Prej kohësh është bërë e qartë se marrëdhëniet shoqërore janë një nga faktorët më të rëndësishëm për një jetë të gjatë dhe të kënaqshme. Kërkimet shkencore e konfirmojnë vazhdimisht këtë lidhje, duke treguar se cilësia e lidhjeve njerëzore ndikon drejtpërdrejt në shëndetin mendor, emocional dhe fizik. Pyetja që lind natyrshëm është pse marrëdhëniet zënë një vend kaq qendror në përvojën njerëzore.
Sipas neuroshkencës bashkëkohore, përgjigjja qëndron në vetë strukturën dhe funksionimin e trurit. Truri njerëzor është formësuar nga evolucioni për lidhje shoqërore dhe funksionon në mënyrë optimale në kontekste marrëdhënore. Lidhja sociale nuk përbën një luks emocional, por një nevojë biologjike themelore. Truri shpërblen lidhjen dhe penalizon izolimin, duke e bërë kontaktin shoqëror një burim thelbësor mirëqenieje dhe mbijetese.
Kur ndodhin ndërveprime shoqërore, truri aktivizon një sërë procesesh neurokimike që nxisin dëshirën për lidhje. Tre substanca luajnë një rol qendror në këtë proces: oksitocina, serotonina dhe dopamina. Oksitocina, shpesh e quajtur “hormoni i dashurisë” ose i “kujdesit dhe afrimit”, aktivizon qendrat e shpërblimit në tru gjatë kontakteve me të tjerët, duke krijuar ndjesi ngrohtësie, sigurie dhe afërsie emocionale. Përtej ndjesive subjektive pozitive, oksitocina lidhet me uljen e stresit dhe ankthit, reduktimin e inflamacionit dhe mbështetjen e proceseve shëruese në trup. Këto efekte ofrojnë një shpjegim biologjik për faktin se individët në marrëdhënie të qëndrueshme dhe mbështetëse priren të jetojnë më gjatë dhe me shëndet më të mirë.
Oksitocina nxit gjithashtu lirimin e serotoninës dhe dopaminës. Serotonina përforcon ndjenjat pozitive që lindin nga kontakti shoqëror, ndërsa dopamina, e lidhur me motivimin dhe të nxënit, krijon dëshirën për të përsëritur përvojën. Kjo do të thotë se ndërveprimet pozitive jo vetëm që ndihen mirë në moment, por edhe motivojnë kërkimin e mëtejshëm të lidhjes sociale. Ky sistem shpërblyes ka rrënjë të thella evolucionare, pasi lidhja shoqërore është e lidhur ngushtë me sigurinë dhe riprodhimin — dy nga shtysat biologjike më të fuqishme. Truri nuk e mbështet lidhjen vetëm përmes kimisë, por edhe përmes mekanizmave të empatisë dhe sinkronizimit emocional. Një element kyç është kontaminimi emocional, proces përmes të cilit ndjenjat e një personi rezonojnë tek tjetri. Ky rezonim ndihmon në kuptimin emocional, ndjesinë e të qenit “në një gjatësi vale” me tjetrin dhe në zhvillimin e kujdesit reciprok. Ky proces ndodh shpesh pa vetëdije, përmes imitimit të shprehjeve të fytyrës, tonit të zërit dhe gjuhës së trupit. Kur një fytyrë buzëqesh, aktivizimi i muskujve përkatës në trup nxit një ndjesi të lehtë gëzimi; kur shfaqet shqetësim, lind një rezonancë e ngjashme emocionale.
Këta mekanizma tregojnë pse ndërveprimi ballë për ballë ka një vlerë të pazëvendësueshme. Shprehjet e fytyrës, kontakti me sy, zëri dhe prekja përçojnë informacion emocional që nuk transmetohet plotësisht përmes mesazheve, telefonatave apo komunikimit digjital. Kufizimi i këtyre sinjaleve redukton aftësinë për mirëkuptim dhe empati, duke rritur rrezikun e keqkuptimeve dhe distancimit emocional. Megjithëse empatia zhvillohet natyrshëm, ajo mund të zbehet nga përvoja negative ose faktorë biologjikë. Megjithatë, studimet tregojnë se empatia është e kultivueshme përmes praktikave të ndërgjegjshme si meditimi, trajnimi i dhembshurisë dhe angazhimi i qëllimshëm në marrëdhënie kuptimplota. Edhe pse empatia mund të shoqërohet me dhimbje emocionale, ajo mbetet një mekanizëm thelbësor për lidhjen dhe bashkëpunimin njerëzor.
Paradoksalisht, edhe pse truri është i ndërtuar për lidhje, ai mund të kontribuojë edhe në shmangien e saj. Sistemi i alarmit të trurit, veçanërisht amigdala, aktivizohet përballë pasigurisë dhe mund t’i perceptojë situatat shoqërore si kërcënuese. Kjo prirje biologjike për siguri mund të çojë në shmangien e të panjohurve dhe në preferencë për ata që perceptohen si të ngjashëm. Në të njëjtën kohë, korteksi prefrontal përpiqet të parashikojë rezultatet e ndërveprimeve bazuar në përvoja të mëparshme, shpesh duke i ekzagjeruar rreziqet dhe duke nënvlerësuar përfitimet. Kërkimet tregojnë se njerëzit janë zakonisht të dobët në parashikimin e përvojave shoqërore. Ekziston një prirje për të nënvlerësuar sa kënaqësi mund të sjellë një bisedë dhe për të mbivlerësuar rrezikun e refuzimit. Po ashtu, shpesh nënvlerësohet ndikimi pozitiv i një komplimenti apo shprehjeje mirënjohjeje, edhe pse këto veprime forcojnë lidhjet dhe rrisin mirëqenien reciproke.
Në thelb, lidhja shoqërore është një nevojë universale, pavarësisht ndryshimeve individuale në temperament apo përvoja jetësore. Kuptimi i mekanizmave që pengojnë lidhjen, si dhe i atyre që e mbështesin atë, është thelbësor për ndërtimin e një jete më të orientuar drejt marrëdhënieve. Kjo përfshin veprime të thjeshta, por domethënëse: një telefonatë e bërë pavarësisht hezitimit, një përshëndetje e shkëmbyer në lagje, ose pjesëmarrja në aktivitete komunitare edhe përballë pasigurisë. Izolimi dhe përçarja përbëjnë rrezik jo vetëm për kohezionin shoqëror, por edhe për shëndetin e trurit. Ndërtimi i një shoqërie që vlerëson dhe prioritizon lidhjen kërkon njohjen e këtyre pengesave dhe përballjen e tyre në mënyrë të ndërgjegjshme. Truri njerëzor është i ndërtuar për lidhje dhe mirëqenia kolektive varet nga aftësia për ta ushqyer këtë nevojë themelore në jetën e përditshme.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
