Një lexim psiko-sociologjik i kufizimeve digjitale, protestave të të rinjve dhe përgjegjësisë së pushtetit për të dëgjuar shoqërinë.
Në një kohë kur krerët politikë në mbarë botën po i drejtohen gjithnjë e më shumë kufizimit të rrjeteve sociale si instrument për mbrojtjen e të miturve, shtrohet një pyetje thelbësore: a po përpiqemi të mbrojmë fëmijët nga rreziqet e botës digjitale, apo po i kërkojmë teknologjisë të zgjidhë probleme që kanë rrënjë shumë më të thella shoqërore?
Në Shqipëri, debati për kufizimin e rrjeteve sociale është rikthyer në qendër të vëmendjes në një moment kur protestat e të rinjve janë shoqëruar me përplasje, dëme materiale dhe thirrje përmes rrjeteve digjitale. Megjithatë, fakti që këto zhvillime bashkëjetojnë në kohë nuk provon se kufizimet digjitale janë shkaku i përshkallëzimit të protestave, as se një ndalim i caktuar do ta parandalonte atë.
Problemi nuk është vetëm çfarë shohin të rinjtë në ekran, por edhe çfarë përjetojnë jashtë tij
Psikologu Erik Erikson, në teorinë e zhvillimit psikosocial, e trajton adoleshencën si një periudhë vendimtare për formimin e identitetit, autonomisë dhe ndjenjës së përkatësisë. Të rinjtë nuk kërkojnë vetëm kufij; ata kërkojnë edhe njohje, respekt dhe mundësi për të ndikuar në botën që do të trashëgojnë.
Kur këto nevoja nuk gjejnë hapësirë në familje, shkollë apo institucione, hapësira digjitale mund të bëhet vendi ku individi përpiqet të fitojë zë, të gjejë bashkëmoshatarë me të njëjtat shqetësime dhe të shndërrojë pakënaqësinë personale në përvojë kolektive.
Kjo nuk do të thotë se çdo protestë është e drejtë, apo se çdo thirrje online është e dobishme. Do të thotë se sjellja e të rinjve nuk mund të kuptohet vetëm përmes disiplinimit të tyre, pa analizuar edhe mjedisin social dhe institucional ku ata formohen.
Rrjetet sociale: mjet mobilizimi, jo shpjegim i vetëm
Studimi i Jost dhe bashkëautorëve, How Social Media Facilitates Political Protest (2018), tregon se rrjetet sociale mund të lehtësojnë shkëmbimin e informacionit, koordinimin e protestave dhe përhapjen e emocioneve kolektive, përfshirë zemërimin dhe ndjenjën e padrejtësisë.
Ndërkohë, rishikimi shkencor i Greijdanus dhe bashkëautorëve (2020) argumenton se aktivizmi online dhe ai jashtë internetit shpesh ndërthuren. Mesazhet digjitale mund të nxisin pjesëmarrjen fizike, të forcojnë solidaritetin, por edhe të përhapin armiqësi dhe të lehtësojnë mbikëqyrjen.
Këtu qëndron një dallim i rëndësishëm: një platformë mund ta përshpejtojë mobilizimin, por nuk e krijon domosdoshmërisht pakënaqësinë që e ushqen atë.
Nëse thirrjet online shoqërohen me gjuhë nxitëse, organizim të dhunës ose përhapje të informacionit të rremë, rreziku duhet trajtuar drejtpërdrejt. Por nëse kërkesat lidhen me arsimin, korrupsionin, mundësitë ekonomike dhe përgjegjshmërinë institucionale, mbyllja e një kanali komunikimi nuk i zhduk këto probleme. Përkundrazi, nëse kufizimet zbatohen pa alternativa të sigurta dhe pa komunikim me të rinjtë, ekziston rreziku që një pjesë e tyre të zhvendoset drejt hapësirave më pak të kontrolluara. Ky është një rrezik i mundshëm, jo një pasojë automatike e çdo ndalimi.
Paradoksi i ndalimit: mbrojtje për fëmijët apo shmangie e problemit?
UNICEF, në deklaratën e 9 dhjetorit 2025, paralajmëroi se kufizimet e moshës, të marra më vete, nuk garantojnë sigurinë e fëmijëve online. Organizata kërkon që ato të shoqërohen me përgjegjësi më të madhe të platformave, moderim efektiv, edukim digjital dhe përfshirje të vetë fëmijëve në vendimmarrje. Kjo qasje është veçanërisht e rëndësishme në një shoqëri ku shqetësimi për sigurinë e të miturve mund të ndërthuret me tensionet politike. Nëse qëllimi është mbrojtja, politika publike duhet të mbështetet në prova, të jetë proporcionale dhe të vlerësojë efektet reale. Nëse, ndërkohë, kufizimi i rrjeteve shfaqet si përgjigjja kryesore ndaj një krize protestash, lind pyetja nëse po ngatërrohet administrimi i një mjeti komunikimi me trajtimin e shkaqeve të pakënaqësisë.
