Të ndryshosh karrierën shpesh portretizohet si një akt dramatik: një dorëheqje e papritur, një shkëputje totale nga e kaluara dhe një fillim nga zero. Në mediat sociale apo rrëfimet personale, ndonjëherë dëgjojmë histori të fuqishme që flasin për “lënien e gjithçkaje dhe nisjen e punës së ëndrrave”. Ato janë inspiruese, por rrallë pasqyrojnë realitetin. Në Shqipëri, ku stabiliteti financiar dhe përgjegjësitë familjare kanë rëndësi të madhe, ndryshimi radikal shpesh nuk është praktik, ndërsa alternativa më e qëndrueshme është riorientimi gradual.
Nga rolet te aftësitë: një zhvendosje e domosdoshme mendësore
Psikologjia e karrierës dhe studimet bashkëkohore tregojnë se rishpikja e vetes nuk kërkon fshirjen e së kaluarës, por një proces të ndërgjegjshëm që bazohet në aftësitë dhe eksperiencat ekzistuese. Metafora e “hedhjes drejt të panjohurës” është tërheqëse, por shpesh çorientuese. Mentorja e karrierës Fabiana Andreani sugjeron që ndryshimi duhet të perceptohet jo si boshllëk, por si lëvizje drejt diçkaje të dukshme, madje edhe pjesërisht. Kjo është një qasje e ngjashme me teorinë e karrierës së Donald Super, sipas të cilit identiteti profesional ndërtohet dhe riformësohet gjatë gjithë jetës, duke e bërë ndryshimin një evolucion të natyrshëm, jo një ndërprerje të papritur. Shpesh njerëzit identifikojnë veten përmes roleve profesionale fikse: “jam jurist”, “kam punuar në këtë sektor për 15 vjet”. Tregu modern i punës, përfshirë edhe atë shqiptar, po lëviz gjithnjë e më shumë drejt një logjike të bazuar në aftësi. Harvard Business Review dhe studimet e Boyatzis theksojnë se kompetencat, inteligjenca emocionale, motivimi dhe aftësitë ndërpersonale janë ato që vendosin suksesin në tranzicionet profesionale. Një mësuese në arsimin parauniversitar, për shembull, ka aftësi të komunikimit, menaxhimit të grupeve dhe zgjidhjes së konflikteve – kompetenca që mund të aplikohen me sukses edhe në sektorë si trajnimi, burimet njerëzore apo organizatat jofitimprurëse.
Mikro-hapat: baza psikologjike e ndryshimit të qëndrueshëm
Psikologjia sugjeron se ndryshimet e vogla, të ndërgjegjshme, janë më të qëndrueshme dhe reduktojnë ankthin. Teoria e vetë-efikasitetit e Bandura tregon se ndjenja e kompetencës ndërtohet përmes përvojave të vogla, por të suksesshme. Në vend të pyetjes “çfarë do të bëj për gjithë jetën?”, më produktive është të pyesim veten se cili hap i vogël mund të bëhet tani për të testuar një drejtim të ri. Në Shqipëri, kjo mund të përkthehet në një projekt freelance paralel, një bashkëpunim i përkohshëm me një kompani tjetër, ndjekje të një trajnimi praktik ose reduktim të orarit për të krijuar kohë reflektimi dhe eksperimentimi. Këto hapa nuk janë spektakolarë, por janë mënyra të sigurta dhe efektive për të kuptuar drejtimin e karrierës pa ndërprerë të kaluarën.
Trajnimi dhe rishkollimi: cilësi, jo sasi
Trajnimi dhe rishkollimi janë të dobishëm vetëm kur kanë një kosto reale dhe aplikim praktik. Përvoja nga LinkedIn Learning tregon se kursi më i vlefshëm është ai që prodhon aftësi konkrete dhe të demonstrueshme, që mund të përdoren menjëherë në punë. Një kurs marketingu digjital që përfshin ndërtimin e një fushate reale apo menaxhimin e një faqeje biznesi është shumë më i vlefshëm se disa certifikata teorike pa aplikim.
Aplikimi, CV-ja dhe dimensioni gjinor
Procesi i aplikimit dhe mënyra e prezantimit të aftësive ka rëndësi të madhe, sidomos për gratë, të cilat shpesh ndihen të përjashtuara nëse nuk plotësojnë të gjitha kriteret e një pozicioni. Studimet tregojnë se shumë kompani punësojnë kandidatë që nuk plotësojnë profilin ideal; aftësitë mund të zhvillohen gjatë rrugës. CV-ja nuk duhet të tregojë të gjithë historinë, por të nxjerrë në pah aftësitë dhe rezultatet që janë të dobishme për pozicionin e ri. Në intervista, ndryshimi funksionon më mirë kur paraqitet si evolucion, duke ruajtur ekuilibrin dhe duke demonstruar se përvoja e kaluar është aset, jo pengesë.
Në fund, ripërtëritja e vetes nuk është një akt heroik apo impulsiv. Në shumicën e rasteve, ajo ndodh përmes përpjekjesh të vogla, të kontrolluara, duke ecur hap pas hapi dhe duke përdorur inteligjentisht atë që tashmë ekziston. Në Shqipëri, ku stabiliteti dhe përgjegjësitë janë të rëndësishme, ky proces gradual nuk është shenjë frike, por një strategji psikologjikisht e qëndrueshme dhe profesionale për të ndërtuar diçka të re pa e humbur rrënjën e së kaluarës.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
