Ka ditë kur zgjimi për të shkuar në punë duket më i vështirë se zakonisht. Energjia mungon, motivimi bie dhe detyrat që dikur i përfundonit pa shumë përpjekje fillojnë të duken të lodhshme. Por çfarë ndodh kur kjo gjendje nuk zgjat vetëm disa ditë, por javë apo edhe muaj?
Lodhja e vazhdueshme, mungesa e motivimit, vështirësia për t’u përqendruar dhe ndjenja se nuk arrini të rikuperoheni as pas pushimit mund të jenë ndër shenjat e burnout-it, ose sindromës së lodhjes nga puna. Kjo gjendje lidhet me ekspozimin e zgjatur ndaj stresit në punë dhe mund të ndikojë si në mirëqenien emocionale, ashtu edhe në atë fizike. Njohja e shenjave të hershme është një hap i rëndësishëm për të kuptuar se çfarë po ndodh dhe për të kërkuar mbështetjen e nevojshme.
Cilat janë shenjat kryesore të burnout-it?
Lodhja e lidhur me punën nuk shfaqet në të njëjtën mënyrë te të gjithë. Ajo mund të ndikojë në energjinë fizike, përqendrimin, motivimin dhe mënyrën se si sillemi me njerëzit përreth nesh. Ndër shenjat më të zakonshme janë:
Lodhje fizike dhe mendore – Zgjoheni të lodhur edhe pse keni fjetur mjaftueshëm. E nisni ditën pa energji dhe keni ndjesinë se pushimi nuk mjafton më për t’u rikuperuar. Në të njëjtën kohë, mund të ndiheni të mbingarkuar mendërisht. Përqendrimi bëhet më i vështirë, harroni gjëra më shpesh, vendimmarrja kërkon më shumë përpjekje dhe detyrat e zakonshme fillojnë të duken më të komplikuara.
Irritim, distancim dhe cinizëm – Kur stresi vazhdon për një kohë të gjatë, edhe durimi mund të pakësohet. Mund të irritoheni më lehtë me kolegët, klientët apo drejtuesit dhe të ndiheni gjithnjë e më indiferentë ndaj asaj që ndodh në vendin e punës. Në disa raste, kjo shoqërohet edhe me një ndjenjë shkëputjeje emocionale: puna nuk ju intereson më si më parë dhe situatat që dikur ju motivonin nuk shkaktojnë të njëjtin reagim.
Rënie e motivimit dhe produktivitetit – Një tjetër shenjë e zakonshme është humbja e dëshirës për të punuar. Detyrat shtyhen vazhdimisht, përqendrimi bëhet më i vështirë dhe mund të krijohet ndjesia se, pavarësisht përpjekjeve, nuk arrini të performoni si më parë. Kjo mund të krijojë edhe një cikël negativ: sa më pak të përfundoni, aq më shumë rritet presioni dhe ndjenja e lodhjes.
Simptoma fizike dhe shqetësime të tjera – Stresi i zgjatur mund të shoqërohet edhe me simptoma fizike, si dhimbje koke, tension muskulor, probleme me gjumin, shqetësime të tretjes ose një ndjenjë të vazhdueshme rraskapitjeje. Kur këto shenja bëhen të shpeshta dhe fillojnë të ndikojnë në jetën e përditshme, është e rëndësishme të mos konsiderohen thjesht si “lodhje normale”.
Si ndryshon burnout-i nga stresi i zakonshëm?
Të ndihesh i stresuar para një afati të rëndësishëm apo gjatë një jave veçanërisht të ngarkuar është diçka që mund t’i ndodhë kujtdo. Stresi zakonisht lidhet me një situatë konkrete dhe mund të ulet pasi ajo situatë përfundon ose pasi merrni pak kohë për të pushuar. Burnout-i është ndryshe. Ai lidhet me ekspozimin e zgjatur ndaj stresit dhe mund ta bëjë lodhjen, distancimin emocional dhe mungesën e motivimit pjesë të rutinës së përditshme. Edhe pas gjumit apo disa ditësh pushim, mund të vazhdoni të ndiheni të rraskapitur.
Një pyetje e thjeshtë mund t’ju ndihmojë të kuptoni ndryshimin: si ndiheni pasi kalon periudha që ju shkakton stres?
Nëse energjia rikthehet gradualisht, mund të bëhet fjalë për një periudhë të përkohshme stresi. Nëse lodhja dhe mungesa e motivimit vazhdojnë për javë të tëra, këto shenja meritojnë më shumë vëmendje.
Si mund të parandalohet dhe të menaxhohet burnout-i?
Parandalimi i lodhjes nga puna nuk lidhet vetëm me përpjekjen për të përballuar më mirë presionin. Është gjithashtu e rëndësishme të kuptohet se çfarë po e shkakton atë dhe, aty ku është e mundur, të ndryshohen kushtet që po e ushqejnë. Disa hapa të dobishëm mund të jenë:
vendosja e kufijve të qartë mes kohës së punës dhe kohës personale;
shkëputja nga puna pas përfundimit të orarit;
respektimi i pushimeve gjatë ditës;
rezervimi i kohës për aktivitete që ju sjellin kënaqësi;
diskutimi i ngarkesës së punës kur ajo bëhet e papërballueshme;
kërkimi i mbështetjes profesionale kur simptomat vazhdojnë.
Nëse lodhja ka filluar të ndikojë në gjumin, marrëdhëniet, jetën personale apo aftësinë për të funksionuar normalisht, biseda me një profesionist të shëndetit mendor mund të jetë një hap i rëndësishëm.
Mos prisni derisa rraskapitja të bëhet e padurueshme
Burnout-i zakonisht nuk shfaqet brenda një nate. Shpesh fillon me ndryshime që në fillim duken të vogla: gjumë jo të mirë, irritim, mungesë motivimi, vështirësi në përqendrim ose një ndjenjë e vazhdueshme se keni nevojë për pushim. Problemi është se këto shenja mund të normalizohen lehtë. “Kam shumë punë”, “do të më kalojë” apo “më duhet vetëm pak pushim” mund të bëhen përgjigje të zakonshme, edhe kur trupi dhe mendja po sinjalizojnë se ngarkesa është bërë e tepërt.
Të kërkosh ndihmë nuk do të thotë se nuk je në gjendje të përballosh punën. Përkundrazi, mund të jetë një mënyrë për të kuptuar më mirë çfarë po ndodh dhe për të gjetur mënyra më të shëndetshme për ta menaxhuar situatën.
Të dëgjosh shenjat e para është një formë kujdesi për veten. Vendosja e kufijve, kërkimi i mbështetjes dhe marrja seriozisht e mirëqenies mendore mund të ndihmojnë që lodhja nga puna të mos kthehet në një gjendje të përhershme.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
