Për t’i dhënë përgjigje kësaj dileme, duhet të kuptojmë se vetmia nuk është një monedhë metali me një faqe. Ajo nuk matet vetëm me numrin e njerëzve që kemi rrotull, por me cilësinë e lidhjeve tona emocionale.
Realiteti psikologjik na tregon se krizat e vetmisë nuk janë thjesht çështje numrash, por çështje strukturash gjinore: burrat dhe gratë nuk vuajnë më shumë apo më pak se njëri-tjetri, por ata e përjetojnë dhe e vuajnë izolimin në mënyra rrënjësisht të ndryshme. Kur sociologët dhe psikologët përdorin pyetësorë të drejtpërdrejtë – ku pyetja shtrohet hapur: “Sa shpesh ndiheni i/e vetmuar?” – gratë dhe vajzat e reja shënojnë pothuajse gjithmonë shifra më të larta se burrat. Sipas sondazheve të shumta ndërkombëtare, adoleshentet dhe gratë në fillim të të njëzetave raportojnë ndjesi të shpeshta të zbrazëtisë dhe izolimit social në përqindje më të mëdha se bashkëmoshatarët e tyre meshkuj. Atëherë, përse flitet kaq shumë për “Male loneliness epidemic”? Përgjigjja fshihet pas asaj që në psikometri njihet si paradoksi i vetëraportimit. Nëse studiuesit ndryshojnë strategji dhe përdorin instrumente klinike më të tërthorta, siç është Shkalla e Vetmisë e UCLA-së (e cila nuk e përdor kurrë fjalën “i vetmuar”, por pyet për ndjesitë e mungesës së shoqërisë ose pamundësisë për t’u kuptuar nga të tjerët), skenari ndryshon në mënyrë dramatike. Këtu, rezultatet mes gjinive barazohen, ose në shumë raste, burrat shfaqin nivele më të larta izolimi. Kjo mospërputhje shpjegohet përmes dy faktorëve kryesorë psikologjikë:
Stigma e Maskulinitetit: Për një burrë, pranimi i vetmisë shpesh perceptohet në mënyrë të pavetëdijshme si një dëshmi e dështimit social ose e dobësisë emocionale. Normat tradicionale të maskulinitetit, të cilat ende diktojnë stoicizëm, vetëmjaftueshmëri dhe fshehje të vulnerabilitetit, e bëjnë pranimin e vetmisë një akt të turpshëm.
Maskimi Klinik: Burrat rrallë shkojnë te psikologu duke thënë “ndihem i vetmuar”. Ata priren ta kanalizojnë këtë dhimbje emocionale përmes simptomave të tjera si irritueshmëria e lartë, shpërthimet e zemërimit, puna e tepërt (mania e punës), cinizmi ekstrem ose varësitë e ndryshme si alkooli, bixhozi, lojërat elektronike. Ndonëse sasia e vetmisë mund të jetë e ngjashme, struktura shoqërore e meshkujve ka pësuar një goditje të rëndë që nga fillimi i viteve ’90. Kjo rënie strukturore është pagëzuar nga sociologët si “recesioni i miqësisë” (Friendship Recession). Të dhënat nga Survey Center on American Life tregojnë një trajektore alarmante: përqindja e burrave që raportojnë se kanë pesë ose më shumë miq të ngushtë ka rënë me më shumë se gjysmën në tre dekadat e fundit. Çka është edhe më shqetësuese, numri i meshkujve që deklarojnë se nuk kanë asnjë mik të ngushtë (0 miq) është rritur me pesëfish. Kjo lloj zhveshjeje totale nga rrjetet shoqërore nuk vërehet në të njëjtën shkallë te gratë. Psikologjia zhvillimore e shpjegon këtë fenomen përmes mënyrës se si gjinitë ndërtojnë marrëdhënie:
Lidhjet “side by side” (tek meshkujt): Burrat kanë tendencë të krijojnë miqësi të bazuara në aktivitete kolektive ose instrumentale. Ata luajnë futboll bashkë, punojnë bashkë, ose luajnë video-lojëra. Miqësia e tyre funksionon për sa kohë ekziston aktiviteti. Kur dinamikat e jetës (martesa, fëmijët, karriera, ndryshimi i vendbanimit) i largojnë nga ky aktivitet, miqësitë e tyre shpesh ftohen e shpërbëhen për shkak të mungesës së komunikimit thjesht emocional. • Lidhjet “face to face ” (tek gratë): Gratë i bazojnë miqësitë e tyre te intimiteti verbal, ndarja e sekreteve dhe mbështetja reciproke emocionale. Një miqësi femërore mund të mbijetojë me vite të tëra vetëm përmes telefonatave dhe bisedave të thella, pa pasur nevojë për një aktivitet fizik që t’i mbajë bashkë. Kjo bën që burrat, mediatikisht pjesë e këtij “Male loneliness epidemic”, me kalimin e moshës të vuajnë nga “monopoli emocional”. Ata shpesh e kthejnë partneren e tyre romantike në të vetmin burim mbështetjeje dhe konfidencialiteti në jetën e tyre. Kur kjo marrëdhënie pëson krizë ose përfundon në ndarje, burri mbetet në një vakum absolut social, pa asnjë rrjet sigurie. Në anën tjetër të spektrit, pretendimi se djemtë janë viktimat e vetme bie poshtë kur analizojmë botën e brendshme të vajzave dhe grave të reja. Nëse te burrat vetmia vjen nga izolimi strukturor (mungesa fizike e miqve), te vajzat ajo merr formën e një vetmie kualitative apo ekzistenciale. Vajzat e sotme adoleshente janë gjenerata më e lidhur në historinë e njerëzimit përmes teknologjisë, por njëkohësisht edhe një nga më të vetmuarat. Ky paradoks ushqehet nga tre mekanizma psikologjikë specifikë:
Krahasimi Social i Vazhdueshëm: Rrjetet sociale (Instagram, TikTok) i ekspozojnë vajzat ndaj imazheve të kuruara të jetëve të përsosura, standardeve të paarritshme të bukurisë dhe rretheve shoqërore ideale. Kjo krijon një ndjesi të vazhdueshme të përjashtimit, e njohur si FOMO (Fear of Missing Out), që e bën individin të ndihet i vetmuar edhe kur është i rrethuar nga mijëra ndjekës online.
