Zgjedhja e partnerit të jetës duket në sipërfaqe si një çështje kimie, tërheqjeje dhe ndjenjash. Por pas kësaj zgjedhjeje qëndrojnë edhe procese të ndërlikuara psikologjike: mënyra se si e perceptojmë sigurinë, çfarë vlerësojmë te një person, sa të përputhshme janë pritshmëritë tona dhe, në mënyrë të veçantë, si ndihemi kur jemi pranë tij ose saj.
Studimet mbi preferencat për partnerin tregojnë se njerëzit nuk kërkojnë vetëm bukuri fizike. Në një studim ndërkulturor shumë të gjerë, David Buss dhe kolegët analizuan preferencat e më shumë se 10 mijë pjesëmarrësve nga 37 kultura dhe gjetën se ndër karakteristikat e vlerësuara lart përfshiheshin inteligjenca, humori, ndershmëria, mirësia, tërheqja fizike, vlerat, aftësia komunikuese dhe besueshmëria. Pra, kur bëhet fjalë për një marrëdhënie afatgjatë, pyetja nuk është thjesht: “A më tërheq ky person?”, por edhe: “A mund të ndërtoj një jetë me këtë person?”
1.Mirësia dhe besueshmëria
Dy nga karakteristikat më të rëndësishme në zgjedhjen e partnerit janë shpesh më pak spektakolare sesa bukuria apo pasioni: mirësia dhe besueshmëria. Një partner mund të jetë shumë tërheqës, inteligjent apo interesant, por nëse nuk është i besueshëm, marrëdhënia mund të bëhet burim pasigurie. Kërkimet mbi preferencat për personalitetin kanë treguar se njerëzit preferojnë partnerë që perceptohen si veçanërisht të sjellshëm dhe të besueshëm, sidomos në sjelljen ndaj vetë partnerit dhe njerëzve të afërt. Kjo ka kuptim psikologjik: në një lidhje afatgjatë, partneri nuk është vetëm personi me të cilin ndajmë emocionet, por edhe personi te i cili mbështetemi kur jeta bëhet e vështirë.
2.Stabiliteti emocional
Një tjetër faktor i rëndësishëm është mënyra se si personi i përballon emocionet. Nuk bëhet fjalë për të gjetur dikë që nuk zemërohet, nuk mërzitet apo nuk ka pasiguri. Stabiliteti emocional nuk do të thotë mungesë emocionesh. Do të thotë aftësi për t’i menaxhuar ato pa e kthyer çdo konflikt në kërcënim për marrëdhënien. Kjo lidhet edhe me teorinë e lidhjes së të rriturve. Një meta-analizë e madhe që përfshiu 224 studime dhe afro 80 mijë pjesëmarrës gjeti lidhje të qëndrueshme midis pasigurisë në lidhje — veçanërisht ankthit dhe shmangies — dhe rezultateve më të dobëta të shëndetit mendor. Në marrëdhënie, kjo mund të shfaqet si frikë e vazhdueshme nga braktisja, nevojë e tepruar për siguri, distancim emocional ose vështirësi për t’i besuar partnerit.
3.Përputhja e vlerave
Mund të keni shumë kimi me dikë dhe, megjithatë, të jeni të papërshtatshëm për një jetë së bashku. Arsyeja? Vlerat. Paratë, familja, besnikëria, karriera, mënyra e rritjes së fëmijëve, feja, mënyra e jetesës, përgjegjësitë dhe prioritetet mund të bëhen shumë më të rëndësishme me kalimin e kohës sesa tërheqja fillestare. Një studim ndërkulturor mbi preferencat për partnerin identifikoi dimensione të përsëritura që lidhen me dashurinë, stabilitetin, pamjen, shëndetin, inteligjencën, familjen dhe vlerat sociale. Kjo sugjeron se zgjedhja e partnerit nuk është vetëm çështje e “tipit” fizik. Ajo lidhet edhe me atë se çfarë lloj jete dëshiron të ndërtojë secili person.
4.Komunikimi
Një partner i mirë nuk është domosdoshmërisht dikush që mendon njësoj si ju. Është dikush me të cilin mund të flisni edhe kur mendoni ndryshe. Komunikimi bëhet veçanërisht i rëndësishëm gjatë konflikteve. Në një analizë të madhe të 43 grupeve longitudinale të çifteve, studiuesit gjetën se ndër parashikuesit më të fuqishëm të cilësisë së marrëdhënies ishin angazhimi i perceptuar i partnerit, vlerësimi, kënaqësia seksuale, kënaqësia e perceptuar e partnerit dhe konflikti. Kjo do të thotë se pyetja “A kemi konflikte?” nuk është domosdoshmërisht më e rëndësishmja. Pyetja më e dobishme është:
“Çfarë ndodh me ne kur kemi konflikt?”
5.Inteligjenca dhe humori
Inteligjenca dhe humori janë ndër karakteristikat që njerëzit shpesh i konsiderojnë tërheqëse. Studimi ndërkulturor i Buss-it i renditi inteligjencën dhe humorin ndër tiparet më të vlerësuara në mënyrë të përgjithshme. Por rëndësia e tyre nuk është vetëm “sa i zgjuar është partneri”. Inteligjenca mund të lidhet me aftësinë për të zgjidhur probleme, për të kuptuar perspektivën e tjetrit dhe për t’u përshtatur me situata të reja. Ndërsa humori mund të ndihmojë çiftet të krijojnë afërsi dhe të përballojnë më mirë vështirësitë.
