Kjo është një foto e rrallë artistike e vitit 1974 — një imazh që, sa herë e shoh, më duket sikur nuk i përket vetëm një çasti të ngrirë në kohë, por një bote të tërë që jeton ende brenda kujtesës sime. Ajo është realizuar në një anije të flotës luftarake të Marinës në Sarandë, e cila si bazë ushtarake ndodhej në lagjen “Limjon”, një hapësirë që atëherë mbante mbi vete jo vetëm zhurmën e detit, por edhe peshën e një kohe të mbushur me ide, disiplinë dhe propagandë.
Në fillim të rreshtit, një djalë i vogël me flokë biondë, i veshur me uniformë marinari, vështron me kureshtje një armë.
Ai djalë jam unë. Një fëmijë që ndoshta nuk e kuptonte ende peshën simbolike të atij momenti, por që sot e ndien thellë se ajo skenë ishte më shumë se një fotografi — ishte një mesazh, një koncept, një ideologji e veshur me pafajësinë e fëmijërisë.
Kjo foto u realizua enkas për revistën “10 Korriku”, nga fotografi i njohur dhe korrespondenti i asaj kohe i ATSH-së në rrethin e Sarandës, z. Luan Qendro. Revista ishte një botim mujor me profil politik-ushtarak dhe letrar, që pasqyronte jetën e përditshme të ushtrisë dhe, në mënyrë të veçantë, aktivitetin e flotës detare në ish-Republikën Popullore Socialiste të Shqipërisë. Në ato vite, çdo imazh kishte një qëllim, çdo skenë një mesazh, çdo detaj një domethënie.
Anija ku u realizua fotografia u soll nga baza ushtarake e lagjes “Limjon” dhe u vendos pranë bregut të Limanit, në qendër të Sarandës. Ajo qëndroi e ankoruar aty, si një skenë e ngritur posaçërisht për të përmbushur një ide: të krijohej një imazh që do të fliste më shumë se fjalët.
Përmes kësaj fotografie synohej të përhapej gjerësisht ideja e njohur e asaj kohe — se “i gjithë populli është ushtar dhe vigjilent në mbrojtje të kufijve të vendit”. Dhe në këtë ide, nuk përjashtoheshin as fëmijët. Mbaj mend qartë atë ditë. Në Shtëpinë e Fëmijës në Sarandë, ku jetonim, erdhi një grup ushtarakësh të Marinës Detare.
Ata shoqëroheshin nga gazetarë e kronistë nga Tirana, me aparate fotografike në duar dhe me një vështrim kërkues, sikur po përpiqeshin të zgjidhnin jo thjesht fëmijë, por figura që do të përshtateshin në një ide të parapërfytyruar.
Nga fëmijët e institucionit u përzgjodhën disa: Lefter Konini, Astrit Dinushi, Lulëzim Shehu dhe unë.
Procesi i realizimit të fotos nuk ishte i thjeshtë. Ishte një përpjekje e gjatë për të ndërtuar një çast të përkryer. U bënë shumë prova, shumë vendosje, shumë shkrepje. Na lëviznin, na orientonin, na kërkonin të qëndronim në një mënyrë të caktuar, të shikonim në një drejtim të caktuar, të mishëronim pa e kuptuar një rol që na ishte dhënë. Ishte një lloj teatri i heshtur mbi kuvertën e anijes.
Kemi nisur herët në mëngjes dhe kemi përfunduar afër drekës. Lodhia kishte filluar të ndihej — jo vetëm te të rriturit, por edhe te ne, fëmijët.
Herë pas here humbnim përqendrimin, shpërqendroheshim, na shuhej durimi. Por gjithsesi, gjithçka vazhdonte, sepse duhej arritur ajo që kërkohej: momenti i duhur, fotografia e duhur.
Sfondi ishte deti — një det që dukej si një film i gjallë, me dritë, lëvizje dhe thellësi. Ai i jepte gjithë skenës një dimension pothuajse poetik, një kontrast të çuditshëm mes pafajësisë sonë dhe seriozitetit të asaj që përfaqësonim.
Uniformat blu të errëta, prania e ushtarakëve, mënyra si ishim vendosur — gjithçka fliste për një kohë të strukturuar, ku edhe spontaniteti ndërtohej.
Sot, kur e shoh këtë foto, nuk shoh vetëm një imazh të së shkuarës, por një pjesë të jetës sime që vazhdon të më flasë. Është një fëmijëri që nuk ishte krejt e zakonshme, e mbushur me përvoja që sot marrin kuptim tjetër. Shoh veten, por edhe kohën. Shoh pafajësinë, por edhe mënyrën si ajo përdorej për të ndërtuar narrativa më të mëdha.
Kjo foto mbetet për mua më shumë se një kujtim. Është një dritare drejt një bote që nuk ekziston më, por që vazhdon të jetojë në kujtesë, ashtu, e gjallë, e ndjerë, ndonjëherë e ëmbël, ndonjëherë e rëndë. Një copëz kohe që nuk kthehet, por që nuk largohet kurrë plotësisht.
Dhe ndoshta pikërisht për këtë arsye, sa herë e shoh, ndiej një mall të thellë — jo vetëm për fëmijërinë, por për atë mënyrë të të jetuarit, për atë kohë të çuditshme, për atë djalë të vogël që vështron me kureshtje një armë, pa e ditur se një ditë do ta kujtojë atë çast me kaq shumë emocion….
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
