Nuk ekziston një mënyrë e vetme “e duhur” për të përjetuar emocionet. Mund të jemi të trishtuar pa derdhur lot, të buzëqeshim edhe kur zemra na dhemb, apo të mos ndiejmë gëzimin që të tjerët presin prej nesh. Problemi nis atëherë kur shoqëria na bën të besojmë se po ndihemi “gabim” dhe na shtyn të përjetojmë faj për emocionet tona.
Të gjithë, në një moment të jetës, kemi përjetuar një mospërputhje mes asaj që ndiejmë dhe asaj që mendojmë se duhet të ndiejmë. Mund të përpiqemi të vazhdojmë jetën normalisht edhe kur brenda nesh ka një dhimbje të madhe. Mund të qeshim në një periudhë zie, të ndihemi bosh në një moment që supozohet të jetë i lumtur, ose thjesht të mos reagojmë në mënyrën që presin njerëzit përreth nesh. Dhe kjo, në vetvete, nuk do të thotë se ka diçka që nuk shkon me ne.
Nuk ka një mënyrë universale për të përjetuar emocionet
Disa situata shoqërohen aq fort me emocione të caktuara, saqë duket sikur ato emocione janë të detyrueshme. Lindja e një fëmije, për shembull, lidhet në mënyrë të natyrshme me gëzimin. Një jetë e re, fundi i pritjes nëntëmujore dhe fillimi i një kapitulli të ri në familje duket se duhet të shoqërohen me buzëqeshje dhe lumturi. Por realiteti emocional i një nëne mund të jetë shumë më kompleks. Pas lindjes mund të shfaqen lodhja, ankthi, frika, konfuzioni, boshllëku emocional apo edhe trishtimi. Këto përjetime nuk e bëjnë një nënë më pak të aftë për të dashur fëmijën e saj.
E njëjta gjë ndodh me humbjen. Në shumë shoqëri perëndimore, vdekja e një personi të dashur lidhet me lotët, heshtjen, trishtimin dhe shfaqjen e dukshme të dhimbjes. Por mënyra se si njerëzit reagojnë ndaj humbjes ndryshon shumë nga një individ te tjetri dhe nga një kulturë te tjetra. Dikush mund të qajë pa pushim. Dikush tjetër mund të mos derdhë asnjë lot. Të dyja mund të jenë reagime njerëzore ndaj së njëjtës dhimbje.
Kur tronditja bllokon emocionet
Në raste të humbjeve të papritura dhe tragjike, psikologët dhe profesionistët që mbështesin familjet shpesh përballen me njerëz që ndodhen në gjendje shoku. Kur ndikimi emocional është jashtëzakonisht i fortë, sistemi psikologjik mund të reagojë duke i “mbyllur” përkohësisht emocionet. Personi mund ta dijë racionalisht se ka ndodhur diçka e tmerrshme, por të mos jetë në gjendje ta përjetojë plotësisht dhimbjen. Mund të dëshirojë të qajë, të bërtasë apo të shprehë gjithçka që ka brenda, por në vend të kësaj ndien vetëm boshllëk. Ky boshllëk mund të jetë shqetësues dhe madje të sjellë faj.
“Pse nuk po qaj?”
“Pse nuk po ndihem siç duhet?”
“Çfarë nuk shkon me mua?”
Në shumë raste, pyetje të tilla e shtojnë vuajtjen në vend që ta lehtësojnë.
Mohimi si mekanizëm mbrojtës
Një tjetër mënyrë se si mendja mund të përpiqet të përballojë humbjen është mohimi. Kur realiteti është shumë i dhimbshëm për t’u përballuar, personi mund të mos e lejojë veten ta përjetojë menjëherë plotësisht atë që ka ndodhur. Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se nuk e kupton humbjen, por se përpunimi emocional mund të kërkojë kohë. Në këto raste, emocionet mund të shfaqen në mënyra të papritura. Një person mund të mos qajë për humbjen e një të afërmi, por të shpërthejë në lot për një arsye shumë të vogël. Mund të mërzitet jashtëzakonisht shumë për një situatë të parëndësishme, ndërsa për ngjarjen kryesore të mos shfaqë pothuajse asnjë reagim emocional. Kjo nuk do të thotë se dhimbja nuk ekziston. Ndonjëherë ajo thjesht nuk është ende e gatshme të shfaqet në mënyrën që ne presim.
