Në botën e sotme, të mbushur me informacion të menjëhershëm dhe ngjarje të paparashikueshme, besimi është bërë një luks i rrallë. Nuk flasim thjesht për besimin në të tjerët, por për besimin në vetvete, në institucione, dhe madje edhe në rrjedhën e jetës. Shumë studiues të psikologjisë sociale, si Anthony Giddens dhe Sherry Turkle, e kanë vënë re këtë fenomen: moderniteti, me kompleksitetin dhe pasigurinë që sjell, ka krijuar një klimë ku askush nuk ndihet plotësisht i sigurt.
Ky fenomen është i heshtur sepse ndodh ngadalë, pa zhurmë. Nuk ka një krizë të qartë, por një rrëshqitje të vazhdueshme të besimit. Fillon me dyshimin e lehtë ndaj informatave që marrim, me skepticizmin ndaj marrëdhënieve dhe institucioneve, dhe përfundon me ndjenjën e një boshllëku të brendshëm: një frikë e hollë, por e pranishme, se gjithçka mund të ndryshojë papritur. Psikologët e quajnë këtë “pasiguri ekzistenciale” – një ndjenjë që shpesh shoqërohet me ankth të fshehur dhe vetëkontroll të tepruar.
Në jetën moderne, rënia e besimit shfaqet në shumë nivele. Marrëdhëniet personale shpesh mbahen të kujdesshme dhe të rezervuara, sepse frika nga zhgënjimi është më e dukshme se kurdoherë më parë. Në nivel shoqëror, institucionet që dikur ofronin siguri – nga qeveritë tek shkollat dhe bankat – perceptohen si të paqëndrueshme, duke ushqyer një ndjenjë të vazhdueshme vigilence. Madje edhe teknologjia, e cila duhet të na lidhë dhe të na sigurojë, shpesh forcon pasigurinë përmes mbikëqyrjes, dezinformatave dhe rrjeteve sociale që rrisin krahasimet dhe frikën nga humbja. Psikologjia e zhvillimit dhe neuroshkenca na mësojnë se besimi është një proces i ndërtuar gjatë kohës – një strukturë delikate që kërkon konsistencë dhe siguri për të lulëzuar. Kur ky kuptim i sigurisë humbet gradualisht, individët fillojnë të mbrojnë vetveten në mënyra të fshehta: duke kufizuar lidhjet emocionale, duke shmangur rreziqet dhe duke krijuar “mur” psikologjik. Por këto mure, edhe pse të dobishme për mbijetesën afatshkurtër, mund të bëhen pengesa për intimitetin dhe rritjen personale.
Megjithatë, ekziston një rrugë e mundshme për të rikthyer besimin. Ajo nuk vjen nga kontrolli i jashtëm, por nga njohja e brendshme: duke kuptuar që pasiguria është pjesë e jetës, dhe duke kultivuar aftësinë për të pranuar pasigurinë pa u mbërthyer prej saj. Psikologë si Brené Brown theksojnë se vulnerabiliteti i ndërgjegjshëm është çelësi i besimit të qëndrueshëm: kur lejojmë vetveten të jemi të hapur dhe të pranueshëm, ndërtimi i lidhjeve dhe besimit bëhet i mundur, edhe në botën më të paqëndrueshme.
Rënia e heshtur e besimit është një simptomë e kohës sonë, por nuk është fundi i historisë. Ajo është një mundësi për reflektim dhe rikonstruksion: një thirrje për të rishikuar mënyrën se si ndërtojmë marrëdhënie, si krijojmë besim në veten tonë, dhe si i qasemi pasigurisë. Nëse mësojmë të mbajmë hapësirë për besim, edhe kur rreziku dhe ndryshimi janë të pranishëm, mund të rigjejmë ndjesinë e sigurisë që nuk varet nga gjithçka e jashtme, por nga fuqia jonë e brendshme për të lidhur, besuar dhe shpresuar.
Në thelb, rënia e heshtur e besimit nuk është vetëm një humbje; ajo është një ftesë për të rindërtuar atë që është thelbësore në jetën moderne: aftësinë për të besuar në vetvete, tek të tjerët, dhe tek procesi i jetës, edhe kur gjithçka duket e pasigurt.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
