“Mos fol kaq drejtpërdrejt!”; “Mos thuaj gjëra shumë progresive para të afërmve!”; “Mos vish kështu, çfarë do të thonë të tjerët!”; “Qetësohu! Gratë nuk duken bukur kur janë të zemëruara.” Këto janë lloje reagimesh që shumë gra i dëgjojnë pothuajse çdo ditë. Sa herë që një grua zgjedh të bëjë diçka për veten, të flasë për mendimet e saj ose të mos e filtrojë veten për hir të pritshmërive të të tjerëve, shpesh përballet me këshilla, paralajmërime apo kritika.
Në shumë shoqëri, gratë rriten mes kufizimesh dhe stereotipesh që u tregojnë si duhet të duken, si duhet të flasin dhe çfarë duhet të dëshirojnë nga jeta. Ndonjëherë kjo përvojë mund të ndihet mbytëse, sikur çdo hap i jetës duhet të kalojë përmes gjykimit të të tjerëve. Situata bëhet edhe më e vështirë kur një grua është e pavarur, e bindur në mendimet e saj dhe e gatshme të flasë për veten. Në këto raste, reagimi i shoqërisë shpesh nuk është mirëkuptimi, por kritika ose përqeshja. Etiketa “feministe” përdoret shpesh për të minimizuar ose diskredituar zërin e saj, sikur kërkesa për respekt, barazi dhe autonomi të jetë diçka e tepruar.
Megjithatë, feminizmi nuk manifestohet gjithmonë në deklarata të mëdha apo në debate të hapura. Shpesh ai jeton në gjeste të vogla të përditshme. Në zgjedhjen për të mos u zvogëluar për të qetësuar të tjerët. Në vendimin për të mos qeshur me një shaka që synon ta bëjë një grua të ndihet e vogël. Në guximin për të ngritur një pyetje kur dikush përpiqet të imponojë një ide të ngushtë për rolin e grave.
Në një takim shoqëror, për shembull, një burrë mund të flasë gjatë për idenë e “gruas së përsosur”, duke thënë se një grua duhet të jetë e butë, e përkushtuar ndaj familjes dhe të ketë si qëllim kryesor martesën dhe fëmijët. Kur këto ide paraqiten si standarde universale, lind një pyetje e thjeshtë por e rëndësishme: pse kujdesi dhe sakrifica për familjen konsiderohen detyrë vetëm e gruas? Pse një grua duhet të jetë e martuar dhe të ketë fëmijë për t’u konsideruar ideale? Pikërisht këto pyetje janë thelbi i asaj që shumë njerëz e quajnë feminizëm.
Shpesh pretendohet se idealet feministe po i “korruptojnë” vajzat e reja. Por në realitet, shumë prej këtyre vajzave kërkojnë fuqizim sepse përballen me kufizime që ende ekzistojnë. Kur një shoqëri vazhdon të përcaktojë se si duhet të jetojë një grua, është e natyrshme që ajo të kërkojë hapësirë për të zgjedhur vetë.
Në jetën e përditshme, feminizmi mund të shfaqet në mënyra shumë të thjeshta. Një grua mund të mbrojë veten kur dikush përpiqet ta nënvlerësojë. Mund të mbajë kontaktin me sy me dikë që e shikon në mënyrë të pakëndshme, duke mos lejuar që të ndihet e frikësuar apo e vogël. Mund të refuzojë të qeshë me komente që e reduktojnë rolin e saj.
Në klasë apo në punë, ky qëndrim shfaqet duke folur me bindje për idetë dhe mendimet e veta. Edhe kur ndihet më e reja në një dhomë, ose më pak e kualifikuara, zgjedhja për të mos u tkurrur dhe për të mos heshtur është një akt i vogël guximi. Shpesh sfida më e madhe nuk është mungesa e aftësisë, por presioni për të mos zënë shumë hapësirë.
Një mënyrë tjetër për të ndërtuar vetëbesimin është kujtesa e vazhdueshme e arritjeve personale. Shumë gra mbajnë shënime ose dosje me sukseset e tyre: mundësi të shfrytëzuara, fitore të vogla, madje edhe refuzime që i kanë ndihmuar të rriten. Këto kujtime bëhen dëshmi e rrugës së përshkuar dhe ndihmojnë për të rikthyer besimin në momentet e dyshimit. Ka edhe një perspektivë më imagjinative që ndihmon në këtë proces: ta shohësh jetën si një histori ku je personazhi kryesor. Çdo përvojë, e mirë apo e vështirë, bëhet pjesë e një rrëfimi më të madh zhvillimi. Kjo mënyrë të menduari i jep kuptim përpjekjeve të përditshme dhe i lejon një gruaje të shohë veten si protagoniste të jetës së saj, jo si figurë dytësore në pritshmëritë e të tjerëve.
Për shumë gra të reja që përpiqen të sfidojnë idealet e vjetra patriarkale, momentet e vetmisë dhe reflektimit janë po aq të rëndësishme. Koha e kaluar me veten i detyron ato të shikojnë më thellë brenda vetes, të përballen me pasiguritë dhe të pranojnë identitetin e tyre pa filtra. Ky proces nuk është gjithmonë i lehtë, por është thelbësor për ndërtimin e një vetëbesimi të qëndrueshëm.
Në fund, praktika e feminizmit nuk ka nevojë gjithmonë për deklarata të mëdha. Shpesh ajo qëndron në vendime të vogla, në qëndrime të qeta por të vendosura dhe në refuzimin për t’u zvogëluar për të bërë të tjerët të ndihen më rehat. Janë pikërisht këto akte të vogla të përditshme që, të mbledhura së bashku, krijojnë ndryshime reale në mënyrën se si gratë e jetojnë jetën e tyre.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