Edhe emocionet pozitive mund të shoqërohen me boshllëk
Mospërputhja mes asaj që pritet dhe asaj që ndiejmë nuk ndodh vetëm me trishtimin. Edhe gëzimi mund të shoqërohet me ankth, pasiguri apo boshllëk. Mendoni për një ëndërr për të cilën keni punuar për vite me radhë. E dëshironi, sakrifikoni dhe investoni kohë e energji për ta arritur. Kur më në fund e realizoni, mund të ndiheni jashtëzakonisht të lumtur. Por mund të ndodhë edhe diçka tjetër. Pas emocionit të parë mund të shfaqet boshllëku: “Po tani?” Kjo ndodh sepse dëshira shpesh na mban të lidhur me një qëllim. Kur qëllimi arrihet, tensioni i pritjes zhduket dhe bashkë me të mund të zhduket edhe një pjesë e emocionit që na ka shtyrë përpara.
Edhe dashuria mund të shoqërohet me pasiguri
Edhe një person i dashuruar, që ndihet i dashur dhe i vlerësuar, mund të përjetojë ankth. Në fillimet e një marrëdhënieje, kur emocionet janë të forta dhe idealizimi është i madh, mund të shfaqet dëshira për t’i treguar partnerit versionin më të mirë të vetes. Kjo mund të krijojë një presion të vazhdueshëm: A jam mjaftueshëm i mirë? A më do ende? A ka ndryshuar diçka? Çfarë po mendon? Kështu, gëzimi mund të përzihet me frikën dhe pasigurinë. Emocionet njerëzore rrallë janë të pastra dhe të ndara në kategori të qarta. Shpesh, disa prej tyre bashkëjetojnë në të njëjtin moment.
Kur emocionet kthehen në burim faji
Problemi nuk është domosdoshmërisht mospërputhja mes asaj që pritet dhe asaj që ndiejmë. Problemi lind kur kjo mospërputhje na bën të besojmë se jemi njerëz të këqij ose të pandjeshëm. Një person që nuk qan në funeralin e një të afërmi mund të mendojë se nuk e ka dashur mjaftueshëm. Një nënë që nuk ndien menjëherë lumturinë e madhe që të gjithë presin pas lindjes mund të mendojë se nuk është një nënë e mirë. Një person që rikthehet shpejt në punë pas humbjes së dikujt mund të akuzohet se nuk është duke vuajtur sa duhet. Por këto përfundime janë të padrejta. Sjellja jonë nuk është gjithmonë një pasqyrim i drejtpërdrejtë i asaj që ndodh brenda nesh.
Fjalët e të tjerëve mund ta thellojnë dhimbjen
Në momente të tilla, komentet e njerëzve përreth mund të jenë veçanërisht të dëmshme. Në vend që të ofrojnë mbështetje, disa njerëz përpiqen të diktojnë mënyrën se si duhet të ndihet apo të sillet dikush.
“Si mund të jesh duke festuar vetëm dy ditë pas humbjes?”
“Nëse e doje kaq shumë, pse shkove në punë të nesërmen?”
“Pse nuk je e lumtur që u bëre nënë?”
Këto fjali mund të duken si gjykime të pafajshme, por për një person që tashmë po përpiqet të kuptojë emocionet e veta, ato mund të krijojnë një barrë të re faji. Askush nuk mund ta masë dhimbjen e një tjetri vetëm nga lotët që derdh, nga ditët që qëndron në shtëpi apo nga mënyra se si sillet në publik.
Emocionet nuk na bëjnë njerëz më të mirë apo më të këqij
Bota emocionale e secilit është e ndikuar nga historia personale, përvojat, karakteri dhe rrethanat në të cilat ndodhet. Për këtë arsye, nuk ekziston një formulë e vetme për mënyrën se si “duhet” të ndihemi. Mund të jemi të trishtuar dhe të qeshim. Mund të jemi të lumtur dhe të qajmë. Mund të duam dikë dhe, në një moment të caktuar, të ndihemi të zemëruar me të. Mund të përjetojmë një humbje të madhe dhe të mos jemi në gjendje të qajmë. Këto kontradikta nuk na bëjnë më pak njerëzorë. Përkundrazi, ato tregojnë kompleksitetin e botës sonë emocionale. Prandaj, ndoshta një nga gjërat më të rëndësishme që mund t’i kujtojmë vetes është kjo: nuk kemi pse të kërkojmë leje për të ndier atë që ndiejmë. As ne nuk kemi të drejtë të gjykojmë veten për një emocion që nuk e kemi zgjedhur, dhe as të tjerët nuk kanë të drejtë të na përcaktojnë se si duhet të ndihemi.
Emocionet nuk janë prova të karakterit tonë. Janë përvoja njerëzore që vijnë, ndryshojnë dhe kalojnë. Dhe fakti që një person nuk e shfaq dhimbjen në mënyrën që ne presim, nuk do të thotë se ai nuk po vuan.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
