Adoleshenca është një periudhë ndryshimesh të mëdha fizike, emocionale dhe sociale. Në këtë fazë, kujdesi ndaj vetes nuk duhet parë si luks apo si një mënyrë për t’u “përkëdhelur”, por si një pjesë e rëndësishme e shëndetit fizik dhe psikologjik.
Sipas psikologes dhe studiueses Carol Dweck, mënyra se si adoleshentët e perceptojnë veten dhe aftësinë e tyre për të mësuar e për t’u zhvilluar ndikon në mënyrën se si përballen me vështirësitë. Një mentalitet i orientuar drejt rritjes i ndihmon të rinjtë t’i shohin gabimet dhe pengesat si pjesë të procesit të të mësuarit, në vend që t’i konsiderojnë ato si prova se “nuk janë mjaftueshëm të mirë”. Por një mendje e shëndetshme kërkon edhe zakone të shëndetshme të përditshme.
1.Gjumi është një formë kujdesi ndaj vetes – Adoleshentët kanë nevojë për gjumë të mjaftueshëm për funksionimin e mirë të trurit, përqendrimin, humorin dhe mirëqenien fizike. Ekspertët e American Academy of Sleep Medicine rekomandojnë që adoleshentët nga 13 deri në 18 vjeç të flenë rregullisht rreth 8–10 orë në natë. Krijimi i një orari relativisht të qëndrueshëm gjumi, kufizimi i përdorimit të pajisjeve elektronike para gjumit dhe një rutinë e qetë në mbrëmje mund të ndihmojnë në përmirësimin e cilësisë së gjumit.
2.Lëvizni trupin, jo vetëm për pamjen – Aktiviteti fizik nuk duhet të lidhet vetëm me peshën ose pamjen e jashtme. Lëvizja e rregullt mund të ndihmojë në shëndetin fizik, humorin, energjinë dhe mirëqenien psikologjike. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (WHO), fëmijët dhe adoleshentët duhet të synojnë mesatarisht të paktën 60 minuta aktivitet fizik në ditë, kryesisht aktivitet aerobik me intensitet mesatar ose të lartë. Nuk është e nevojshme që aktiviteti të jetë gjithmonë sport konkurrues. Ecja, çiklizmi, kërcimi, noti ose një sport që adoleshenti e shijon mund të jenë mënyra shumë të mira për të qëndruar aktiv.
3.Ushqimi duhet të ushqejë, jo të kontrollojë – Në adoleshencë, trupi është ende në zhvillim dhe ka nevojë për energji dhe lëndë ushqyese. Një qasje e shëndetshme është të fokusohemi te një dietë e larmishme, me fruta, perime, drithëra, burime proteinash dhe ujë të mjaftueshëm. Është gjithashtu e rëndësishme të shmanget ideja se ushqimi është “armik” ose se vlera e një personi përcaktohet nga pesha e tij. Mesazhet për trupin dhe ushqimin që marrin adoleshentët nga familja, bashkëmoshatarët dhe rrjetet sociale mund të ndikojnë ndjeshëm në mënyrën se si ata e perceptojnë veten.
4.Vendosni kufij me rrjetet sociale – Rrjetet sociale mund të jenë burim lidhjeje dhe argëtimi, por përdorimi i tyre i pakontrolluar mund të ndërhyjë në gjumë, përqendrim dhe mirëqenie. Problemi nuk është vetëm koha e kaluar online. Edhe çfarë përmbajtjeje konsumon një adoleshent ka rëndësi. Krahasimi i vazhdueshëm me imazhe të kuruara, trupa idealizuar dhe jetë që duken perfekte mund të ndikojë në vetëvlerësim. Një strategji e dobishme është të bëhet një “pastrim” i rregullt i feed-it: të hiqen ose kufizohen llogaritë që krijojnë ankth, pasiguri ose ndjenjë pamjaftueshmërie.
5.Mësoni të dalloni dhe të shprehni emocionet – Kujdesi ndaj vetes nuk është vetëm të hash mirë dhe të flesh mjaftueshëm. Është edhe të kuptosh çfarë po ndodh brenda teje. Në vend që të thuhet vetëm: “Jam keq.” mund të provohet: “Jam i/e zhgënjyer.” “Jam i/e shqetësuar.” “Ndihem i/e refuzuar.” “Jam i/e mbingarkuar.” Të emërtosh emocionin nuk e zhduk menjëherë problemin, por mund ta bëjë atë më të kuptueshëm dhe më të menaxhueshëm.
6.Mos e përballoni gjithçka vetëm – Një nga strategjitë më të rëndësishme të kujdesit ndaj vetes është të dish kur të kërkosh ndihmë. Një adoleshent mund të flasë me prindin, mësuesin, psikologun e shkollës, një profesionist të shëndetit mendor ose një të rritur tjetër të besuar. Të kërkosh ndihmë nuk është shenjë dobësie. Përkundrazi, është një aftësi e rëndësishme e vetëkujdesit. Nëse trishtimi, ankthi, izolimi, problemet me gjumin ose ndryshimet në sjellje zgjasin dhe fillojnë të ndikojnë në shkollë, marrëdhënie apo jetën e përditshme, është veçanërisht e rëndësishme të kërkohet mbështetje profesionale.
7.Mos e matni vlerën tuaj me performancën – Notat, pamja, popullariteti dhe numri i ndjekësve mund të duken jashtëzakonisht të rëndësishme gjatë adoleshencës. Por ato nuk përcaktojnë vlerën e një personi. Psikologjia e zhvillimit na kujton se adoleshenca është një periudhë në të cilën identiteti ende po formohet. Prandaj, është e rëndësishme që një i ri të ketë hapësirë për të provuar, dështuar, ndryshuar mendim dhe zbuluar se kush është.
Në fund, kujdesi ndaj vetes nuk ka nevojë të jetë perfekt
Kujdesi ndaj vetes nuk do të thotë të kesh çdo ditë perfekte. Do të thotë të ndërtosh, pak nga pak, zakone që i thonë trupit dhe mendjes:
“Ti ke rëndësi.”
Të flesh mjaftueshëm.
Të ushqehesh mirë.
Të lëvizësh.
Të shkëputesh herë pas here nga telefoni.
Të kalosh kohë me njerëz që të bëjnë të ndihesh i/e sigurt.
Të flasësh kur diçka të rëndon.
Dhe mbi të gjitha, të kuptosh se nuk ke pse të jesh perfekt/e për të merituar kujdes dhe respekt.
Një adoleshent që mëson të kujdeset për veten sot nuk po ndërton vetëm një rutinë më të mirë për të tashmen. Po ndërton edhe themelet e shëndetit fizik dhe emocional për të ardhmen.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
