Në këto momente tensioni shoqëror, vendi nuk ka nevojë për më shumë përplasje, por për më shumë përgjegjësi politike. Nuk ka nevojë për fjalë që thellojnë ndarjen, por për vendime që i japin fund krizës. Sidomos kur në qendër të pakënaqësisë janë studentët, të rinjtë që përfaqësojnë jo vetëm të tashmen, por edhe shpresën e së ardhmes.
Kur një protestë studentore shoqërohet me deklarata që i përçmojnë protestuesit, me paralajmërime për ndëshkimin e prindërve apo me theksimin për shpërblime të konsiderueshme për forcat e policisë që qëndrojnë në vijën e parë të përballjes, lind një pyetje thelbësore: a po kërkohet vërtet zgjidhja e problemit, apo pakënaqësia qytetare po shndërrohet në një betejë mes pushtetit dhe qytetarëve?
Një student që proteston mund të jetë i zemëruar, i zhgënjyer apo edhe i gabuar në ndonjë prej kërkesave të tij. Por asgjë nga këto nuk ia heq të drejtën për t’u dëgjuar me dinjitet. T’i drejtosh një brezi fjalë përçmuese nuk e bën atë më të bindur. Përkundrazi, mund ta bëjë më mosbesues dhe më të vendosur në kundërshtimin e vet.
Po kështu, prindërit nuk mund të shndërrohen në objekt presioni për shkak të qëndrimeve të fëmijëve të tyre. Përgjegjësia individuale duhet të trajtohet sipas ligjit dhe fakteve, jo përmes ndëshkimit kolektiv apo mesazheve që ngjallin frikë. Policia, nga ana tjetër, ka detyrimin të ruajë sigurinë publike, por edhe qytetarët kanë të drejtën të protestojnë paqësisht. Këto dy përgjegjësi nuk duhet të kthehen në një garë se kush do të triumfojë mbi tjetrin.
A është vërtet kaq e vështirë për një kryeministër të shohë botën me sytë e një studenti? Të kuptojë se pas çdo kërkese mund të qëndrojë një familje që sakrifikon për arsimimin e fëmijës, një i ri që nuk e sheh të sigurt të ardhmen e tij, një intelektual që shqetësohet për drejtimin e shoqërisë dhe një qytetar që kërkon të besojë se zëri i tij ka vlerë? Të kuptojë se mandati qeverisës nuk është një kontratë për të mos u kundërshtuar, por një përgjegjësi për të dëgjuar edhe ata që nuk pajtohen me të?!
Nëse një drejtues politik e konsideron votën si burimin e legjitimitetit të tij, duhet të pranojë edhe një të vërtetë tjetër: qytetarët që e kanë votuar nuk humbasin të drejtën për ta kritikuar, ndërsa ata që nuk e kanë votuar nuk humbasin të drejtën për t’u dëgjuar. Demokracia nuk provohet kur të gjithë duartrokasin, por atëherë kur pushteti përballet me kundërshtimin.
Historia njeh figura politike që kanë zgjedhur të largohen kur kanë vlerësuar se nuk mund të vazhdonin më me të njëjtin legjitimitet. Në vitin 1974, Richard Nixon (presidenti i 37-të i SHBA nga viti 1969 deri në vitin 1974) dha dorëheqjen nga presidenca e Shteteve të Bashkuara në kushtet e krizës Watergate, duke i dhënë fund një përplasjeje të rëndë institucionale. Edhe Nelson Mandela (President i Afrikës së Jugut nga 1994 deri 1999) dhe Václav Havel (presidenti i fundit i Çekosllovakisë nga viti 1989 deri në vitin 1992) na kujtojnë, në kontekste krejt të ndryshme historike, se autoriteti politik duhet të lidhet me përgjegjësinë, dinjitetin dhe aftësinë për të kapërcyer konfliktin. Urtësia e një drejtuesi nuk qëndron vetëm në aftësinë për të mbrojtur pozicionin e tij, por edhe në aftësinë për të kuptuar se kur interesi i vendit kërkon një hap prapa.
Pikërisht për këtë arsye, një ekip i përgjegjshëm këshilltarësh duhet t’i bëjë drejtuesit pyetjen që mund të jetë më e vështira për t’u dëgjuar: a është vazhdimi i qëndrimit në detyrë zgjidhja më e mirë për vendin, apo po bëhet një pengesë për kapërcimin e krizës?
Këshillimi politik duhet të ndihmojë në vlerësimin e alternativave, përfshirë edhe dorëheqjen, dhe në hartimin e një procesi të rregullt institucional që i jep vendit një dalje të besueshme nga kriza. Nuk është turp të rishikosh një vendim, të pranosh një gabim apo të largohesh kur e kupton se nuk mund të vazhdosh më me të njëjtin besim publik. Turp është të lejosh që krenaria personale të bëhet më e rëndësishme se qetësia shoqërore, që fyerja të zëvendësojë argumentin dhe që hakmarrja të marrë vendin e përgjegjësisë.
Prandaj, sot pyetja nuk duhet të jetë kush do ta mundë tjetrin, kush do të tërhiqet i pari apo kush do të dalë më i fortë nga kjo përballje. Pyetja duhet të jetë: çfarë i shërben më shumë vendit në këtë moment, vazhdimi i një qeverisjeje që përballet me një krizë të thellë besimi, apo hapja e rrugës për një përgjegjësi të re politike?
Nëse kërkesa për dorëheqje është bërë thelbi i protestës, atëherë ajo duhet trajtuar hapur, pa fyerje, pa kërcënime dhe pa e zhvendosur debatin te çështje dytësore. Përgjigjja duhet të jetë politike dhe institucionale: një proces që respekton Kushtetutën, shmang dhunën, garanton vazhdimësinë e institucioneve dhe i jep qytetarëve mundësinë të shprehen lirisht për të ardhmen e tyre.
Një vend nuk drejtohet vetëm duke fituar zgjedhjet. Ai drejtohet duke ditur të dëgjosh edhe kur nuk të pëlqen ajo që dëgjon, duke ruajtur qetësinë kur të tjerët janë të zemëruar dhe duke mos e ngatërruar kundërshtimin me armiqësinë. Ndonjëherë, përgjegjësia më e madhe e një drejtuesi nuk është të gjejë mënyrën për të qëndruar, por të kuptojë kur largimi i tij mund t’i shërbejë më mirë vendit.
Gjej zgjidhje, mos nxit urrejtje! Zgjidh përgjegjësinë, jo hakmarrjen! Zgjidh dinjitetin, jo përplasjen!
Sepse një kryeministër nuk e tregon forcën duke i heshtur qytetarët, por duke kuptuar kur zëri i tyre shpreh një krizë që kërkon më shumë se premtime. Dhe nëse brezi që përfaqëson të ardhmen e vendit kërkon largimin e tij, përgjigjja nuk mund të jetë vetëm sfida apo përbuzja. Duhet të jetë një reflektim i sinqertë mbi legjitimitetin politik, përgjegjësinë dhe të mirën e përbashkët.
Ndoshta akti më i madh i përgjegjësisë në këtë moment do të ishte të mos pritej që kriza të thellohej edhe më shumë. Të pranohej se një cikël qeverisës mund të përfundojë dhe se vendi ka nevojë për një fillim të ri, të ndërtuar mbi besimin, dialogun dhe respektin për qytetarët. Sepse vendi është më i rëndësishëm se çdo mandat, qytetarët janë më të rëndësishëm se çdo pushtet dhe e ardhmja e një brezi është më e rëndësishme se krenaria e cilitdo drejtues.
©Revista Psikologjia
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
