Provat e reja shkencore tregojnë se shëndeti i trupit ndikon drejtpërdrejt në atë të trurit: ndërhyrja e hershme në sëmundjet e zakonshme mund të zvogëlojë rrezikun e rënies njohëse.
Demenca shpesh portretizohet si një sëmundje e pashmangshme, e lidhur ekskluzivisht me plakjen dhe përkeqësimin progresiv të trurit. Megjithatë, kërkimet shkencore po zbulojnë një skenar të ndryshëm, në të cilin zhvillimi kognitiv varet jo vetëm nga neuronet, por edhe nga shëndeti i të gjithë organizmit. Në vitet e fundit, është bërë gjithnjë e më e qartë se truri është në komunikim të vazhdueshëm me pjesën tjetër të trupit përmes mekanizmave inflamatorë, metabolikë, imunitarë dhe vaskularë. Një analizë e re dhe gjithëpërfshirëse ndërkombëtare, e botuar në revistën Nature Human Behavior , e përforcon këtë pikëpamje, duke sugjeruar që ndërhyrja e hershme për disa sëmundje të zakonshme, madje edhe shumë të përhapura, mund të zvogëlojë ndjeshëm numrin e njerëzve që zhvillojnë demencë.
Sipas një studimi, të kryer nga një ekip studiuesish kinezë, u analizuan të dhënat nga mbi 200 studime shkencore, duke vlerësuar rrezikun e lidhur me 26 sëmundje të ndryshme. Nga këto, 16 ishin të lidhura ndjeshëm me zhvillimin e demencës. Bazuar në vlerësimet globale, autorët llogarisin se këto gjendje janë të lidhura me afërsisht 18.8 milionë raste të demencës në të gjithë botën. Gjendjet me ndikimin më të madh në rrezikun e përgjithshëm janë sëmundja e mishrave të dhëmbëve, sëmundja kronike e mëlçisë, diabeti i tipit 2 dhe humbja e dëgjimit dhe shikimit, të njohura tashmë si faktorë rreziku për sëmundjen e Alzheimerit. Vetë studiuesit specifikojnë se studimi nuk demonstron një marrëdhënie të drejtpërdrejtë shkakësore. Megjithatë, ata theksojnë se shumë nga këto gjendje janë të parandalueshme, të trajtueshme ose të menaxhueshme, veçanërisht nëse diagnostikohen herët, duke hapur rrugën për strategji indirekte të parandalimit të demencës. “Studimi ynë tregon se ruajtja e shëndetit të organeve periferike mund të jetë një komponent kritik i politikave globale për të promovuar shëndetin e trurit dhe për të parandaluar demencën”, theksojnë autorët.
16 patologjitë e shoqëruara me një rrezik më të lartë të demencës
Studiuesit kanë identifikuar 16 kategori sëmundjesh jo-neurologjike të shoqëruara me një rrezik të rritur ndjeshëm të demencës. Këto gjendje prekin organe dhe sisteme të ndryshme, por të gjitha ndajnë aftësinë për të nxitur inflamacion kronik, ndryshime metabolike dhe dëmtime vaskulare, me efekte indirekte në tru. Gjendjet e identifikuara përfshijnë: sëmundjen e mishrave të dhëmbëve (periodontitin); sëmundjen kronike të mëlçisë; diabetin e tipit 2; sëmundjet kardiovaskulare; osteoartritin; artritin reumatoid dhe forma të tjera të artritit; sëmundjen inflamatore të zorrëve; sëmundjen kronike obstruktive pulmonare (SPOK); sëmundje të tjera kronike të mushkërive; humbjen e dëgjimit; humbjen e shikimit; sëmundjen kronike të veshkave; presionin e lartë të gjakut; çrregullimet e metabolizmit të lipideve; sëmundjet kronike metabolike; dhe çrregullimet sistemike inflamatore. Sipas autorëve, nuk është sëmundja individuale që përcakton rrezikun, por akumulimi i gjendjeve kronike gjatë gjithë jetës, gjë që në fund të fundit rrit ndjeshmërinë e trurit ndaj rënies njohëse.
Sëmundje të shërueshme që mund të mbrojnë trurin
Siç theksojnë studiuesit, shumë nga këto gjendje janë të parandalueshme ose të shërueshme, veçanërisht nëse zbulohen herët. Ndërhyrja ndaj tyre mund të zvogëlojë në mënyrë indirekte edhe rrezikun e rënies njohëse. Sëmundja e mishrave të dhëmbëve është një shembull kryesor. Vlerësohet se mbi gjysma e të rriturve në vendet perëndimore vuajnë prej saj ose janë në rrezik, dhe se deri në 90 përqind e njerëzve mbi 50 vjeç kanë shenja të hershme ose faktorë predispozues. Megjithatë, pasi diagnostikohen, ato janë relativisht të lehta për t’u trajtuar. Përmirësimi i shëndetit oral, shpjegojnë ekspertët, jo vetëm që mund të zvogëlojë rrezikun e demencës, por edhe atë të diabetit dhe sëmundjeve kardiovaskulare, falë reduktimit të inflamacionit kronik. Për këtë arsye, studiuesit i nxisin politikëbërësit të promovojnë programe edukimi për shëndetin oral dhe kontrolle të rregullta dentare, veçanërisht për ata që janë më në rrezik, siç janë të moshuarit, diabetikët dhe duhanpirësit.
Parandalimi vjen nga mëlçia dhe kontrolli i diabetit
Shëndeti i mëlçisë luan gjithashtu një rol kyç. Autorët rekomandojnë zgjerimin e mbulimit të vaksinimit kundër hepatitit B, në përputhje me qëllimin e Organizatës Botërore të Shëndetësisë për të eliminuar sëmundjen si një kërcënim për shëndetin publik deri në vitin 2030. Në të njëjtën kohë, ata bëjnë thirrje për përpjekje më të mëdha për të edukuar popullatën rreth rreziqeve që lidhen me konsumin e alkoolit, i cili dëmton aftësinë e mëlçisë për të filtruar toksinat dhe mund të nxisë procese inflamatore që janë gjithashtu të dëmshme për trurin. Vëmendje e veçantë i kushtohet diabetit të tipit 2, një nga sëmundjet me rritjen më të shpejtë në nivel global. Sipas ekspertëve, politikat më proaktive shëndetësore për parandalimin dhe menaxhimin e diabetit mund të ndikojnë gjithashtu ndjeshëm në uljen e ardhshme të rasteve të demencës.
Një emergjencë globale shëndetësore
Barra e demencës është tashmë e jashtëzakonshme dhe pritet të rritet. Sipas OBSH-së, mbi 55 milionë njerëz në mbarë botën aktualisht jetojnë me një formë të demencës, dhe gati 10 milionë raste të reja regjistrohen çdo vit. Pa ndërhyrje parandaluese strukturore, numri global mund të rritet në 139 milionë deri në vitin 2050, duke e bërë demencën një nga emergjencat kryesore shëndetësore të shekullit. Në Itali, vlerësohet se mbi 1.4 milionë njerëz janë të prekur nga demenca, nga të cilët afërsisht 600,000 kanë sëmundjen e Alzheimerit, me një parashikim prej mbi 2 milionë rastesh deri në vitin 2050 për shkak të plakjes së popullsisë.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
