Tradhtia nuk hyn kurrë me zhurmë. Ajo vjen si një çarje e vogël në murin e një jete që dukej e fortë. Fillimisht është vetëm një krisje, pothuaj e padukshme, mes ditëve të zakonshme, darkave familjare dhe planeve për të nesërmen. Një gabim. Një moment dobësie. Dhe jeta vazhdon, duke u mbështetur mbi kujtime, sakrifica dhe dashurinë që ka mësuar të durojë. Por pas kësaj çarjeje, asgjë nuk është më krejtësisht e njëjtë: besimi nuk shembet menjëherë, por fillon të dridhet në heshtje.
Pikërisht aty lind dilema e faljes, aty ku zemra përpiqet të shpëtojë atë që koha ka ndërtuar me mund, ndërsa shpirti përgatitet, pa e ditur ende, për kufirin e fundit që nuk mund të kapërcehet dy herë.
Nga këndvështrimi psikologjik, falja e tradhtisë së parë shpesh lidhet me mënyrën se si individët e përjetojnë lidhjen emocionale dhe kuptimin që i japin asaj. John Bowlby, përmes teorisë së atashimit, shpjegon se njerëzit me atashim të sigurt priren të kërkojnë riparim të lidhjes pas një krize, sepse marrëdhënia përfaqëson një “bazë të sigurt” emocionale. Për shumë gra, partneri, pavarësisht gabimit, mbetet figura kryesore e stabilitetit psikologjik dhe familjar. Prandaj tradhtia e parë racionalizohet si devijim, jo si shkatërrim i strukturës së lidhjes. Kjo shoqërohet me mekanizma mbrojtës si minimizimi i dhimbjes ose shpresa se ngjarja do të shërbejë si pikë kthese.
Esther Perel thekson se tradhtia nuk është gjithmonë shenjë e mungesës së dashurisë, por shpesh lidhet me kriza identiteti, ndjenjën e humbjes së vetes ose nevojën për vlefshmëri. Në këtë kuptim, tradhtia e parë përjetohet si simptomë e një problemi më të thellë, jo si fundi i marrëdhënies. Shumë gra investojnë emocionalisht në idenë e transformimit: nëse kriza kuptohet dhe përpunohet, marrëdhënia mund të rindërtohet mbi baza më të ndërgjegjshme. Kjo shpjegon pse falja shoqërohet me kushtin e reflektimit, pendesës dhe ndryshimit real të sjelljes nga ana e partnerit.
Janis Abrahms Spring, e cila ka studiuar gjerësisht procesin e faljes pas tradhtisë, dallon mes faljes dhe pajtimit. Sipas saj, shumë gra zgjedhin të falin jo sepse e harrojnë dhimbjen, por sepse duan të ruajnë integritetin e jetës së tyre emocionale dhe familjare. Falja e parë shpesh është një akt i vetëmbrojtjes psikologjike: ruajtje e vazhdimësisë, e identitetit si familje dhe e investimit afatgjatë. Megjithatë, kjo falje mbart një pritshmëri të qartë morale dhe emocionale.
Kur ndodh tradhtia e dytë, dinamika ndryshon rrënjësisht. Sipas John Gottman, besimi është një sistem kumulativ: ai ndërtohet ose shkatërrohet nga veprime të përsëritura. Tradhtia e dytë nuk perceptohet më si gabim, por si model sjelljeje. Në këtë pikë, truri emocional e interpreton situatën si kërcënim kronik dhe jo të përkohshëm. Prandaj kufiri “e para falet, e dyta jo” nuk është thjesht moral, por psikologjik: është momenti kur shpresa zëvendësohet nga vetëmbrojtja dhe nevoja për të ruajtur dinjitetin dhe shëndetin mendor.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
