Të jesh prind është një nga rolet më komplekse dhe më emocionalisht kërkuese që ekziston. Shpesh, prindërit ndihen të gjykuar për mënyrën se si reagojnë ndaj fëmijëve të tyre, sidomos kur humbasin durimin dhe ngrisin zërin. Megjithatë, psikologjia moderne thekson se një episod i izoluar i të bërtiturit nuk përcakton cilësinë e prindërimit, ndërsa modelet e vazhdueshme të injorimit emocional mund të kenë pasoja më të thella në zhvillimin e fëmijës.
Studiues si John Bowlby dhe Mary Ainsworth, përmes teorisë së lidhjes (attachment theory), kanë treguar se fëmijët kanë nevojë për një figurë prindërore të pranishme emocionalisht, e cila i përgjigjet nevojave të tyre në mënyrë të qëndrueshme. Nuk bëhet fjalë për perfeksion, por për qëndrueshmëri dhe ndjeshmëri në marrëdhënie.
Të bërtiturit ndaj një fëmije, sidomos në momente stresi apo lodhjeje, shpesh është një reagim njerëzor dhe jo domosdoshmërisht një tregues i mungesës së dashurisë apo i një prindi “të keq”. Psikologu i njohur Daniel Siegel ka theksuar se momentet e “rrëshqitjes” emocionale ndodhin kur sistemi nervor i prindit është i mbingarkuar. Në këto raste, më e rëndësishme sesa shmangia e plotë e gabimeve është mënyra se si prindi rikuperohet pas tyre: kërkimi i faljes, shpjegimi dhe rikthimi i lidhjes me fëmijën. Kjo i mëson fëmijës edhe një aftësi të rëndësishme emocionale: se konfliktet mund të riparohen dhe marrëdhëniet mund të shërohen. Në fakt, studime të shumta tregojnë se fëmijët që përjetojnë prindër që dinë të kërkojnë falje zhvillojnë më shumë empati dhe inteligjencë emocionale.
Në kontrast, injorimi emocional, i njohur në psikologji si “emotional neglect”, ka efekte më të fshehta, por shpesh më të qëndrueshme. Psikologu Jonice Webb, e cila ka studiuar këtë fenomen, thekson se fëmijët që rriten në një ambient ku emocionet e tyre nuk vihen re ose nuk validohen, mund të zhvillojnë ndjenja pasigurie, vetëvlerësim të ulët dhe vështirësi në krijimin e marrëdhënieve të shëndetshme në të ardhmen. Ndryshe nga të bërtiturit, që është një reagim i dukshëm dhe shpesh i pasuar nga pendesë apo rikuperim, injorimi krijon një boshllëk emocional të vazhdueshëm që fëmija nuk arrin ta kuptojë apo ta adresojë.
Një shembull nga aktualiteti mund të shihet në diskutimet e shumta në rrjetet sociale, ku prindërit ndajnë përvojat e tyre të përditshme. Shpesh, prindërit pranojnë se kanë ngritur zërin në momente të vështira, por më pas janë përpjekur të flasin me fëmijën, të kërkojnë falje dhe të shpjegojnë situatën. Nga ana tjetër, shumë të rritur që kanë përjetuar fëmijëri me prindër emocionalisht të largët raportojnë vështirësi në shprehjen e ndjenjave dhe ndjenjën e vazhdueshme të mosmjaftueshmërisë. Kjo përputhet me studimet e psikologut Bessel van der Kolk, i cili ka theksuar se përvojat emocionale të fëmijërisë ndikojnë thellësisht në mënyrën se si truri dhe trupi përpunojnë stresin në moshë të rritur.
Një tjetër aspekt i rëndësishëm është se fëmijët nuk kanë nevojë për prindër perfektë, por për prindër “mjaftueshëm të mirë”, koncept i propozuar nga Donald Winnicott. Ky koncept nënkupton një prind që nuk është i përsosur, por që është i aftë të përgjigjet në mënyrë të përshtatshme ndaj nevojave të fëmijës në pjesën më të madhe të kohës. Në këtë kuadër, një moment i zemërimit apo i ngritjes së zërit nuk e prish marrëdhënien, për sa kohë që ekziston një bazë e fortë dashurie, sigurie dhe komunikimi. Problemi lind kur fëmija fillon të përjetojë një mungesë të vazhdueshme vëmendjeje emocionale, duke mos ndjerë se ndjenjat e tij janë të vlefshme apo të dëgjuara.
Në fund të fundit, çështja nuk është të gjykojmë prindërit për reagime të veçanta, por të kuptojmë modelin e përgjithshëm të marrëdhënies. Një prind që ndonjëherë bërtet, por gjithmonë rikthehet, dëgjon dhe përpiqet të kuptojë fëmijën, po ndërton një marrëdhënie të shëndetshme. Ndërsa një prind që vazhdimisht injoron emocionet e fëmijës, edhe pa ngritur zërin, mund të krijojë një distancë të thellë emocionale. Prindërimi është një proces i vazhdueshëm mësimi dhe reflektimi, ku rëndësi ka jo mungesa e gabimeve, por aftësia për t’u rilidhur dhe për të qenë emocionalisht i pranishëm.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
