Në fokus

July 13, 2020 | 11:08

Vittorio Benussi, makina e memories për të studiuar perceptimin njerëzor

 

Qamil Gjyrezi, lektor i psikologjisë aplikative dhe terapisë së artit

Manuskripte të Vittorio Benussi

Para disa vitesh kam organizuar një aktivitet në Shkodër, për psikologun italian Vittorio Benussi. Në Shkodër  jeton familja Benussi dhe kushëriri i Vitorio Benussit, Anton Benusi një mësues i nderuar në Shkodër, më njohu me jetën e psikologut të famshëm italian.

Vitorio Benussi, ka qenë një shkencëtar i fushës së psikologjisë dhe ka dhënë një kontribut të madh për psikologjinë konjitive. Vittorio Benussi, ka lindur në Trieste në 1878 dhe ka themeluar Shkollën e Psikologjisë në Universitetin e Padovës në 1919.

Benussi fliste përsosur dy gjuhë, italisht dhe gjermanisht. Benussi u bë një autoritet shkencor ndërkombëtar midis 1902 dhe 1918, falë kërkimit të tij fenomenologjik-eksperimental në perceptimin vizual, të cilin ai e kreu në Universitetin e Graz në Austri. Atje, ai punoi me disa nga studiuesit më të rëndësishëm të kohës, si Carl Stump dhe Georg Elias Müller, duke bërë zbulime që do të vazhdonin për t’u përdorur nga themeluesit e psikologjisë Gestalttit, duke përfshirë Max Wertheimer, Kurt Koffka dhe Wolfgang Köhler. Gjatë kongresit Ndërkombëtar të mbajtur në Göttingen në 1914, ai paraqiti 23 ligje në lidhje me përceptimin që ai zbuloi vetë. Ai projektoi dhe ndërtoi mjete inovative për të studiuar perceptimin njerëzor.

Në fund të Luftës së Parë Botërore, Benussi zgjodhi të transferohej në Itali, duke mbërritur në Universitetin e Padovës, ku ai prezantoi psikologjinë eksperimentale si një disiplinë universitare, pasi kjo tashmë ishte bërë në Romë, Torino dhe Napoli. Benussi u emërua fillimisht si pedagog dhe më pas u bë profesor i plotë në Fakultetin e shkencave humane dhe filozofi në 1922.

Sidoqoftë, Padova ishte copëtuar nga lufta dhe Benussi nuk mund të merrte në konsideratë mjete eksperimentale ose fonde të konsiderueshme publike për hulumtimet e tij të fundit; në vend të kësaj, ai mori ndihmë nga individë privatë që ishin magjepsur nga kjo shkencë e re dhe nga gjeniu i Benussi. Studiuesi gjithashtu duhej të paguante çmimin për distancën e tij nga qendrat kryesore të botës për disiplinën e re, jo aq në aspektin e gjeografisë, por më shumë nga një këndvështrim kulturor dhe shkencor. Midis 1919 dhe 1927, kur vdiq në moshën vetëm 49 vjeç, Benussi megjithatë kreu një punë jashtëzakonisht të fortë dhe origjinale shkencore. Ai ishte një studiues në kuptimin më të vërtetë të fjalës, por ai megjithatë arriti të përfshijë një numër në rritje të të rinjve në studimet e tij, duke edukuar disa studentë shumë të talentuar, si Cesare Musatti, pasardhësi i tij, dhe Silvia De Marchi, gruaja e parë në Italia për tu diplomuar në psikologji eksperimentale. 

Në fushën e hulumtimit në përceptim, Benussi transferoi me sukses iluzione të njohura optike-gjeometrike nga rrafshi hapësinor në rrafshin përkohor. Në fushën e hulumtimit për përceptimin e kalimit të kohës, ai zbuloi shtrembërimet tona subjektive vetëm kohën e shpejtuar: kur duket se koha “po zvarritet”, ne jemi në të vërtetë afër për të përceptuar kohëzgjatjen e saj fizike ose objektive, d.m.th. koha në orë. Përmes “analizës pneumografike”, ai zbuloi, në terma matematikorë, se modelet e frymëmarrjes së një individi ndryshojnë nëse përgjigjen me ndershmëri ose nëse në vend të kësaj, ata gënjejnë kur u përgjigjen pyetjeve (Makina e së vërtetës). Ai ishte studiuesi i parë në Itali që mbajti kurse mbi psikanalizën frojdiane. 

Projektet hulumtuese më origjinale dhe befasuese të Benussi ishin ato të botuara në vitin 1925, me titull “Sugjerimi dhe hipnozë si mjet i analizës së vërtetë mendore”, i cili hulumtoi, në një mënyrë shkencore dhe eksperimentale, një fushë që ishte anashkaluar nga studiuesit konvencional. Ky ishte një revolucion konceptual: për herë të parë dhe të vetme në historinë e psikologjisë ndërkombëtare, sugjerimet dhe hipnozat nuk po përdoren si procedura kliniko-terapeutike, por më tepër si mjete për të studiuar në detaje dhe për të prishur proceset komplekse të mendimit të vetëdijshëm . Benussi kishte ndjeshmëri të jashtëzakonshme njerëzore – dhe për këtë arsye edhe dobësi krijuese – dhe shpesh përshkruhej si një qenie pothuajse eterike, i cili gjithnjë kishte një pamje të tronditur në fytyrën e tij, por ishte i ëmbël në tërësi. Ai bëri vetëvrasje në 24 nëntor 1927 duke pirë një filxhan cianide, në mbrëmjen para një konference për nder të tij.

Vittorio Benussi sëbashku me Alexius Meinong u bë mësuesi i Ramiro Bujas, që u ba ndër të parët që importuan psikolanalizën në Kroaci. Benussi ishte në të vërtetë studiuesi i parë që teorizoi dhe provoi në mënyrë eksperimentale se për të njëjtin stimulim, objektet (në veçanti iluzionet optike siç janë kubëzat e Necker dhe figurat e vazove/fytyrave të Rubinit) tregojnë një mundësi të llogarive të ndryshme perceptuese, një shumëllojshmëri gjesturale dhe paqartësi e cila mund të jetë vetëm me origjinë sensuale, pra pa realitet dhe me origjinë thjesht krijuese

Në universitetin e Padovës, punën e Vittorio Benusit e vazhdon në fushën e hulumtimit të psikologjisë së artit Profesor Alberto Argenton!

Në periudhën kur jetoi dhe hulumtoi me metoda shkencore Vittorio Benussi, psikologjia konsiderohej më shumë si filozofi. Sot psikologjia në botën moderne, ka marrë një zhvillim të madh dhe ka fituar rëndësi si disiplinë shkencore, falë kërkimit shkencor dhe po përdor edhe dije, literaturë nga filozofia aplikative moderne.

© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.

To Top