Gjenet dhe mjedisi ku rritemi ndikojnë të dyja në mënyrën se si formohen bindjet politike, por ndikimi i tyre nuk është i njëjtë për çdo tipar. Një studim i ri sugjeron se dëshira për t’iu përshtatur normave shoqërore dhe për t’iu bindur autoritetit ndikohet ndjeshëm nga mënyra se si rritemi brenda familjes, ndërsa preferenca për hierarki dhe dominim mes grupeve lidhet më shumë me përvojat që njerëzit përjetojnë jashtë familjes.
Studimi, i publikuar në revistën Behavior Genetics, shqyrton origjinën e dy tipareve psikologjike që shpesh përdoren për të kuptuar qëndrimet e polarizuara sociale dhe politike.
Dy forma të ndryshme të autoritarizmit
Studiuesit përqendrohen te dy koncepte kryesore. I pari është Autoritarizmi i Krahut të Djathtë (Right-Wing Authoritarianism). Ky koncept përshkruan prirjen e një personi për t’iu përmbajtur rreptësisht normave dhe konventave shoqërore, për të vlerësuar sigurinë kolektive dhe për të treguar bindje ndaj autoritetit. Personat me nivele më të larta të këtij tipari mund të jenë më të prirur të mbështesin rregullat tradicionale dhe strukturat e forta të autoritetit. Koncepti i dytë është Orientimi drejt Dominimit Shoqëror (Social Dominance Orientation). Ai lidhet me dëshirën për të pasur hierarki mes grupeve shoqërore dhe me besimin se grupi të cilit i përket një person është, në njëfarë mënyre, superior ndaj grupeve të tjera. Megjithëse këto dy tipare mund të duken të ngjashme, studiuesit theksojnë se ato përfaqësojnë prirje të ndryshme psikologjike. Të dyja janë lidhur në kërkimet e mëparshme me paragjykimet, mbështetjen për lëvizje politike ekstreme dhe një tolerancë më të madhe ndaj diskriminimit.
A vjen gjithçka nga familja?
Një nga pyetjet kryesore të psikologëve ka qenë se pse disa njerëz zhvillojnë këto qëndrime, ndërsa të tjerë jo. Studimet e mëparshme kanë treguar se si faktorët gjenetikë, ashtu edhe përvojat e jetës luajnë rol në formimin e këtyre tipareve. Megjithatë, ka qenë më pak e qartë nëse burimet konkrete të ndikimit gjenetik dhe mjedisor janë të njëjta për autoritarizmin dhe orientimin drejt dominimit. Studimi i ri sugjeron se përgjigjja është jo. Sipas gjetjeve, mjedisi familjar ka një ndikim veçanërisht të rëndësishëm në formimin e prirjeve autoritare, pra në mënyrën se si një person i percepton normat shoqërore, sigurinë dhe autoritetin. Kjo nënkupton se mënyra se si fëmijët dhe adoleshentët rriten, normat që mësojnë në shtëpi dhe marrëdhënia që zhvillojnë me autoritetin mund të luajnë rol në formimin e këtyre qëndrimeve. Në të kundërt, orientimi drejt dominimit shoqëror duket se ndikohet më shumë nga përvojat jashtë familjes. Këtu mund të përfshihen marrëdhëniet shoqërore, përvojat me grupe të tjera dhe mjediset në të cilat një person ndërvepron ndërsa rritet.
Bindjet politike ndryshojnë me moshën
Studiuesit synuan gjithashtu të kuptonin nëse rrënjët e këtyre qëndrimeve ndryshojnë ndërsa njerëzit kalojnë nga adoleshenca drejt moshës së re. Kjo është e rëndësishme sepse periudha e adoleshencës dhe fillimi i moshës së rritur shënojnë një fazë kur individët fillojnë të fitojnë më shumë pavarësi nga familja dhe të ekspozohen ndaj një numri më të madh njerëzish, institucionesh dhe përvojash. Në këtë kuptim, ndikimi i familjes mund të jetë më i fortë në disa aspekte të personalitetit, ndërsa përvojat e reja shoqërore mund të marrin një rol më të madh në formimin e qëndrimeve të tjera. Studimi u drejtua nga psikologët Christian Kandler dhe Jana Instinske të Universitetit të Bielefeldit në Gjermani, në bashkëpunim me sociologun Edward Bell të Universitetit të Western Ontario. Ekipi kërkimor synoi të hartojë më saktë mënyrën se si gjenet, familja dhe përvojat personale ndërthuren në formimin e qëndrimeve politike dhe sociale.
Në vend që t’i shohim prirjet autoritare dhe dëshirën për dominim si produkte të së njëjtës origjinë, gjetjet sugjerojnë se ato mund të kenë rrugë të ndryshme zhvillimi. Kjo e bën më komplekse mënyrën se si kuptojmë polarizimin politik: dy njerëz mund të shfaqin qëndrime të ngjashme politike, por arsyet psikologjike dhe përvojat që kanë çuar në këto qëndrime mund të jenë krejtësisht të ndryshme.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
