Kryegjyshata Botërore Bektashiane, me seli në Tiranë, ka bërë një njoftim zyrtar për të gjithë besimtarët bektashianë në mbarë botën, duke bërë me dije agjendën shpirtërore për muajin e shenjtë të Matemit. Sipas njoftimit, dita e hënë, 15 qershor, pas orës 14:00, shënon momentin e bërjes së nijetit, ndërsa ditën e martë, më 16 qershor 2026, nisin zyrtarisht ditët e zisë së Matemit.
Për 10 ditë me radhë, nga data 16 qershor deri më 25 qershor 2026, mjediset e teqeve bektashiane do të mirëpresin klerikët, myhibët dhe dashamirësit e kësaj udhe shpirtërore. Në respektim të plotë të traditës së hershme, ata do të mblidhen së bashku për të lexuar dhe komentuar ngjarjet e dhimbshme të përshkruara në librin e shenjtë “Kopshti i të Mirëve” (Hadika Suada), duke rikujtuar dhe nderuar kështu dramën historike të Qerbelasë dhe sakrificën e dëshmorëve.
Ky rrugëtim shpirtëror do të kulmojë ditën e premte, më 26 qershor 2026, ku në Qendrën Botërore Bektashiane në Tiranë do të organizohet ceremoniali zyrtar i Ashures. Pas kësaj date, ritet dhe ceremonitë e këtij muaji të rëndësishëm do të vijojnë të organizohen në të gjitha teqetë e tjera anembanë, deri më date 14 korrik 2026, kohë kur përmbyllet zyrtarisht edhe muaji i shenjtë i Matemit.
Për besimtarët bektashinj, periudha e Matemit (pjesë e muajit të shenjtë të Matemit) është një nga momentet më të rëndësishme, më solemne dhe më intensive të vitit shpirtëror. Ajo përfaqëson një periudhë zie, agjërimi, reflektimi të thellë brendësor dhe solidariteti njerëzor. Në qendër të kësaj periudhe është përkujtimi i Tragjedisë së Qerbelasë (viti 680 pas Krishtit), ku Imam Husejni (nipi i Profetit Muhamed) dhe 72 dëshmorë të tjerë u rrethuan në shkretëtirë dhe u vranë barbarisht nga ushtria e rregullt e kalifit Jezid, pasi refuzuan t’i nënshtroheshin tiranisë dhe padrejtësisë.
Çfarë sinjifikon kjo periudhë?
Triumfi i të mirës mbi të keqen: Edhe pse ushtarakisht Imam Husejni humbi, moralisht dhe shpirtërisht ai triumfoi. Për bektashinjtë, Matemi është simbol i rezistencës ndaj padrejtësisë, tiranisë dhe mizorisë.
Kujtesë dhe keqardhje: Është kohë për të ndier dhimbjen e dëshmorëve të Qerbelasë, të cilët ranë për të mbrojtur të vërtetën dhe lirinë njerëzore.
Pastrim shpirtëror: Përmes privimit nga komoditetet e përditshme, besimtari disiplinon epshin, egoizmin dhe pastron shpirtin.
Çfarë duhet të bëjnë besimtarët gjatë Matemit?
Përgjatë 10 ditëve të para (nga 16 deri më 25 qershor), besimtarët ndjekin rregulla të rrepta të agjërimit dhe sjelljes.
Agjërimi i Matemit: Besimtarët agjërojnë çdo ditë (nga agimi deri në perëndim të diellit). Ky agjërim ndryshon nga ai i Ramazanit, pasi fokusi kryesor është privimi nga uji në shenjë solidariteti me dëshmorët e Qerbelasë, të cilëve iu bllokua qasja në lumin Eufrat për ditë të tëra.
Ndalimi i ujit të thjeshtë: Gjatë këtyre ditëve (edhe pas perëndimit të diellit) nuk pihet ujë i pastër/i thjeshtë. Etja shuhet me lëngje të tjera si çaj, qumësht, dhallë ose lëngje frutash.
Ushqimi i thjeshtë (Iftari): Nuk konsumohet mish i asnjë lloj kafshe (pasi nuk duhet të derdhet gjak gjatë ditëve të zisë). Gjithashtu shmanget ngrënia e vezëve apo produkteve që kërkojnë therje. Ushqimet duhet të jenë të thjeshta dhe vegjetariane.
Pjesëmarrja në Teqe: Çdo pasdite, besimtarët shkojnë në teqe për të dëgjuar klerikët duke lexuar librin “Hadika Suada” (Kopshti i të Mirëve) nga poet Fuzuli. Ky libër tregon historinë e profetëve dhe kulmon me dramën e Qerbelasë, duke nxitur lot dhe meditim.
Si duhet të sillen?
Sjellja e besimtarit gjatë Matemit duhet të jetë në përputhje me kodin e zisë dhe të përulësisë.
Thjeshtësi dhe zi: Shmangen rrobat luksoze apo me ngjyra të ndezura; vishen rroba të thjeshta dhe me ngjyra të errëta (e zezë ose mavi) në shenjë zie.
Asnjë lloj feste apo gëzimi: Gjatë këtyre 10 ditëve rreptësisht ndalohen dasmat, fejesat, ditëlindjet, muzika e gëzueshme, vallëzimi apo çdo lloj argëtimi tjetër.
Vetëpërmbajtje dhe paqe: Besimtarët duhet të shmangin debatet, zënkat, fjalët e fëlliqura, thashethemet dhe zemërimin. Është koha për të kërkuar falje dhe për të bërë paqe me të tjerët.
Higjiena dhe estetika: Tradicionalisht, burrat e devotshëm nuk rruhen gjatë këtyre 10 ditëve (mbajnë mjekër zie) dhe shmangen prerjet e flokëve apo thonjve, si dhe marrëdhëniet intime.
Mbyllja: Dita e Ashures (26 Qershor)
Pas 10 ditëve të zisë dhe privimit, vjen dita e Ashures. Ajo përfaqëson “ëmbëlsirën e fitores shpirtërore”. Besimtarët mblidhen në teqe ku gatuhet dhe shpërndahet Ashurja (një ëmbëlsirë me grurë, arra, fruta të thata e të paktën 9 përbërës). Kjo ëmbëlsirë simbolizon mbijetesën e Imam Zejnel Abidinit (djalit të Imam Husejnit, i cili shpëtoi gjallë nga Qerbelaja dhe vazhdoi brezin e Profetit), si dhe përfundimin e zisë, duke rikthyer ëmbëlsinë, shpresën dhe jetën në komunitet.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
