumenton se kur njerëzit përpiqen të “plotësojnë pritshmëritë e të tjerëve”, ata krijojnë atë që ai e quan “vetja e kushtëzuar”, e cila shpesh çon në ankth dhe pakënaqësi. Rogers beson se zhvillimi psikologjik i shëndetshëm kërkon një proces të vetë-reflektimit të lirë nga frika e gjykimit të tjetrit – vetëm kështu individi mund të ndjejë një unitet të brendshëm dhe autenticitet.
Studime empirike në psikologjinë sociale mbështesin idenë se kërkimi i vlerësimit të të tjerëve si “prova e suksesit” shpesh është i lidhur me stres të shtuar dhe vetëvlerësim të paqëndrueshëm. Në një përmbledhje të gjerë të literaturës mbi ndikimet sociale, studiuesit kanë gjetur se njerëzit që varen mbi perceptimet e jashtme për vetëvlerësim kanë më shumë gjasa të përjetojnë shqetësime lidhur me imazhin e tyre, depresion dhe ankth social, në krahasim me ata që bazojnë vetëvlerësimin në standarde personale dhe reflektim të brendshëm.
Nga dëshmitë klinike, terapistë dhe këshillues raportohet shpesh se klientët që luftojnë për të ndërtuar një identitet të qëndrueshëm janë ata që e lejohen perceptimin e të tjerëve të bëhet “realiteti” i tyre. Një klient që vjen në terapi mund të thotë: “Nëse ata mendojnë se unë jam i pasuksesshëm, atëherë jam i tillë.” Terapistët shpesh përdorin teknika të zhvilluara nga Aaron Beck dhe terapi kognitive-biheviorale për të ndihmuar këta individë të sfidojnë këto besime të brendshme të bazuara në perceptimet e jashtme dhe të zhvillojnë një sistem më realist dhe të bazuar në fakte për vetëvlerësimin.
Pra, duke u bazuar në teoritë dhe studimet e psiko-sociologjisë, bëhet e qartë se perceptimi i të tjerëve mund të informojë, por nuk duhet të përcaktojë realitetin tonë të brendshëm. Duke përdorur reagimet sociale si një pasqyrë, jo si një gjykatë përfundimtare, ne krijojmë hapësirë për rritje autentike dhe një kuptim të vetes që është i qëndrueshëm, fleksibël dhe më pak i cenuar nga variacionet e opinionit publik. Ndërgjegjësimi për këtë dallim është një hap i fuqishëm drejt autonomisë psikologjike dhe mirëqenies emocionale.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
