Të japësh nuk është vetëm një akt bujarie ndaj dikujt tjetër. Mund të jetë edhe një mënyrë për t’u ndier më i dobishëm, më i lidhur me njerëzit dhe më pak i përqendruar te vetja. Që nga filozofia e Aristotelit e deri te studimet moderne mbi lumturinë, ideja se bujaria mund të na bëjë më të lumtur vazhdon të tërheqë vëmendjen.
Kur flasim për pasuri, zakonisht mendojmë për atë që kemi: para, prona, sende apo mundësi. Por për filozofinë e lashtë, pasuria e vërtetë e njeriut nuk matet vetëm me atë që zotëron. Për Aristotelin, një jetë e mirë lidhej me eudaimoninë – një koncept që mund të përkthehet si lulëzim njerëzor ose një formë e thellë e mirëqenies dhe përmbushjes. Në këtë këndvështrim, lumturia nuk është thjesht një ndjenjë kalimtare kënaqësie. Ajo lidhet me mënyrën se si jetojmë dhe me mënyrën se si i përdorim ato që kemi. Dhe një nga mënyrat për të jetuar mirë është të dish të japësh.
Dhënia mund të jetë një pasuri për veten
Kur i japim dikujt diçka, shpesh mendojmë se jemi ne ata që po humbasim. Jemi duke dhënë kohën tonë, paratë, energjinë, vëmendjen ose ndihmën tonë. Por përvoja e dhënies mund të prodhojë edhe një efekt tjetër: ndjesinë se jemi të dobishëm. Të kuptosh se një veprim i yni ka përmirësuar ditën ose jetën e dikujt tjetër mund të krijojë një ndjenjë kuptimi dhe kënaqësie personale. Në këtë mënyrë, dhënia nuk është domosdoshmërisht një humbje. Ajo mund të jetë një formë tjetër pasurimi. Jo pasurim i portofolit, por i marrëdhënieve, përvojave dhe botës sonë të brendshme.
Shkenca moderne dhe fuqia e dhënies
Ideja se bujaria mund të lidhet me lumturinë nuk i përket vetëm filozofisë së lashtë. Një studim i publikuar në vitin 2008 nga Elizabeth Dunn, Lara Aknin dhe Michael Norton, me titull “Spending Money on Others Promotes Happiness”, shqyrtoi lidhjen mes mënyrës se si njerëzit i shpenzojnë paratë dhe mirëqenies së tyre subjektive. Pjesëmarrësve iu kërkua të shpenzonin para ose për veten, ose për persona të tjerë. Rezultatet treguan se ata që i shpenzuan paratë për të tjerët raportuan nivele më të larta lumturie sesa ata që i përdorën për veten. Gjetje të tilla mbështesin idenë se përvoja e dhënies mund të ketë një vlerë emocionale që shkon përtej vetë objektit apo shumës së dhuruar.
Të japësh do të thotë të ndihesh i dobishëm
Një nga arsyet pse bujaria mund të na bëjë të ndihemi mirë është ndjenja se kemi një ndikim real te dikush tjetër. Kur ndihmojmë një mik, mbështesim një familjar, i kushtojmë kohë dikujt që ka nevojë për të ose bëjmë një gjest të vogël mirësie, marrim një sinjal të rëndësishëm: ajo që bëj ka vlerë. Kjo ndjenjë efektiviteti mund të jetë veçanërisht e rëndësishme në periudha kur ndihemi të pafuqishëm ose të shkëputur nga të tjerët. Ndonjëherë nuk kemi mundësi ta ndryshojmë një situatë të madhe, por mund të ndryshojmë ditën e një personi. Dhe edhe ky ndryshim i vogël mund të ketë rëndësi.
Dhënia forcon marrëdhëniet
Bujaria nuk lidhet vetëm me atë që marrësi përfiton. Një gjest bujar mund të forcojë edhe marrëdhënien mes dy njerëzve. Kur i kushtojmë dikujt kohë, vëmendje apo mbështetje, në një farë mënyre po i themi: “Jam këtu për ty.” Kjo krijon lidhje dhe mund të rrisë ndjenjën e përkatësisë. Në nivel më të gjerë, e njëjta logjikë mund të funksionojë edhe në komunitet. Shoqëritë ku njerëzit ndihmojnë njëri-tjetrin krijojnë më shumë hapësira për besim, solidaritet dhe bashkëpunim.
Pse dhënia mund të na bëjë të ndihemi mirë?
Bujaria mund të lidhet edhe me mënyrën se si funksionon truri. Aktet e ndihmës dhe dhënies mund të aktivizojnë qarqe të trurit që lidhen me shpërblimin, motivimin dhe kënaqësinë. Kjo mund të shpjegojë pjesërisht pse një gjest i mirë mund të na lërë me një ndjenjë pozitive. Por efekti nuk është vetëm biologjik. Kur bëjmë diçka për dikë tjetër, vëmendja jonë zhvendoset përkohësisht nga vetja. Për disa njerëz, kjo mund të jetë veçanërisht e dobishme në momentet kur mendja është e mbushur me shqetësime personale. Të ndihmosh dikë nuk i zhduk problemet e tua, por mund të të japë një perspektivë tjetër dhe një ndjenjë më të madhe lidhjeje me botën përreth.
Dhënia e vërtetë nuk kërkon gjithmonë një kthim
Ekziston një ndryshim i rëndësishëm mes bujarisë dhe një marrëveshjeje të fshehtë. Nëse japim vetëm me pritshmërinë që tjetri të na japë diçka në këmbim, atëherë marrëdhënia shndërrohet lehtësisht në një llogari: “Unë bëra këtë për ty, tani ti duhet të bësh diçka për mua.” Dhënia e sinqertë funksionon ndryshe. Ajo nuk ka nevojë të jetë një transaksion. Mund të jetë një gjest i vogël që bëhet sepse duam të ndihmojmë, sepse na intereson dikush ose sepse besojmë se është gjëja e duhur për t’u bërë. Kjo nuk do të thotë se duhet të japim pa kufij apo të sakrifikojmë vazhdimisht veten për të tjerët. Bujaria e shëndetshme nuk kërkon vetëdëmtim dhe nuk duhet të shndërrohet në detyrim.
Të japësh nuk do të thotë të humbasësh
Ndoshta paradoksi më i bukur i bujarisë është pikërisht ky: ndonjëherë, duke dhënë, marrim diçka tjetër në këmbim. Mund të marrim një ndjenjë kuptimi. Një marrëdhënie më të fortë. Një moment gëzimi. Ndjesinë se jemi pjesë e diçkaje më të madhe se vetja. Një buzëqeshje, një telefonatë, disa orë të kushtuara dikujt, një ndihmë në një moment të vështirë apo një fjalë e mirë mund të mos kenë vlerë të madhe materiale, por mund të kenë peshë të madhe emocionale. Në fund të fundit, pasuria e një njeriu nuk matet vetëm me atë që mund të mbledhë, por edhe me atë që është në gjendje të ndajë. Dhe ndoshta këtu qëndron edhe thelbi i idesë së Aristotelit: lumturia nuk gjendet vetëm te ajo që kemi për vete, por edhe te mënyra se si zgjedhim të jetojmë me të tjerët. Të japësh nuk do të thotë domosdoshmërisht të kesh më pak. Ndonjëherë do të thotë të ndihesh më i pasur në atë që nuk mund të matet me para: në marrëdhënie, kuptim, mirënjohje dhe gëzim.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
