Po jetojmë një kohë ku konfliktet, individualizmi, përjashtimi social, intoleranca dhe komunikimi agresiv po bëhen gjithnjë e më të dukshme. Ndërkohë teksa kjo botë vërtitet rreth këtyre tipareve, dita e sotme, 13 Nëntori, na rikthen te një prej vlerave themelore të njerëzimit: mirësia.
Dita Botërore e Mirësisë (World Kindness Day) shënohet çdo vit më 13 nëntor. Ajo u krijua në vitin 1998 nga Lëvizja Botërore e Mirësisë (World Kindness Movement), pas përpjekjeve të organizatave të ndryshme ndërkombëtare për ta promovuar mirësinë si një vlerë universale. Kështu, në vitin 2026 shënohet përvjetori i 28-të i kësaj nisme. Por, përtej simbolikës së kësaj date, lind një pyetje e rëndësishme: A kemi arritur të bëhemi më të mirë me njëri-tjetrin, pas kaq vitesh ndërgjegjësimi?
Mirësia në këndvështrimin e psikologjisë dhe sociologjisë
Mirësia nuk është thjesht një gjest i këndshëm, një buzëqeshje apo një fjalë e mirë. Ajo është një qëndrim ndaj tjetrit, që përfshin empatinë, respektin, solidaritetin, gatishmërinë për të ndihmuar dhe pranimin e ndryshimit. Psikologu social C. Daniel Batson, përmes hipotezës së tij mbi empatinë dhe altruizmin, argumenton se shqetësimi empatik për gjendjen e një personi tjetër mund të krijojë një motivim të sinqertë për ta ndihmuar atë, pa pritur domosdoshmërisht një përfitim personal. Kjo e vendos empatinë në themel të sjelljes prosociale.
Edhe UNESCO, përmes Institutit Mahatma Gandhi për Edukimin për Paqen dhe Zhvillimin e Qëndrueshëm, thekson se empatia, dhembshuria dhe mirësia janë aftësi që mund të kultivohen e të zhvillohen. Pra, nuk bëhet fjalë vetëm për tipare të lindura, por edhe për edukim dhe praktikë të përditshme.
Mirësia, në këtë kuptim, nuk është dobësi. Ajo është shprehje e inteligjencës emocionale dhe e përgjegjësisë shoqërore.
A ia kemi dalë të jemi më të mirë?
Përgjigjja nuk mund të jetë as plotësisht pozitive, as krejt pesimiste. Njerëzit vazhdojnë të ndihmojnë, të solidarizohen dhe të tregojnë përkujdesje, por mirësia ende nuk është kthyer në një normë të qëndrueshme të marrëdhënieve tona shoqërore. Një studim i vitit 2022, i botuar në Asian Journal of Social Psychology, analizoi 62 studime me 71 310 pjesëmarrës dhe gjeti një lidhje pozitive ndërmjet empatisë dhe sjelljes prosociale. Kjo mbështet idenë se aftësia për të kuptuar emocionet dhe përjetimet e të tjerëve lidhet me gatishmërinë për t’i ndihmuar.
Psikologu social Dacher Keltner, së bashku me kolegët, në studimet mbi sjelljen prosociale, thekson se altruizmi, bashkëpunimi, besimi dhe dhembshuria janë pjesë e rëndësishme e natyrës njerëzore dhe e organizimit të jetës shoqërore. Mirësia mund të përhapet përmes marrëdhënieve dhe modeleve të sjelljes që shohim tek të tjerët. Megjithatë, fakti që kemi aftësinë për të qenë të mirë nuk do të thotë se e ushtrojmë atë në çdo situatë.
Cilat janë pengesat kryesore?
Disa prej problemeve që e dobësojnë kulturën e mirësisë janë:
Individualizmi dhe indiferenca: përqendrimi te interesat personale na bën shpesh të mos e vërejmë vështirësinë e tjetrit.
Mungesa e empatisë: gjykojmë shpejt, pa u përpjekur të kuptojmë rrethanat dhe përjetimet e njerëzve.
Agresiviteti në komunikim: fyerjet, paragjykimet dhe gjuha përjashtuese, veçanërisht në rrjetet sociale, e zëvendësojnë dialogun me konfliktin.
Polarizimi dhe mungesa e tolerancës: priremi të jemi më mirëkuptues me ata që mendojnë si ne dhe më pak të tillë me ata që kanë mendime të ndryshme.
Stresi dhe pasiguria: ngarkesa e përditshme emocionale dhe ekonomike mund të zvogëlojë vëmendjen që u kushtojmë nevojave të të tjerëve.
Mirësia selektive: ndihmojmë njerëzit tanë, por jo gjithmonë ata që janë ndryshe, të panjohur apo në pozita më të pafavorshme.
Një tjetër pengesë interesante përshkruhet nga studiuesit Nicholas Epley dhe Amit Kumar: njerëzit shpesh e nënvlerësojnë ndikimin pozitiv që një gjest dashamirës mund të ketë te tjetri. Pra, ndonjëherë nuk mungon dëshira për të qenë të mirë, por hezitimi për ta shprehur atë.
Ku duhet të fokusohemi?
Mirësia duhet të dalë nga niveli i mesazheve simbolike dhe të kthehet në praktikë shoqërore. Kjo kërkon përpjekje në disa drejtime:
1.Në familje: edukimi me respektin, dëgjimin, ndarjen dhe ndjeshmërinë duhet të nisë që në fëmijëri. Fëmijët mësojnë mirësinë kryesisht përmes shembullit të të rriturve.
2.Në shkolla: edukimi social dhe emocional duhet të jetë pjesë e rëndësishme e formimit. Nxënësit duhet të mësojnë jo vetëm të përvetësojnë njohuri, por edhe të bashkëpunojnë, të menaxhojnë konfliktet dhe të respektojnë dallimet.
3.Në institucionet publike: mirësia duhet të shfaqet në mënyrën si trajtohet qytetari, si dëgjohen njerëzit dhe si respektohet dinjiteti i tyre.
4.Në vendin e punës: të ndërtohen marrëdhënie të bazuara në respekt, komunikim konstruktiv, mbështetje dhe vlerësim të kontributit të secilit.
5.Në hapësirën digjitale: të promovojmë komunikimin qytetar, të refuzojmë bullizmin, fyerjet dhe përhapjen e urrejtjes.
6.Në komunitet: të forcojmë solidaritetin, vullnetarizmin, ndihmën ndaj njerëzve në nevojë dhe pranimin e personave që përjetojnë përjashtim social.
Mirësia nuk do të thotë të mos kundërshtosh
Është e rëndësishme të kuptojmë se mirësia nuk është nënshtrim, tolerim i padrejtësisë apo heqje dorë nga e drejta për të kundërshtuar. Të jesh i mirë do të thotë të respektosh tjetrin edhe kur nuk je dakord me të, të vendosësh kufij pa e poshtëruar dhe të mbrosh dinjitetin njerëzor.
Po aq e rëndësishme është të mos e ngatërrojmë mirësinë me dobësinë. Një shoqëri e mirë nuk është një shoqëri pa konflikte, por një shoqëri që di t’i zgjidhë konfliktet pa dhunë, poshtërim dhe përjashtim.
Mirësia nuk e ndryshon botën brenda një dite, por mund të ndryshojë mënyrën se si jetojmë me njëri-tjetrin çdo ditë.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