Nuk ka bazë të mjaftueshme për të pohuar se ndalimi i TikTok-ut shkakton vetvetiu protesta apo dhunë. Po aq e pasaktë do të ishte të pretendohej se kufizimet nuk sjellin asnjë rrezik. Vlerësimi duhet të mbështetet në të dhëna për sjelljen e të miturve, mënyrën e organizimit të protestave dhe efektivitetin e masave të marra.
Kur mungon dëgjimi, pakënaqësia kërkon forma të tjera shprehjeje
Sociologu Albert O. Hirschman, në veprën Exit, Voice, and Loyalty (1970), analizoi mënyrat se si njerëzit reagojnë ndaj pakënaqësisë në organizata dhe institucione: largohen, heshtin ose përpiqen të ngrenë zërin për të kërkuar ndryshim. Në këtë këndvështrim, protesta mund të lexohet si një formë e shprehjes së pakënaqësisë kur kanalet e zakonshme të ndikimit perceptohen si të pamjaftueshme. Megjithatë, kjo nuk provon se çdo protestues është përjashtuar nga dialogu, as se çdo kërkesë e tij është e bazuar. Kjo kërkon shqyrtim konkret të kërkesave dhe të përgjigjeve institucionale.
Raporti i UNICEF Innocenti, Youth, Protests and the Polycrisis (2024), vëren se të rinjtë shpesh parapëlqejnë forma joformale të pjesëmarrjes politike, përfshirë protestat dhe veprimin e drejtpërdrejtë. Ai thekson gjithashtu se teknologjitë digjitale ulin kostot e organizimit dhe mund të lidhin aktivizmin online me atë në terren.
Për këtë arsye, një politikë që merret vetëm me kanalin e komunikimit rrezikon të anashkalojë pyetjen më të vështirë: çfarë po u kërkojnë të rinjtë institucioneve dhe sa seriozisht po shqyrtohen këto kërkesa?
Përgjegjësia e dyfishtë: mbrojtje dhe llogaridhënie
Një qëndrim i drejtë nuk duhet të vendosë përballë njëra-tjetrës mbrojtjen e fëmijëve dhe të drejtën për protestë. Të dyja janë të rëndësishme. Fëmijët dhe adoleshentët kanë nevojë për mbrojtje nga shfrytëzimi, bullizmi, manipulimi dhe përmbajtjet e rrezikshme. Por të rinjtë kanë gjithashtu nevojë për edukim qytetar, për hapësira të sigurta diskutimi dhe për institucione që u japin përgjigje të argumentuara.
Një protestë paqësore nuk duhet barazuar me dhunën. Po kështu, thirrjet për dhunë, sulmet ndaj personave dhe shkatërrimi i pronës nuk mund të justifikohen vetëm sepse shprehin pakënaqësi politike. Përgjegjësia duhet të jetë individuale, e bazuar në prova dhe në përputhje me ligjin.
Nga ana tjetër, institucionet kanë detyrimin të hetojnë shkaqet e konfliktit, të garantojnë ushtrimin e së drejtës për tubim paqësor dhe të sigurojnë që reagimi i forcave të rendit të jetë i ligjshëm dhe proporcional.
Një platformë më pak nuk do të thotë domosdoshmërisht një problem më pak
Pyetja thelbësore nuk është nëse TikTok-u, apo çdo rrjet tjetër social, duhet të jetë i pakufizuar për çdo moshë. Pyetja është se si mund të mbrohen të miturit pa e kthyer kufizimin teknologjik në zëvendësues të politikave arsimore, përgjegjësisë së platformave dhe dialogut institucional. Një qasje e përgjegjshme duhet të ndërthurë kufizime të argumentuara dhe të vlerësuara periodikisht, edukimin digjital, mbikëqyrjen prindërore, reagimin ndaj thirrjeve që nxisin dhunë dhe mekanizma realë të konsultimit me të rinjtë.
Nëse kërkojmë të ulim rrezikun, duhet të kuptojmë jo vetëm se ku komunikojnë të rinjtë, por edhe çfarë i mobilizon, çfarë i shqetëson dhe çfarë përgjigjesh marrin nga shoqëria.
Siguria nuk ndërtohet vetëm duke mbyllur një derë digjitale, por ndërtohet edhe duke hapur dyert e dialogut, duke forcuar institucionet dhe duke i mësuar të rinjtë të shprehin kundërshtimin pa dhunë.
Referenca
•Erik H. Erikson — Identity: Youth and Crisis (1968).
•Albert O. Hirschman — Exit, Voice, and Loyalty (1970).
•Jost, J. T., et al. — “How Social Media Facilitates Political Protest: Information, Motivation, and Social Networks”, Political Psychology (2018).
•Greijdanus, H., et al. — “The psychology of online activism and social movements: relations between online and offline collective action”, Current Opinion in Psychology (2020).
•UNICEF — “Age restrictions alone won’t keep children safe online” (2025).
•UNICEF Innocenti — Youth, Protests and the Polycrisis (2024).
©️RevistaPsikologjia
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
