Inteligjenca artificiale (IA) po ndryshon jo vetëm mënyrën se si punojmë, komunikojmë dhe marrim informacion, por edhe mënyrën se si lidhemi emocionalisht me njëri-tjetrin. Ajo po bëhet pjesë e përditshmërisë sonë, duke ndikuar në komunikimin, perceptimin e afërsisë dhe pritshmëritë që kemi ndaj marrëdhënieve njerëzore.
Nga një këndvështrim psikologjik, ky ndryshim ngre një pyetje thelbësore: A po na ndihmon teknologjia të lidhemi më mirë me njëri-tjetrin, apo po na mëson të kënaqemi me forma më të lehta, por më pak të thella të afërsisë?
Afërsia në epokën e inteligjencës artificiale
Psikologu John Bowlby, përmes teorisë së lidhjes emocionale (attachment theory), theksoi rëndësinë e marrëdhënieve të sigurta në zhvillimin emocional të njeriut. Ne kemi nevojë të ndihemi të dëgjuar, të kuptuar dhe të pranuar. Sot, sistemet e inteligjencës artificiale mund të simulojnë disa prej këtyre përvojave: përgjigjen menjëherë, përshtaten me mënyrën tonë të komunikimit dhe ofrojnë një hapësirë ku mund të shprehemi pa frikën e gjykimit të drejtpërdrejtë. Për disa njerëz, kjo mund të jetë një mundësi për të reflektuar mbi emocionet, për të organizuar mendimet ose për të kapërcyer përkohësisht ndjenjën e vetmisë. Megjithatë, një ndërveprim që duket empatik nuk është domosdoshmërisht i barabartë me një marrëdhënie njerëzore. Inteligjenca artificiale mund të prodhojë përgjigje të ndjeshme, por nuk përjeton emocionet, përgjegjësinë dhe cenueshmërinë e një individi real. Kjo na fton të dallojmë midis ndjesisë së të qenit i kuptuar dhe përvojës së ndërsjellë të të kuptuarit.
Kur teknologjia ndërhyn në marrëdhëniet tona
Psikologu Sherry Turkle, në librin Alone Together (2011), analizon paradoksin e një shoqërie që është gjithnjë e më e lidhur teknologjikisht, por që mund të ndihet gjithnjë e më e vetmuar emocionalisht. Edhe pse inteligjenca artificiale e sotme ndryshon nga teknologjitë që ajo trajtoi në atë kohë, pyetja e saj mbetet aktuale: a po kërkojmë marrëdhënie të vërteta, apo marrëdhënie që mund t’i kontrollojmë dhe që na vendosin sa më pak përballë pasigurisë? Marrëdhëniet njerëzore kërkojnë durim, kompromis, dëgjim dhe aftësinë për të përballuar dallimet. Ndryshe nga një sistem digjital, një person tjetër ka nevojat, kufijtë dhe këndvështrimin e vet. Pikërisht kjo e bën marrëdhënien njerëzore të ndërlikuar, por edhe të vlefshme.
Nëse mësohemi të kërkojmë gjithmonë përgjigje të menjëhershme dhe komunikim pa vështirësi, mund të bëhemi më pak të durueshëm ndaj kompleksitetit emocional të të tjerëve. Nga ana tjetër, përdorimi i vetëdijshëm i IA-së mund të na ndihmojë të kuptojmë më mirë veten dhe të përgatitemi për biseda të vështira, pa e zëvendësuar dialogun real.
Sfida e re: Të mbetemi njerëzorë
IA nuk i përcakton vetvetiu marrëdhëniet tona; rëndësi ka mënyra se si zgjedhim ta përdorim. Ajo mund të shërbejë si mjet mbështetës për komunikimin, por mund të bëhet edhe një mënyrë për t’iu shmangur marrëdhënieve që kërkojnë angazhim emocional. Prandaj, sfida nuk është ta refuzojmë teknologjinë, por të ruajmë aftësitë që e bëjnë lidhjen njerëzore të pazëvendësueshme: empatinë, praninë, përgjegjësinë dhe gatishmërinë për të dëgjuar edhe atë që nuk na pëlqen.
Në fund, pyetja më e rëndësishme nuk është nëse inteligjenca artificiale mund të komunikojë me ne, por nëse ne do të vazhdojmë të komunikojmë me njëri-tjetrin me vëmendje, sinqeritet dhe thellësi.
Teknologjia mund të na afrojë në distancë, por afërsia emocionale ndërtohet kur jemi vërtet të pranishëm për njëri-tjetrin.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
