Halloween-i sot njihet për kostumet, kungujt e gdhendur, maskat dhe atmosferën misterioze. Por pas kësaj feste fshihen tradita të lashta, besime popullore dhe rituale që lidhen me botën shpirtërore, parashikimin e së ardhmes dhe përpjekjet për t’u mbrojtur nga forcat e panjohura.
Rrënjët e Halloween-it lidhen pjesërisht me Samhain-in, një festë e lashtë kelte që shënonte fundin e sezonit të korrjeve dhe hyrjen në gjysmën më të errët të vitit. Në traditat e mëvonshme, kjo periudhë u lidh me besimin se kufiri mes botës së të gjallëve dhe asaj të të vdekurve bëhej më i hollë. Megjithatë, jo të gjitha zakonet e sotme të Halloween-it vijnë drejtpërdrejt nga Samhain-i; shumë prej tyre u formuan gjatë shekujve, nën ndikimin e traditave të ndryshme evropiane dhe amerikane.
1.Kungujt e gdhendur: dritë kundër errësirës
Kungulli me fytyrë të frikshme është një nga simbolet më të njohura të Halloween-it. Megjithatë, tradita e tij lidhet me një zakon më të vjetër irlandez, ku përdoreshin rrepa të gdhendura me fytyra dhe ndriçoheshin nga brenda. Në folklorin irlandez, këto fenerë lidhen me legjendën e Jack-ut koprrac, një figurë që, sipas rrëfimit popullor, endet pa gjetur prehje. Fenerët mendohej se mund të trembnin ose të largonin shpirtrat e padëshiruar. Kur emigrantët irlandezë e sollën traditën në Amerikë, kungulli, më i madh dhe më i lehtë për t’u gdhendur, zuri vendin e rrepës. Kështu, një dekorim që sot duket argëtues ruan kujtimin e besimeve të vjetra rreth mbrojtjes nga e panjohura.
2.Pasqyra dhe qirinjtë: ritualet për të zbuluar dashurinë
Një nga traditat më misterioze të Halloween-it ishte përdorimi i pasqyrës për të parashikuar të ardhmen romantike. Në disa zakone popullore irlandeze dhe skoceze, vajzat besonin se, nëse hanin një mollë përpara pasqyrës në mesnatë, mund të shihnin fytyrën e personit me të cilin do të martoheshin. Një tjetër praktikë përfshinte qërimin e një molle në një rrip të vetëm dhe hedhjen e lëvores pas shpine. Sipas besëtytnisë, forma që merrte lëvorja mund të tregonte shkronjën e parë të emrit të bashkëshortit të ardhshëm. Këto praktika njihen si forma të parashikimit popullor të së ardhmes, ose divinacionit. Sipas Victoria and Albert Museum, ritualet e tilla ishin pjesë e traditave të vjetra të Halloween-it dhe, me kalimin e kohës, u shndërruan kryesisht në lojëra festive. Nuk ka prova shkencore se ato mund të parashikojnë realisht të ardhmen.
3.Vështrimi në zjarr: kërkimi i shenjave të së ardhmes
Zjarret kishin një rol të rëndësishëm në festimet e lashta të Samhain-it. Ato shërbenin si vende grumbullimi dhe lidhen në burimet historike me besimet, ritualet mbrojtëse dhe kalimin nga stina e korrjeve drejt dimrit. Në folklorin e lidhur me Halloween-in, zjarri dhe flakët u përfshinë edhe në praktika të ndryshme parashikimi. Disa rite popullore përdornin objekte të vendosura pranë zjarrit, përfshirë arra ose gështenja, për të interpretuar marrëdhëniet dhe fatin. Këto zakone nuk duhen ngatërruar me një praktikë të vetme, të pandryshuar që nga lashtësia. Traditat ndryshonin nga një rajon në tjetrin dhe shumë prej tyre dokumentohen në forma të mëvonshme folklorike. Megjithatë, ato tregojnë se njerëzit e kanë përdorur prej kohësh natyrën dhe simbolet për t’u dhënë kuptim të panjohurave të jetës.
4.Mollët në ujë: një lojë me rrënjë në besimet e vjetra
Loja e kapjes së mollëve me dhëmbë nga një enë me ujë duket sot si një argëtim i pafajshëm. Por traditat e lidhura me mollët në festimet e vjeshtës kishin edhe kuptime simbolike. Sipas Library of Congress dhe burimeve historike mbi Halloween-in, mollët lidhen me zakone të vjetra të parashikimit të dashurisë dhe të martesës. Në disa variante, emrat vendoseshin mbi mollë dhe besohej se loja mund të zbulonte partnerin e ardhshëm. Me kalimin e kohës, këto besime u shndërruan në lojëra festive, duke humbur pjesën më të madhe të kuptimit të tyre ritual.
5.Maskat dhe kostumet: të fshiheshe mes botës së shpirtrave
Pse vishemi si shtriga, fantazma dhe krijesa të frikshme në Halloween? Një shpjegim historik lidhet me besimet e lashta rreth Samhain-it, kur mendohej se shpirtrat dhe qenie të mbinatyrshme mund të shfaqeshin mes të gjallëve. Sipas traditave të dokumentuara, njerëzit përdornin maska dhe veshje të pazakonta, të cilat besohej se mund t’i ndihmonin të fshiheshin ose të largonin qenie të padëshiruara. Praktikat ndryshonin sipas vendit dhe periudhës; nuk mund të thuhet se çdo kostum modern Halloween-i rrjedh drejtpërdrejt nga një ritual pagan. Sot, kostumet janë kryesisht një formë argëtimi dhe shprehjeje krijuese. Megjithatë, historia e tyre na tregon se maskimi ka qenë për shekuj një mënyrë për të eksploruar frikën, identitetin dhe botën e imagjinuar.
Çfarë na tregojnë këto rituale për njerëzit e së kaluarës?
Ajo që sot na duket misterioze apo e frikshme, për njerëzit e së kaluarës ishte pjesë e mënyrës se si kuptonin botën. Frika nga vdekja, pasiguria për të ardhmen, dëshira për dashuri dhe nevoja për mbrojtje i shtynin njerëzit të krijonin rite dhe besime që u jepnin ndjenjën se mund të ndikonin mbi atë që nuk e kontrollonin. Halloween-i është, në këtë kuptim, shumë më tepër se një natë kostumesh dhe dekorimesh. Ai është një përzierje traditash historike, folklori dhe simbolesh që kanë ndryshuar gjatë shekujve. Ndoshta pjesa më intriguese nuk është nëse këto rituale kishin fuqi magjike, por fakti që njerëzit kanë kërkuar gjithmonë përgjigje për misteret e jetës. Dhe pikërisht kjo dëshirë për të kuptuar të panjohurën vazhdon ta bëjë Halloween-in një nga festat më magjepsëse të vitit.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
