Mos e nisni ditën duke mbajtur mbi supe gjithë peshën e botës. Psikologjia sugjeron se ndryshimi mund të fillojë nga mënyra si menaxhojmë informacionin, mendimet dhe gjërat e vogla që kemi në dorë.
Ka mëngjese kur zgjimi nuk sjell entuziazëm, por një ndjesi lodhjeje që duket sikur ka nisur që një ditë më parë. Përpara se të pimë kafenë, kemi parë titujt e lajmeve, kemi lexuar për konflikte, kriza, pakënaqësi politike, vështirësi ekonomike dhe histori që na rëndojnë emocionalisht. Në Shqipëri, ashtu si në pjesën tjetër të botës, duket sikur gjithmonë ka diçka për t’u shqetësuar, diçka për t’u kritikuar dhe shumë pak arsye për t’u ndier mirë.
Në këtë atmosferë, pa e kuptuar, fillojmë ta shohim jetën përmes filtrit të negativitetit. Humbasim dëshirën për të bërë plane, shtyjmë gjërat që na pëlqejnë dhe ndonjëherë e kalojmë ditën thjesht duke përmbushur detyrimet, pa gjetur kënaqësi në asgjë. Por a duhet të lejojmë që gjithçka që ndodh rreth nesh të përcaktojë mënyrën si ndihemi dhe si jetojmë? Psikologjia ofron disa përgjigje interesante.
Kur lajmet negative na marrin energjinë
Psikologët kanë vënë re se ekspozimi i vazhdueshëm ndaj lajmeve shqetësuese mund të ndikojë në gjendjen emocionale, duke shtuar ankthin, stresin dhe ndjesinë e mbingarkesës. Një artikull i Shoqatës Amerikane të Psikologjisë (APA) mbi mbingarkesën mediatike shpjegon se kërkimi i vazhdueshëm i lajmeve negative mund të krijojë një cikël shqetësimi. Sa më shumë përpiqemi të informohemi për gjithçka, aq më shumë mund të ndihemi të pafuqishëm përballë ngjarjeve që nuk kemi mundësi t’i ndryshojmë. Kjo nuk do të thotë të mbyllim sytë ndaj realitetit apo të mos interesohemi për atë që ndodh. Do të thotë të kuptojmë se informimi nuk duhet të kthehet në një burim të përhershëm lodhjeje emocionale.
Çfarë mund të bëjmë?
Mos e nisni dhe mos e përfundoni ditën duke kontrolluar vazhdimisht lajmet.
Zgjidhni disa burime të besueshme dhe caktoni kohë të kufizuar për informim.
Çaktivizoni njoftimet që nuk janë të domosdoshme.
Mos e ngatërroni të qenit i informuar me detyrimin për të përjetuar emocionalisht çdo ngjarje.
Mos u përqendroni vetëm te gjërat që nuk mund të ndryshoni
Psikologu amerikan Martin Seligman, një nga emrat kryesorë të psikologjisë pozitive, ka studiuar fenomenin e njohur si pafuqia e mësuar (learned helplessness). Sipas këtij koncepti, përballja e përsëritur me situata që i perceptojmë si jashtë kontrollit tonë mund të na bëjë të besojmë se përpjekjet tona nuk kanë rëndësi. Kjo ndikon në motivim dhe në gatishmërinë për të vepruar. Në jetën e përditshme, kjo mund të shfaqet kur themi: “Nuk ndryshon asgjë”, “Nuk ia vlen të përpiqem” apo “Gjithçka është njësoj”. Por jo gjithçka është jashtë kontrollit tonë. Nuk mund të ndryshojmë vendimet e të tjerëve, zhvillimet politike apo ngjarjet ndërkombëtare. Mund të zgjedhim, megjithatë, si e organizojmë ditën, kujt i kushtojmë kohë, si kujdesemi për veten dhe çfarë hapash ndërmarrim për të ardhmen tonë. Këtu nis rikthimi i ndjenjës së kontrollit. Mos prisni motivimin për të filluar! Filloni dhe motivimi mund të vijë pas tij! Një nga gabimet që bëjmë shpesh është të presim të ndihemi mirë përpara se të veprojmë. Presim të kemi dëshirë për të dalë, për të ushtruar, për të lexuar, për të takuar miqtë apo për të nisur një projekt. Por në shumë raste, veprimi mund t’i paraprijë motivimit. Kjo lidhet me parimin e aktivizimit të sjelljes, një qasje e përdorur edhe në trajtimin psikologjik të depresionit. Ideja është të rikthejmë gradualisht aktivitetet që na japin kënaqësi, kuptim dhe ndjenjën e arritjes, pa pritur që humori të ndryshojë vetvetiu.
