Prej disa ditësh e gjej veten duke parë fotografi të vjetra ku njerëzit buzëqeshin pa ditur çfarë do t’u ndodhë më vonë. Dikush sapo është martuar. Një tjetër sapo ka mbaruar shkollën. Një fëmijë mban një top nën sqetull dhe sheh aparatin me bezdi. Askush nuk e di ende kush do të largohet, kush do të qëndrojë, kush do të harrohet, kush do të vdesë i ri.
Prej ditësh nuk po arrij të largohem nga mendimi i Orestit. Jo vetëm sepse vdiq. Vdekja është një lajm që mendja e kupton shpejt. Ajo që nuk po arrij të kuptoj është diçka tjetër. Njëzet vjeç. Sa herë e përsëris këtë numër, më duket më pak si moshë dhe më shumë si një premtim. Njëzet vjeç nuk është një jetë. Është hyrja e saj. Dhe megjithatë, ditët e fundit kam filluar të dyshoj në këtë mendim. Sepse sa më shumë e mendoj, aq më tepër më duket se ne nuk e quajmë tragjedi vdekjen e një të riu vetëm sepse ka jetuar pak.
Ka njerëz që jetojnë gjatë dhe largohen duke lënë pas vetes po aq pyetje sa ai. Ka njerëz që mbushin shtëpi, lindin fëmijë, plaken pranë të njëjtës dritare dhe përsëri ikin me jetën e papërfunduar. Ajo që më trondit nuk është mungesa e viteve, por mungesa e së ardhmes. Po shihja një fotografi ku isha edhe unë: një tavolinë, disa njerëz, një pasdite që atëherë më dukej krejt e zakonshme. Por ndërsa e shikoja, kuptova se asnjë nga ata njerëz nuk është më i njëjti.
Disa kanë ikur larg. Disa nuk flasin më me njëri-tjetrin. Disa nuk jetojnë më. Dhe për një çast pata ndjesinë e çuditshme se fotografia nuk ruan atë që ka ndodhur, por atë që ende nuk është prishur. Kujtesa dhemb pikërisht aty: te e ardhmja që dikur rrinte e paprekur brenda gjërave të zakonshme. Kur mendoj për Orestin, e kuptoj se nuk njoh pothuaj asgjë nga jeta e tij. Asnjë zakon të vogël. Asnjë rrugë që mund t’i pëlqente të ecte në mbrëmje. Asnjë gjest të përditshëm që ta mbaj mend si të tijin. Dhe pikërisht kjo e bën mendimin për të edhe më të rëndë. Ai ka mbetur në atë moshë ku njeriu është ende më shumë mundësi sesa histori. Mosha kur askush nuk mendon për fundin. Mosha kur e ardhmja nuk është ende një pyetje, por një fakt.
Aty fshihet ajo që nuk po arrij ta pranoj: që e ardhmja mund të zhduket kaq papritur. Sepse gjatë gjithë jetës sonë sillemi sikur ajo na përket. Bëjmë plane. Kursejmë para. Ruajmë libra për t’i lexuar më vonë. Shtyjmë biseda. Shtyjmë dashuri. Shtyjmë falje. Sikur dikush të na ketë premtuar kohë. Por askush nuk na ka premtuar gjë. Dhe për këtë arsye, kur vdes një i ri, nuk shembet vetëm jeta e tij, por edhe besimi ynë. Ai besim i qetë, i padukshëm, mbi të cilin kemi ndërtuar pothuaj gjithçka.
Besimi se kemi ende kohë. Për ditë të tëra dëgjova njerëz të flisnin për Orestin. Çuditërisht, askush nuk fliste gjatë për të kaluarën e tij. Askush nuk tregoi ndonjë histori të madhe. Asnjë aventurë. Asnjë jetë të jetuar. Të gjithë flisnin për të ardhmen. Për atë që do të bëhej. Për atë që nuk arriti të bëhej.
M’u kujtua atëherë se sa shpesh ndodh kjo edhe në pjesë të tjera të jetës sonë. Ka dashuri që i mbajmë mend më gjatë se martesat, sepse nuk ndodhën. Nuk patën kohë të plaken. Nuk patën kohë të zhgënjejnë. Mbetën përgjithmonë në moshën e tyre më të bukur. Ka qytete që i vajtojmë më shumë pasi i kemi lënë, sesa kur jetonim në to.
Kujtesa jonë vazhdon të jetojë brenda mundësive që ato mbartnin dikur. Edhe librat e pashkruar kanë një pushtet të çuditshëm mbi ne. Jo ata që shkruam e botuam, por ata që mbetën diku në mes të një fletoreje, në një mendim, në një premtim që ia bëmë vetes. Njeriu ka një dobësi të fshehtë për gjërat që nuk arritën të bëhen realitet. Ndoshta prandaj më është kaq e vështirë të mendoj për Orestin. Sepse ai ka mbetur në territorin ku jetojnë të gjitha mundësitë. Ai është ende më shumë e ardhme sesa kujtim.
Më shumë premtim sesa histori.
Ndërsa ditët kalojnë, po filloj të dyshoj se nuk vajtojmë vetëm jetët që humbasim. Vajtojmë edhe jetët që imagjinuam për to. Ato që nuk do të kenë më rast të na zhgënjejnë. Ato që nuk do të kenë më rast të bëhen të zakonshme. Ato që do të mbeten përgjithmonë të papërfunduara. Kjo është ajo që nuk po arrij të pranoj: që unë vazhdoj të jetoj sikur vdekja e tij të ishte një përjashtim. Sikur jeta t’u detyrohej të rinjve pleqërinë. Sikur ëndrrat të kishin garanci. Sikur premtimet e së ardhmes të ishin kontrata. Dhimbja jonë lind aty. Jo te vdekja. Por te krenaria e fshehtë me të cilën kemi besuar se koha do të sillej sipas planeve tona.
Dhe sa herë largohet dikush shumë herët, nuk shembet vetëm jeta e tij, por edhe ai mashtrim i qetë me të cilin kemi kaluar vitet. Ai që na pëshpërit çdo mëngjes se ka ende kohë. Mbi tryezë, një libër ka mbetur hapur në faqen e njëzetë. Për disa çaste nuk e ktheva fletën. Sikur edhe letra ta dinte se disa numra nuk vazhdojnë më lehtë.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
