Ka një paradoks të madh në botën tonë moderne: ndërsa popuj të tërë përpiqen të mbijetojnë mes krizave ekonomike, korrupsionit dhe institucioneve të dobëta, një pjesë e elitave që kanë ushtruar pushtet mbi ta jetojnë në një realitet krejt tjetër.
Ata largohen nga vendet që dikur qeverisnin dhe shfaqen në qytetet e luksit global, ku pasuria shndërrohet në spektakël dhe ku përgjegjësia politike duket sikur zhduket bashkë me distancën gjeografike.
Në këtë kontrast brutal midis dy botëve – botës së privilegjit dhe botës së pasojave – qëndron një nga plagët më të mëdha morale të kohës sonë. Sepse kur pushteti shndërrohet në pasuri personale dhe kur kjo pasuri gjen strehë në parajsat e luksit global, lind një pyetje që nuk mund të shmanget: a është kjo thjesht një histori suksesi ekonomik, apo një nga format më të rafinuara të padrejtësisë së epokës moderne?
Në hartën e botës moderne ekzistojnë qytete që nuk janë vetëm qendra ekonomike apo turistike. Ka vende që janë kthyer në simbole të një realiteti të ri global, ku pasuria e pakufishme dhe padrejtësia sociale bashkëjetojnë në një kontrast të thellë. Dubai është një nga këto simbole. Në pamje të parë ai duket si një mrekulli e kohës moderne: rrokaqiej gjigantë që sfidojnë horizontin, ishuj artificialë të ndërtuar mbi det, qendra tregtare të pafundme dhe një luks që shpesh duket i pakrahasueshëm me çdo vend tjetër në botë.
Ky është një qytet që i flet imagjinatës së epokës sonë dhe që paraqitet si triumfi i kapitalit dhe i ambicies njerëzore. Por përtej këtij shkëlqimi marramendës ekziston edhe një realitet tjetër, më pak i dukshëm, por shumë më domethënës në ndërgjegjen e shumë shoqërive.
Në imagjinatën kritike të opinionit publik, Dubai është bërë simboli i një parajse të ndërtuar jo vetëm nga investimet dhe turizmi, por edhe nga kapitalet e errëta që kanë dalë nga korrupsioni, abuzimi me pushtetin dhe grabitja e pasurive publike në shumë vende të botës. Pikërisht për këtë arsye, në diskursin publik të shumë shoqërive ai përmendet gjithnjë e më shpesh si një “strehë e artë” për ata që kanë sunduar mbi popujt e tyre me arrogancën e pushtetit dhe që, kur ky pushtet fillon të lëkundet, kërkojnë një vend të sigurt për t’u tërhequr me pasuritë e grumbulluara.
Në planin social dhe psikologjik, ky fenomen ka pasoja shumë më të thella sesa mund të duket në sipërfaqe. Kur qytetarët e zakonshëm shohin se si njerëz që kanë ushtruar pushtet publik largohen nga vendet e tyre me pasuri marramendëse (nuk bën përjashtim Shqipëria), dhe vendosen në qytete të luksit global, krijohet një ndjenjë e thellë padrejtësie.
Sepse ndërkohë që këta individë jetojnë në rrokaqiej prej xhami dhe në vila luksoze, popujt e tyre shpesh përballen me institucione të dobëta, me ekonomi të brishta dhe me një trashëgimi korrupsioni që vazhdon të rëndojë mbi jetën e përditshme.
Ky kontrast brutal midis luksit të pakicës dhe vështirësive të shumicës krijon një krizë morale që shkon përtej politikës. Ai prek vetë besimin e qytetarëve tek drejtësia dhe tek ideja se pushteti duhet t’i shërbejë shoqërisë, jo të shndërrohet në një mekanizëm pasurimi personal.
Në planin politik, fenomeni është një pasojë e drejtpërdrejtë e globalizimit të kapitalit. Sot paratë mund të lëvizin më shpejt se kurrë, kufijtë ekonomikë janë bërë gjithnjë e më të brishtë dhe sistemi financiar global krijon mundësi të pafundme për transferimin e pasurive.
Në këtë botë të re, elitat e korruptuara kanë shpesh më shumë mundësi për t’u mbrojtur sesa vetë shoqëritë që i kanë prodhuar ato. Ndërsa qytetarët e zakonshëm mbeten të lidhur me realitetin e vendeve të tyre dhe me pasojat e politikave të gabuara, një pjesë e elitave mund të ndërtojë jetën e saj në enklava luksi globale, të shkëputura nga çdo përgjegjësi morale apo politike. Kjo është arsyeja pse për shumë njerëz Dubai nuk është thjesht një qytet spektakolar, por një simbol i globalizimit të privilegjit.
Nga një perspektivë antropologjike, kjo dukuri nuk është krejtësisht e re. Në çdo epokë historike, elitat kanë kërkuar të ndërtojnë hapësira të veçanta për veten e tyre, të ndara nga realiteti i shumicës.
Në kohët e lashta ishin qytetet e fortifikuara dhe pallatet mbretërore. Në epokën feudale ishin kështjellat dhe oborret aristokratike. Në shekullin XX u shfaqën zonat ekskluzive të metropoleve të mëdha.
Sot, në epokën e globalizimit, këto hapësira janë shndërruar në qytete të tëra luksi, ku pasuria ndërtohet si një spektakël dhe ku jeta e privilegjuar zhvillohet larg tensioneve sociale që e kanë prodhuar atë pasuri. Ndryshon arkitektura, ndryshon teknologjia, por jo gjithmonë ndryshon logjika e pushtetit. Megjithatë, historia e njerëzimit ka treguar se asnjë sistem pabarazie nuk mbetet i padiskutuar përjetësisht. Kur kontrasti midis pasurisë së pakicës dhe vuajtjes së shumicës bëhet shumë i madh, lind një revoltë morale që shprehet në mënyra të ndryshme në diskursin publik.
Kjo revoltë nuk është vetëm një reagim emocional, por shprehje e një instinkti të vjetër shoqëror për drejtësi – një kërkesë që pushteti të mos jetë mbi ligjin dhe që pasuria të mos ndërtohet mbi rrënojat e shoqërive. Sepse çdo qytetërim që lejon që elitat e tij të jetojnë në parajsa të ndërtuara mbi ferrin e popujve rrezikon të humbasë jo vetëm ekuilibrin social, por edhe vetë legjitimitetin moral mbi të cilin qëndron.
Në fund të fundit, debati për qytete si Dubai nuk është një debat për arkitekturën apo për turizmin luksoz. Ai është një debat për drejtësinë në një botë ku pushteti dhe pasuria mund të arratisen nga përgjegjësia.
A mund të ndërtohen parajsa të qëndrueshme mbi pabarazi të thella? A mund të ruhet një rend moral kur privilegji globalizohet, ndërsa përgjegjësia mbetet lokale?
Këto janë pyetje që nuk i përkasin vetëm një qyteti apo një vendi të vetëm, por më së shumti, i përkasin epokës sonë – një epoke që ende nuk ka vendosur nëse do të ndërtojë një botë më të drejtë, apo vetëm parajsa gjithnjë e më luksoze për një pakicë gjithnjë e më të vogël….
Flakët që përzhitën dje ndërtesat luksoze në Dubai, të shkaktuara nga sulmet e raketave të Iranit, më nxitën të bëja refleksionin tim në këtë këndvështrim….
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
