Përgatiti Orjona Tresa
Mëngjesi nis herët. Një çantë e vogël përgatitet me kujdes, duke u kontrolluar disa herë: rrobat rezervë, një lodër e njohur, dokumentet që duhen gjithmonë “për çdo rast”. Një nënë ndalet për një çast para pasqyrës, jo për të parë veten, por për të marrë frymë thellë. Ajo e di se dita nuk do të jetë e zakonshme, edhe pse do të duket e tillë për të tjerët. Fëmija kap dorën e saj fort ndërsa dalin nga shtëpia, si të donte të siguronte që bota përtej derës është ende e njëjtë. Në rrugë, hapat ngadalësohen. Disa shikime ndalen më gjatë seç duhet, disa buzëqeshje duken të sforcuara, disa fjalë nuk thuhen fare.
Në institucionin ku duhet të jetë thjesht një fëmijë mes fëmijëve të tjerë, gjithçka kërkon sqarim: pse sillet kështu, pse flet ndryshe, pse ka nevojë për më shumë kohë. Prindi mëson të flasë pak dhe të shpjegojë shumë, të justifikojë atë që nuk ka pse justifikohet. Çdo ditë fillon me shpresën se sot do të jetë më e lehtë, dhe mbaron me lodhjen e një beteje të padukshme. Në shtëpi, pasditeve, lodhja nuk ka vetëm formë fizike. Ajo mbart pyetje që nuk gjejnë përgjigje: a do të pranohet, a do të ketë vend, a do të shihet për atë që është dhe jo për atë që i mungon. Prindi nuk kërkon keqardhje. Kërkon normalitet. Kërkon që shoqëria të mos kthejë shikimin, por as të ndalet vetëm për të mëshiruar. Kjo është mënyra si nis një ditë për shumë familje që jetojnë me Sindromën Down në Shqipëri.
Në Shqipëri, një fëmijë me Sindromë Down nuk përballet vetëm me sfidat e zhvillimit të tij, por edhe me peshën e shikimeve, heshtjeve dhe fjalëve që nuk thuhen. Në rrugë, në kopshte, në shkolla, shpesh ai shihet me keqardhje ose me një kureshtje të pakëndshme, sikur prania e tij të ishte një kujtesë e diçkaje që shoqëria preferon ta mbajë në periferi. Stigma nuk shfaqet gjithmonë hapur, ajo fshihet në mënyrën si ulet zëri kur flitet për këta fëmijë, në këshillat e pambështetura që u jepen prindërve, në pritshmëritë e ulëta që projektohen mbi ta që në hapat e parë të jetës. Keqardhja për prindërit është një reagim i shpeshtë, por shpesh sipërfaqësor. Ajo rrallë shoqërohet me mbështetje reale. Prindërit mësojnë shpejt të jenë të fortë publikisht, ndërsa në privat mbajnë mbi supe lodhjen emocionale, frikën për të ardhmen dhe ndjenjën e vetmisë që lind kur shoqëria të sheh, por nuk të përfshin. Në këtë realitet, problemi nuk qëndron te fëmijët me Sindromë Down, por te mënyra se si ne, si shoqëri, i vendosim ata dhe familjet e tyre në një hapësirë të ndërmjetme: të pranuar në teori, por të lënë pas dore në praktikë. Kjo hyrje nuk është një thirrje për keqardhje, por për vetëdije. Sepse gjithëpërfshirja nuk matet me fjalë të bukura apo ditë simbolike, por me mënyrën se si një shoqëri u përgjigjet nevojave reale të atyre që nuk kanë luksin të përshtaten me ritmin e saj.
Prej vitit 2012, 21 Marsi, simbolikë për tri kopje të kromozomit të 21-të, shërben si një datë që i bashkon komunitetet në mbarë botën për të promovuar dinjitetin, vlerën dhe mundësitë e plota për personat me Sindromë Down. Qëllimi është të rrisë ndërgjegjësimin për këtë sindromë, të mbështesë të drejtat dhe përfshirjen e njerëzve me këtë sindromë në shoqëri, dhe të nxisë masa konkrete për akses në arsim, shërbime mbështetëse dhe mundësi të barabarta për të gjithë.
Lev Vygotsky, psikolog rus, theksonte se zhvillimi kognitiv dhe emocional është thellësisht i ndikuar nga konteksti social, ndërsa teoritë bashkëkohore mbi përkatësinë sociale sugjerojnë se ndjenja e pranimit është një nevojë bazike psikologjike. Për individët me Sindromë Down, kjo nevojë merr një peshë edhe më të madhe, pasi përballja me stigmatizimin, paragjykimet dhe pritshmëritë e ulëta mund të kufizojë jo vetëm mundësitë reale, por edhe perceptimin që ata ndërtojnë për veten. Pranimi social nuk është një akt i vetëm, por një proces i përditshëm që manifestohet në gjuhë, në sjellje, në akses në arsim dhe në hapësira publike. Studimet tregojnë se mjediset gjithëpërfshirëse, ku diversiteti trajtohet si vlerë dhe jo si problem, kontribuojnë ndjeshëm në zhvillimin emocional, social dhe akademik të fëmijëve me aftësi ndryshe. Shembujt nga bota tregojnë se ky potencial ekziston: Ka artistë që kanë shfaqur talent në balet, aktrim, pikturë; sportistë që kanë arritur nivele ndërkombëtare; persona që kanë ndërtuar karriera të suksesshme dhe kanë bërë ndryshim në komunitetet e tyre. Çdo arritje tregon se me mbështetje dhe pranimin e duhur, individët me Sindromë Down mund të zhvillojnë aftësi të jashtëzakonshme.
Për ta përmbyllur, Dita Botërore e Sindromës Down na fton të reflektojmë jo vetëm mbi diversitetin biologjik, por mbi humanitetin tonë kolektiv. Pranimi social nuk është një dhuratë që u jepet individëve me aftësi ndryshe, por është një proces që na pasuron si shoqëri, duke na mësuar të ngadalësojmë, të shohim përtej normës dhe të ndërtojmë marrëdhënie më të ndershme me njëri-tjetrin. Në këtë proces, përfitimi më i madh nuk është vetëm zhvillimi i individëve me Sindromë Down, por një shoqëri më e ndërgjegjshme, më empatikë dhe më njerëzore për të gjithë.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
