Shumë njerëz besojnë se humbja e kujtesës është simptoma e parë e demencës, por shkenca tregon se truri jep sinjale shumë më herët përmes gjumit, humorit dhe motivimit. Ndryshimet në modelet e gjumit mund të shfaqen me vite përpara problemeve njohëse.
1.Pagjumësia kronike (përtej një nate të keqe)
Nuk bëhet fjalë për një natë të rastësishme pa gjumë, por për një gjendje intensive që nuk është në karakterin e personit. Kur ora e brendshme e trurit dëmtohet, rregullimi i ciklit gjumë-zgjim dështon.
Çfarë duhet të vëzhgoni:
Qëndrimi zgjuar për orë të tëra pa rënë dot në gjumë.
Zgjime të shpeshta dhe të përsëritura gjatë natës.
Ndjesia e lodhjes mendore edhe pas një kohe të gjatë në krevat.
Mungesë e gjumit çlodhës (restaurues).
2.Lëvizjet dhe reagimet fizike gjatë ëndrrave (RBD)
Çrregullimi i Sjelljes së Gjumit REM është një nga sinjalet më të forta neurologjike. Në gjendje normale, trupi është i paralizuar gjatë ëndrrave, por te personat me rrezik demence, kjo paralizë mungon.
Shenjat kryesore:
Lëvizje fizike të dhunshme (goditje me grusht ose shkelma).
Të bërtitura ose grindje gjatë gjumit.
Rrezik për lëndimin e vetes ose të partnerit.
3.Gjumi i papritur në momente të gabuara
Nëse gjumi “ju zë” pa dëshirën tuaj në situata aktive, ky është një tregues i çrregullimit të ritmit natyror të trurit.
Si shfaqet:
Rënie në gjumë gjatë ngrënies së vaktit.
Dremitje e papritur gjatë një bisede aktive.
Gjumë në orë të pazakonta të ditës që nuk janë pjesë e rutinës.
4.Endja dhe konfuzioni gjatë natës
Ky fenomen, i njohur shpesh si “sundowning” (perëndimi i diellit), tregon se vetëdija dhe ndjesia e hapësirës po ndryshojnë.
Veprimet shqetësuese:
Ecja nëpër shtëpi pa asnjë qëllim ose plan.
Ndjesia e humbjes dhe konfuzioni për vendndodhjen (edhe pse jeni brenda shtëpisë).
Përpjekja për të dalë jashtë shtëpisë në mes të natës.
Ankth dhe shqetësim i shtuar sapo ngryset.
Pse nuk duhet t’i injoroni këto shenja?
Ndryshimet në shëndetin e trurit mund të fillojnë që në të 30-at, 40-at ose 50-at. Megjithëse jo çdo problem me gjumin do të thotë demencë, kur këto modele bëhen të vazhdueshme dhe të pazakonta, ato janë “kambana alarmi” që trupi përdor për të kërkuar vëmendje mjekësore.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