6.Tërheqja fizike ka rëndësi — por nuk është e gjithë historia
Tërheqja fizike është padyshim një komponent i zgjedhjes së partnerit. Studimet e preferencave tregojnë se pamja fizike luan rol, veçanërisht në fazat fillestare të tërheqjes. Por kur bëhet fjalë për një partner afatgjatë, faktorët e tjerë hyjnë më fort në lojë. Në një eksperiment mbi preferencat për partnerë afatgjatë, për shembull, ngrohtësia rezultoi një faktor i rëndësishëm krahas pamjes, ndërsa inteligjenca dhe të ardhurat kishin ndikim më të vogël në krahasim me këta faktorë. Pra, tërheqja mund ta hapë derën, por karakteri dhe mënyra e marrëdhënies përcaktojnë nëse dëshiron të qëndrosh brenda saj.
7.Ndjenja e sigurisë
Ndoshta një nga pyetjet më të rëndësishme që mund t’i bëjë vetes dikush për një partner potencial është: “A ndihem i/e sigurt emocionalisht pranë këtij personi?” Teoria e lidhjes, e zhvilluar fillimisht nga John Bowlby dhe më pas e aplikuar në marrëdhëniet romantike nga studiues si Cindy Hazan dhe Phillip Shaver, e vendos sigurinë emocionale në qendër të marrëdhënieve të afërta. Kërkimet kanë lidhur pasigurinë e lidhjes me kënaqësi më të ulët në marrëdhënie dhe me probleme në ndërveprimin e çiftit. Një partner i përshtatshëm nuk duhet t’ju bëjë të jetoni vazhdimisht në ankthin:
“Do të më lërë?”
“A më do vërtet?”
“Pse nuk po më përgjigjet?”
“Çfarë bëra gabim?”
Siguria emocionale nuk do të thotë që nuk do të ketë pasiguri. Do të thotë që marrëdhënia në tërësi nuk ju detyron të jetoni në gjendje alarmi.
8.Ngjashmëria mund të ndihmojë — por nuk është domosdoshmëri
Shpesh dëgjojmë se “të kundërtat tërhiqen”. Psikologjia e marrëdhënieve ofron një tablo më komplekse. Studimet mbi çiftet e sapomartuara kanë gjetur se çiftet priren të jenë mjaft të ngjashme në disa fusha, veçanërisht në qëndrime dhe karakteristika të lidhura me lidhjen. Në një studim të 291 çifteve të sapomartuara, ngjashmëritë në disa dimensione të personalitetit dhe veçanërisht në karakteristikat e lidhjes u shoqëruan me cilësi më të mirë martesore. Kjo nuk do të thotë se partnerët duhet të jenë kopje të njëri-tjetrit. Por sa më shumë rëndësi të ketë një vlerë për jetën tuaj, aq më e rëndësishme bëhet përputhja rreth saj.
Në fund, çfarë kërkojmë vërtet te partneri?
Kur njerëzit thonë se kërkojnë “personin e duhur”, shpesh mendojnë për një kombinim të pamjes, karakterit, inteligjencës dhe kimisë. Por kërkimet sugjerojnë një tablo më të gjerë. Partneri që zgjidhet për një marrëdhënie afatgjatë priret të vlerësohet jo vetëm për atë që është, por edhe për atë që marrëdhënia me të premton: siguri, besim, bashkëpunim, afërsi, respekt dhe një mënyrë të përbashkët për ta përballuar jetën. Prandaj, përpara se të pyesni:
“A është ky person mjaftueshëm tërheqës për mua?”
mund të jetë më e rëndësishme të pyesni:
“A mund të jem vetvetja me këtë person?”
“A më respekton edhe kur nuk jemi dakord?”
“A mund t’i besoj?”
“A përputhen vlerat tona?”
“A ndihem i/e sigurt emocionalisht pranë tij?”
“A dimë të zgjidhim problemet së bashku?”
Sepse partneri i jetës nuk zgjidhet vetëm mbi bazën e asaj se sa fort na tërheq dikush në fillim, por edhe mbi bazën e asaj se sa mirë mund të funksionojmë bashkë kur marrëdhënia kalon nga faza e emocionit te realiteti i përditshëm. Dhe ndoshta kjo është një nga gjetjet më të rëndësishme të psikologjisë së marrëdhënieve: “personi ideal” nuk përcaktohet vetëm nga lista e cilësive që ka, por nga mënyra se si dy njerëz funksionojnë së bashku.
Burime kryesore: David Buss dhe kolegët për preferencat ndërkulturore të partnerit; Shanhong Luo & Eva Klohnen për ngjashmërinë dhe cilësinë martesore; Cindy Hazan, Phillip Shaver dhe literatura e mëvonshme mbi attachment; si dhe studimet moderne longitudinale mbi parashikuesit e cilësisë së marrëdhënieve.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