Prandaj, mos e nënvlerësoni fuqinë e gjërave të vogla:
Bëni një shëtitje, edhe nëse nuk keni shumë dëshirë.
Telefononi një njeri që ju bën të ndiheni mirë.
Filloni një punë që e keni shtyrë prej kohësh.
Lexoni disa faqe të një libri.
Gjeni pak kohë për muzikën, natyrën apo një aktivitet që ju pëlqen.
Nuk është e nevojshme të ndryshoni gjithë jetën brenda një dite. Mjafton të ndryshoni diçka në mënyrën si e jetoni atë.
Mësoni të mos e trajtoni veten me ashpërsi
Një tjetër element i rëndësishëm është mënyra si flasim me veten. Kur gjërat nuk shkojnë mirë, shpesh bëhemi kritikët tanë më të ashpër. I kërkojmë vetes të jemi produktivë, të fortë, të suksesshëm dhe gjithmonë të gatshëm për të përballuar çdo vështirësi. Por edhe lodhja ka vendin e saj. Nuk është dështim të kesh një ditë pa energji, të ndihesh i pasigurt apo të kesh nevojë për pushim. Psikologia Kristin Neff, një nga studiueset e njohura të vetëdhembshurisë (self-compassion), thekson rëndësinë e trajtimit të vetes me mirëkuptim, sidomos në momentet e vështira. Të jesh i dhembshur me veten nuk do të thotë të heqësh dorë nga përgjegjësitë. Do të thotë të pranosh se je njeri, se nuk mund të kontrollosh gjithçka dhe se meriton të njëjtin mirëkuptim që do t’i ofroje një personi të dashur.
Riktheni kontaktin me gjërat që i japin kuptim ditës
Ndonjëherë, në përpjekje për të përballuar problemet e mëdha, harrojmë gjërat e vogla që e bëjnë jetën të vlefshme. Një bisedë e sinqertë, një kafe me një mik, një përqafim, një shëtitje në diell, një punë e përfunduar apo një mbrëmje e qetë me familjen mund të duken të parëndësishme përballë problemeve të botës. Por pikërisht këto përvoja ndërtojnë cilësinë e jetës sonë. Mos e shtyni lumturinë për një kohë kur të gjitha problemet të jenë zgjidhur. Ajo kohë mund të mos vijë kurrë.
Një sfidë e vogël për ta nisur ditën ndryshe
Përpara se të përfshiheni në ritmin e zakonshëm, provoni të bëni pesë gjëra:
Mos kontrolloni telefonin sapo hapni sytë.
Mendoni për tri gjëra të vogla për të cilat jeni mirënjohës.
Vendosni një objektiv të realizueshëm për ditën.
Bëni diçka të mirë për veten ose për dikë tjetër.
Në fund të ditës, kujtoni një moment që ju bëri të ndiheni mirë.
Nuk janë formula magjike dhe as garanci se çdo ditë do të jetë e bukur. Janë hapa të vegjël që mund të na ndihmojnë të mos e humbasim lidhjen me jetën tonë të përditshme.
Një kujtesë për të gjithë ne
Bota nuk do të ndalojë së pasuri probleme vetëm sepse ne kemi nevojë për qetësi. Do të ketë gjithmonë lajme të vështira, njerëz të pakënaqur, padrejtësi dhe arsye për t’u shqetësuar. Por kjo nuk do të thotë se duhet t’ia dorëzojmë të gjithë energjinë tonë negativitetit. Të jesh optimist nuk do të thotë të mos shohësh realitetin. Do të thotë të mos lejosh që realiteti i vështirë të të bindë se nuk ka më asgjë të bukur për të përjetuar.
Prandaj, sot mos kërkoni të ndryshoni botën brenda një dite. Filloni me veten, me një mendim më të qetë, një veprim të vogël, një telefonatë, një shëtitje apo një plan që ju bën të prisni me dëshirë të nesërmen. Sepse, edhe kur nuk mund të zgjedhim gjithçka që na ndodh, mund të përpiqemi të zgjedhim se çfarë vendi do t’i japim asaj në jetën tonë. Dhe ndonjëherë, kjo është pikënisja e një dite shumë më të mirë.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
