Ndjesia se dikush ka vlerë, pra është i rëndësishëm për të tjerët dhe e ndjen vetë këtë, është një tregues thelbësor i shëndetit mendor dhe mirëqenies psikologjike. Koncepti i “mattering”, i cili përkufizohet si ndjenja që ju jeni të vlefshëm për të tjerët dhe jeni në gjendje të kontribuoni në mënyra që i bëjnë të tjerët të kujdesen për ju dhe t’ju çmojnë, është bërë pikë fokusi në psikologjinë bashkëkohore si një konstrukt kyç për mirëqenien e individit.
Sipas psikologjisë moderne, ndjenja e vlefshmërisë është më e thellë sesa vetëm përkatësia apo vetëvlerësimi. Ajo përfshin dy komponentë komplementarë: ndjenjën që dikush kujdeset dhe vlerëson ekzistencën tuaj, dhe ndjenjën që ju jeni në gjendje t’i ndihmoni apo t’i jepni vlerë atyre përreth jush. Kjo ndarje është thelbësore, sepse ndikon jo vetëm në mënyrën si njerëzit ndërveprojnë me njëritjetrin, por edhe në atë si ata ndërtojnë kuptimin dhe identitetin e tyre të brendshëm. Studime të fundit tregojnë se ndjesia e të qenit i rëndësishëm për të tjerët lidhet në mënyrë të drejtpërdrejtë me mirëqenien psikologjike, përfshirë uljen e ankthit, përmirësimin e rregullimit emocional dhe zvogëlimin e simptomave depresive. Një metaanalizë sistematike e literaturës mbi këtë temë ka gjetur se ndjenja e vlefshmërisë është pozitivisht e lidhur me mirëqenien e përgjithshme, veçanërisht me atë që lidhet me kuptimin e jetës dhe realizimin e vetvetes (që njihet si mirëqenie eudaimonike).
Përveç dimensionit personal, ndjenja e vlefshmërisë ka edhe një dimension social dhe psikologjik që shtrihet në marrëdhëniet ndërpersonale dhe ndihmën që individët ndjejnë se mund t’u ofrojnë të tjerëve. Kjo ndjenjë është e lidhur jo vetëm me faktin e të ndjerit i dashur apo i pranuar, por edhe me perceptimin se ekzistenca dhe veprimet tuaja kanë një ndikim real në jetën e të tjerëve. Studimet tregojnë se kur njerëzit ndjejnë se u interesojnë të tjerëve dhe se të tjerët varen apo kuptojnë vlerat që ata sjellin, kjo kontribuon në ndërtimin e një koncepti të fortë të vetes dhe në një ndjenjë më të plotë të qëllimit të jetës.
Nga pikëpamja psikoterapeutike, ndjenja e vlefshmërisë ka gjithashtu rëndësi klinike. Studime sugjerojnë se mungesa e saj shpesh lidhet me ndjenja të pavlefshmërisë, izolimit emocional dhe sjelljeve antisociale, sidomos kur individët përjetojnë “antimattering” – ndjenjën e padukshmërisë apo të mosnevojshmërisë për të tjerët. Këto gjendje mund të përkeqësojnë stresin, të rrisin simptoma të problemeve të shëndetit mendor si dhe të dëmtojnë lidhjet shoqërore.
Në kontekstin e krizave sociale, ndryshimeve të shpejta kulturore dhe ndarjeve shoqërore që karakterizojnë kohët moderne, ndjenja se ne mund të japim vlerë reale për të tjerët dhe se jemi të rëndësishëm për ta ka marrë një peshë të theksuar psikologjike. Kjo përvojë ndihmon individët të kultivojnë reziliencë, të qëndrojnë të lidhur me komunitetin e tyre dhe të ruajnë një kuptim të qëndrueshëm të vetes, edhe kur përballen me vështirësi të jashtme.
Në përmbledhje, studimet e sotme psikologjike nënvizojnë se ndjenja e të qenët i vlefshëm – si për të tjerët ashtu edhe për vetveten – është një nga shtyllat fondamentale të shëndetit mendor dhe mirëqenies. Kjo ndjenjë kontribuon në një ndjenjë më të fortë kuptimi të jetës, lidhje më të thella sociale dhe aftësi më të mira për të përballuar stresin dhe sfidat e përditshme. Për profesionistët e shëndetit mendor dhe praktikuesit e psikologjisë, mbështetja e ndërtimit të kësaj ndjenje mund të jetë një target i rëndësishëm për ndërhyrje terapeutike dhe promocion të mirëqenies në komunitet.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
