Kukullat tradicionale ruse, të njohura për mënyrën se si njëra vendoset brenda tjetrës, mund të shërbejnë edhe si një metaforë e fuqishme në procesin terapeutik. Përmes tyre, psikologët mund t’i ndihmojnë njerëzit të kuptojnë se problemet, emocionet dhe kujtimet e tyre nuk përbëjnë të gjithë identitetin e tyre.
Në pamje të parë, kukullat ruse janë thjesht një lodër tradicionale dhe një objekt që tërheq vëmendjen për mënyrën e veçantë të ndërtimit. Por struktura e tyre është përdorur edhe si metaforë në psikoterapi, veçanërisht për të ndihmuar individët të krijojnë një distancë më të shëndetshme nga mendimet, emocionet dhe problemet që përjetojnë. Sipas kësaj qasjeje, njeriu mund të mësojë të shohë veten si diçka më të madhe dhe më të gjerë sesa historia personale, shqetësimet apo vështirësitë psikologjike që mbart.
Si ndërtohet ndjenja e “unit”?
Ndjenja e vetes fillon të formohet që në fëmijërinë e hershme. Me zhvillimin e fëmijës nis edhe aftësia për të dalluar “unin” nga “tjetri”, duke kuptuar gradualisht se përvojat, ndjesitë dhe perspektivat personale janë të ndryshme nga ato të njerëzve përreth. Në këtë proces ndërtohen edhe autobiografia personale, përvojat, mënyra se si individi e vlerëson veten dhe aftësia për të parë situatat nga këndvështrime të ndryshme. Mendimet, kujtimet, ndjesitë dhe emocionet lidhen ngushtë me përvojën që një person ka për veten. Për këtë arsye, koncepti i “unit” është i pranishëm në shumë procese terapeutike.
“Uni” si përmbajtje
Një nga mënyrat për ta kuptuar veten është përmes asaj që psikologjia e përshkruan si “uni si përmbajtje”. Bëhet fjalë për përshkrimet dhe bindjet që individi ndërton për veten, të ndikuara nga përvojat e hershme dhe nga mënyra se si të tjerët e kanë përshkruar atë. Kështu krijohet një lloj tregimi personal: “kështu jam unë”. Problemi mund të shfaqet kur ky tregim bëhet tepër i ngurtë dhe individi fillon ta identifikojë plotësisht veten me të. Për shembull, një person mund ta konsiderojë veten jashtëzakonisht “të mirë” dhe, për ta ruajtur këtë imazh, të sillet gjithmonë në përputhje me të, edhe kur rrethanat kërkojnë të vendosë kufij apo të mbrojë interesat e veta. Në këtë mënyrë, një tipar që fillimisht mund të jetë pozitiv mund të kthehet në burim vështirësish.
“Uni” si proces
Një tjetër dimension është “uni si proces”. Ky lidhet me vetëdijen për atë që po ndodh brenda nesh në momentin e tanishëm: çfarë po mendojmë, çfarë po ndiejmë dhe si lidhen këto përvoja me historinë tonë të mëparshme. Kjo vetëdije ndihmon individin të mos reagojë automatikisht, por të kuptojë përvojën e tij dhe të zgjedhë një mënyrë më fleksibël për të vepruar në varësi të rrethanave. Në këtë kuptim, individi mund të vëzhgojë emocionet dhe mendimet e tij pa qenë domosdoshmërisht i përcaktuar prej tyre.
Kukulla më e madhe si metaforë e vetes
Këtu hyn në lojë metafora e kukullave ruse. Kukulla më e madhe përmban brenda saj kukulla më të vogla, të cilat nga ana e tyre mund të përmbajnë të tjera. Në mënyrë simbolike, kukullat e vogla mund të përfaqësojnë emocione, mendime, kujtime dhe pjesë të ndryshme të historisë personale. Por individi nuk është vetëm njëra prej këtyre pjesëve. Në këtë metaforë, “uni” si kontekst është kukulla më e madhe, ndërsa përvojat e ndryshme psikologjike janë kukullat që gjenden brenda saj. Kjo perspektivë mund ta ndihmojë një person të kuptojë se ai është më shumë sesa ankthi, trishtimi, frika, një kujtim i dhimbshëm apo një përvojë e vështirë.
Të mos identifikohemi plotësisht me problemet
Një nga synimet e kësaj metafore është pikërisht krijimi i një distance nga problemet psikologjike. Në vend që një person të mendojë: “Unë jam ankthioz”, perspektiva mund të ndryshojë drejt një formulimi të tillë si: “Po përjetoj ankth”. Dallimi mund të duket i vogël, por është domethënës. Në rastin e parë, problemi bëhet pjesë e identitetit; në të dytin, ankthi shihet si një përvojë që individi po kalon. Në të njëjtën mënyrë, një person mund të ketë mendime negative pa qenë vetë “një person negativ”, ose të ketë kaluar një përvojë traumatike pa u reduktuar identiteti i tij vetëm në atë përvojë.
Nga identifikimi te fleksibiliteti psikologjik
Metafora e kukullave ruse lidhet veçanërisht me parimet e Terapisë së Pranimit dhe Angazhimit (ACT), një qasje psikoterapeutike që synon të ndihmojë individët të krijojnë më shumë fleksibilitet psikologjik. Ideja kryesore është që mendimet dhe emocionet e vështira nuk duhet domosdoshmërisht të zhduken që një person të jetojë në përputhje me vlerat dhe qëllimet e tij. Ashtu si kukulla e madhe mund të përmbajë kukullat e vogla, edhe njeriu mund të mbajë brenda vetes emocione, kujtime dhe mendime të ndryshme, pa u përcaktuar tërësisht prej tyre. Kjo mënyrë të menduari mund të ndihmojë në uljen e identifikimit me problemet dhe në krijimin e një raporti më fleksibël me përvojat e brendshme.
Në fund, mesazhi i metaforës është i thjeshtë: ne kemi emocione, mendime dhe histori personale, por nuk jemi vetëm ato. Sikurse kukulla më e madhe përmban shumë pjesë brenda saj, edhe identiteti njerëzor është shumë më kompleks sesa një problem, një emocion apo një kapitull i vështirë i jetës.
Metafora e kukullave ruse mund të përdoret në kontekste të ndryshme terapeutike për t’i ndihmuar njerëzit të afrohen me përvojat e tyre, t’i vëzhgojnë me më shumë distancë dhe të kuptojnë se edhe përballë shqetësimeve psikologjike ekziston mundësia për të ruajtur fleksibilitetin dhe lirinë e zgjedhjes.
Burimi i materialit bazë: Leticia Aguilar Iborra.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
