Dita e Alfabetit të Gjuhës Shqipe, e festuar çdo vit më 22 nëntor, përkujton një nga ngjarjet më të rëndësishme në historinë kulturore dhe kombëtare të shqiptarëve: Kongresin e Manastirit, i cili u mbajt nga 14 deri më 22 nëntor 1908. Përtej një vendimi gjuhësor, kjo datë simbolizon bashkimin, identitetin kombëtar dhe fuqinë e dijes për të ndërtuar të ardhmen.

Kongresi i Manastirit u zhvillua në qytetin e Manastirit, sot Bitola, në Maqedoninë e Veriut, në shtëpinë e Fehim Zavalanit, ku sot ndodhet Muzeu i Alfabetit të Gjuhës Shqipe. Në këtë ngjarje historike morën pjesë 50 delegatë, të ardhur nga 26 qytete dhe shoqata shqiptare, si dhe 18 vëzhgues. Ata përfaqësonin klube patriotike, intelektualë dhe shoqëri shqiptare nga vise të ndryshme, të bashkuar nga një synim i përbashkët: krijimi i një alfabeti të njësuar për gjuhën shqipe.
Kryetar i Kongresit ishte Mit’hat Frashëri, ndërsa nënkryetarë u zgjodhën Luigj Gurakuqi dhe Gjergj Qiriazi. Mes figurave të rëndësishme që kontribuuan në këtë proces ishin Gjergj Fishta, Ndre Mjeda, Sotir Peci, Parashqevi Qiriazi dhe Fehim Zavalani. Prania e Parashqevi Qiriazit, e vetmja grua pjesëmarrëse në Kongres, përfaqëson gjithashtu kontributin e grave shqiptare në përpjekjet për arsim, kulturë dhe emancipim kombëtar.
Pas diskutimeve të shumta, Kongresi vendosi përdorimin e alfabetit latin, të përshtatur për veçoritë fonetike të gjuhës shqipe. Ky vendim shënoi një hap vendimtar drejt njësimit të shkrimit dhe lehtësoi përhapjen e librave, gazetave dhe arsimit në gjuhën amtare. Në një kohë kur në zona të ndryshme përdoreshin sisteme të ndryshme shkrimi, alfabeti i përbashkët krijoi një bazë të rëndësishme për komunikimin kulturor dhe forcimin e identitetit shqiptar.
Rëndësia e këtij vendimi shkoi përtej gjuhës. Alfabeti i njësuar ndihmoi në zhvillimin e letërsisë kombëtare, në përhapjen e shkollave shqipe dhe në forcimin e vetëdijes kombëtare, duke kontribuar në klimën kulturore dhe politike që parapriu shpalljen e Pavarësisë së Shqipërisë më 28 nëntor 1912.

Sot, më shumë se një shekull pas Kongresit të Manastirit, kjo datë vazhdon të kremtohet si simbol i bashkimit të shqiptarëve përmes gjuhës dhe kulturës. Në Shqipëri, Dita e Alfabetit u shpall festë zyrtare në vitin 2023, ndërsa përkujtohet gjithashtu në Kosovë, Maqedoninë e Veriut dhe në diasporën shqiptare, duke dëshmuar rëndësinë e saj përtej kufijve shtetërorë.
Një nga dëshmitë më të rëndësishme të kësaj ngjarjeje është Muzeu i Alfabetit të Gjuhës Shqipe në Manastir. Në të ruhen fotografi të pjesëmarrësve të Kongresit dhe dokumente historike që pasqyrojnë përpjekjet e intelektualëve shqiptarë për njësimin e alfabetit. Muzeu përbën një hapësirë të rëndësishme kujtese dhe edukimi për studiuesit, historianët, nxënësit dhe vizitorët që dëshirojnë të njohin më nga afër këtë kapitull të historisë kombëtare.
Por 22 Nëntori nuk është vetëm një datë për t’u kthyer pas në histori. Ai është edhe një mundësi për të reflektuar mbi rolin që gjuha, arsimi dhe dija luajnë në formimin e individit dhe në zhvillimin e shoqërisë. Gjuha shqipe është një urë që lidh brezat, ruan kujtesën kolektive dhe përcjell vlerat kulturore nga e kaluara drejt së ardhmes.
Ashtu si alfabeti bashkoi shkronjat për t’u dhënë jetë fjalëve, bashkimi i ideve, guximi dhe besimi në vetvete na ndihmojnë të shkruajmë historinë tonë. 22 Nëntori na kujton se dija është dritë, fjala është forcë dhe çdo njeri që guxon të mësojë, të ëndërrojë e të krijojë, bëhet pjesë e një historie që meriton të vazhdojë.

Në këtë ditë simbolike, mesazhi për brezat e rinj është i qartë: të ruajnë gjuhën shqipe, të vlerësojnë arsimin dhe të mos reshtin së kërkuari mundësi për zhvillim. Sepse një komb që investon në gjuhën, kulturën dhe edukimin e brezave të tij, ndërton themele më të forta për të ardhmen.
22 Nëntori është dita kur shkronjat na kujtojnë se bashkimi krijon forcë, dija hap horizonte dhe identiteti ruhet duke e jetuar e përcjellë atë brez pas brezi.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.