Hiper-vigjilenca ndaj Refuzimit: Natyra e ndërveprimeve dixhitale (pëlqimet, komentet, mesazhet e mbetura “seen”) krijon një terren ankthi. Vajzat, të cilat shpesh socializohen për të qenë më të ndjeshme ndaj dinamikave ndërpersonale, e përkthejnë çdo mungesë vëmendjeje dixhitale si një refuzim personal, çka rrit ndjenjën e izolimit emocional.
Cilësia vs. Sasia: Vajzat mund të kenë qindra ndërveprime brenda ditës, por ato shpesh janë sipërfaqësore dhe të bazuara në performancën e imazhit. Mungesa e një kontakti të vërtetë, sy më sy, ku mund të shfaqet vulnerabiliteti pa frikën e gjykimit, prodhon një vetmi të thellë të brendshme. Nga pikëpamja e evolucionit dhe neuroshkencës, truri ynë e interpreton izolimin social jo thjesht si një gjendje melankolike, por si një kërcënim të drejtpërdrejtë për mbijetesën. Kur një qenie njerëzore ndihet e vetmuar, sistemi nervor simpatik aktivizon reagimin “lufto ose ik” (fight or flight). Nëse kjo gjendje zgjat, pasojat janë shkatërruese për organizmin e të dyja gjinive:
Hormonet e Stresit: Nivelet e kortizolit dhe adrenalinës mbeten kronikisht të larta. Kjo shkakton inflamacion sistemik në trup, duke dëmtuar sistemin imunitar e duke rritur rrezikun e sëmundjeve kardiovaskulare, një efekt i ngjashëm me pirjen e 15 cigareve në ditë.
Cikli i Gjumit: Vetmia prish arkitekturën e gjumit. Individët e vetmuar përjetojnë më shumë zgjime gjatë natës dhe më pak gjumë të thellë (REM), pasi truri i tyre qëndron në gjendje hiper-vigjilente, duke skanuar mjedisin për rreziqe imagjinare. Megjithatë, këtu shfaqet një dallim kritik në pasojat fatale: burrat e vetmuar kanë një shkallë shumë më të lartë të vdekshmërisë dhe vetëvrasjeve krahasuar me gratë. Gratë, falë aftësisë së tyre për të kërkuar ndihmë mjekësore apo psikologjike, arrijnë të ndërtojnë ura shpëtimi. Burrat shpesh vuajnë në heshtje derisa kjo heshtje bëhet e papërballueshme. Si përfundim, teza se ekziston një “epidemi ekskluzive e vetmisë te meshkujt” ose thjesht një “Male loneliness epidemic” e izoluar është një pasqyrim i pasaktë i realitetit. Ajo që po jetojmë nuk është një krizë e ndarë gjinore, por një krizë universale e lidhjes njerëzore nën presionin e jetës moderne, urbanizimit të shpejtë dhe izolimit dixhital. Dallimi nuk qëndron te shkalla e dhimbjes, por te simptomatologjia e saj:
Meshkujt po përjetojnë një krizë të tharjes së burimeve shoqërore, ku bota e tyre po ngushtohet fizikisht dita-ditës.
Femrat po përjetojnë një krizë të helmimit të burimeve shoqërore, ku bota e tyre është e mbingarkuar me ndërveprime, por e uritur për intimitet të vërtetë dhe të sigurt. Zgjidhja në psikoterapinë moderne dhe politikat e shëndetit publik nuk mund të jetë unike. Për vajzat, prioritet mbetet detoksikimi dixhital, mbrojtja nga krahasimi social dhe kultivimi i një vetëvlerësimi të pavarur nga bota online. Për djemtë dhe burrat, sfida është më rrënjësore: ne duhet të projektojmë kuptimin e maskulinitetit. Duhet t’u mësojmë djemve të rinj se të kesh nevojë për miq, të shprehësh frikëra dhe të kërkosh ndihmë nuk është humbje e burrërisë, por akti më i lartë i guximit njerëzor. Vetëm duke thyer këto mure stoicizmi të rremë, burrat mund të shpëtojnë nga kjo epidemi e heshtjes.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
