Ka momente në jetë kur lodhja bëhet më e fortë se dëshira, kur përpjekjet e përsëritura nuk japin rezultat dhe kur dyshimi fillon të zërë vendin e besimit. Pikërisht në këto çaste, shumë njerëz zgjedhin të ndalen, duke e interpretuar mungesën e suksesit si një shenjë se nuk janë të aftë mjaftueshëm. Por, a do të thotë vërtet se kemi dështuar, apo thjesht se jemi përballur me një pengesë që kërkon më shumë kohë, një strategji tjetër dhe më shumë besim te vetja?
Psikologjia e motivimit e sheh këmbënguljen si një nga elementet e rëndësishme të arritjes së qëllimeve. Psikologia amerikane Angela Duckworth, e njohur për konceptin grit, e përkufizon atë si kombinimin e pasionit dhe qëndrueshmërisë në ndjekjen e objektivave afatgjata. Sipas kërkimeve të saj, suksesi nuk mbështetet vetëm te talenti, por edhe te aftësia për të vazhduar përpjekjet përballë vështirësive.
Një pengesë, një refuzim apo një rezultat zhgënjyes nuk duhet të interpretohet automatikisht si fundi i mundësive. Shpesh, pikërisht në periudhat kur rezultatet vonohen, njeriu ka më shumë nevojë të rishikojë mënyrën se si po vepron, sesa të heqë dorë nga ajo që dëshiron të arrijë.
Kur mendja na bind se nuk ia vlen të vazhdojmë
Një nga arsyet pse njerëzit dorëzohen është mënyra se si e interpretojnë dështimin. Kur përpjekjet nuk shpërblehen, mund të fillojnë të dyshojnë në aftësitë e tyre dhe ta shohin një vështirësi të përkohshme si një kufizim të përhershëm. Psikologu Albert Bandura, përmes teorisë së vetëefikasitetit (self-efficacy), ka theksuar rëndësinë e besimit që individi ka në aftësinë e vet për të përballuar detyra dhe sfida. Ky besim ndikon në sasinë e përpjekjes që investojmë dhe në kohën gjatë së cilës vazhdojmë përballë pengesave. Kur besojmë se mund t’ia dalim, kemi më shumë gjasa të kërkojmë zgjidhje, të provojmë alternativa dhe të mos e konsiderojmë vështirësinë si një verdikt mbi vlerën tonë. Në të kundërt, kur humbasim besimin te aftësitë tona, edhe një mundësi reale mund të duket e paarritshme.
Suksesi kërkon durim, por edhe aftësinë për të ndryshuar strategji
Të këmbëngulësh nuk do të thotë të përsërisësh pafundësisht të njëjtën gjë. Ndonjëherë, ajo që na mban larg rezultatit nuk është mungesa e përpjekjes, por mënyra se si po përpiqemi. Psikologët Veronika Brandstätter dhe Katharina Bernecker, në një studim për revistën shkencore Annual Review of Psychology (2022), theksojnë se ndjekja e qëllimeve kërkon një ekuilibër mes këmbënguljes dhe aftësisë për t’u shkëputur nga objektivat që nuk janë më të arritshme. Pra, qëndrueshmëria nuk është thjesht të mos dorëzohesh, por të dish kur duhet të vazhdosh dhe kur duhet të ndryshosh drejtim. Ky është një dallim thelbësor. Njeriu mund të ruajë ëndrrën, por të ndryshojë rrugën drejt saj. Mund të mos funksionojë plani i parë, por kjo nuk do të thotë se nuk ekziston një alternativë tjetër.
Frika nga dështimi mund të na pengojë të provojmë sërish
Shpesh, nuk është vetë dështimi ai që na ndalon, por frika se mos e përjetojmë përsëri. Pas një zhgënjimi, disa njerëz preferojnë të mos provojnë më, sepse e konsiderojnë më të sigurt të mos rrezikojnë sesa të përballen me një tjetër rezultat negativ. Por shmangia e vazhdueshme e sfidave mund të kufizojë zhvillimin personal. Çdo përpjekje, edhe kur nuk përfundon me sukses, mund të na japë informacion të vlefshëm për aftësitë, kufizimet dhe mënyrat e reja të veprimit. Në këtë kuptim, dështimi nuk duhet parë vetëm si një rezultat, por edhe si një përvojë nga e cila mund të nxjerrim mësime. Ajo që ka rëndësi është të mos lejojmë që një përvojë negative të përcaktojë të gjitha përpjekjet tona të ardhshme.
Të dish kur të vazhdosh dhe kur të lëshosh është gjithashtu sukses
Megjithatë, psikologjia nuk e mbështet idenë se duhet të këmbëngulim me çdo kusht. Studiuesi Carsten Wrosch dhe bashkëpunëtorët e tij kanë treguar se aftësia për t’u shkëputur nga qëllimet e paarritshme dhe për t’u angazhuar në objektiva të rinj lidhet me mirëqenien psikologjike. Kjo do të thotë se ndonjëherë të heqësh dorë nga një rrugë nuk është humbje, por një zgjedhje e shëndetshme. Nuk kemi pse të shpenzojmë pafundësisht energji për diçka që nuk na shërben më. Rëndësi ka të mos ngatërrojmë dorëzimin për shkak të frikës me vendimin e vetëdijshëm për të ndryshuar drejtim.
Ndoshta je më pranë sesa mendon
Suksesi rrallëherë vjen në një vijë të drejtë. Ai mund të paraprihet nga refuzime, pasiguri, përpjekje të dështuara dhe periudha kur duket sikur asgjë nuk po ndryshon. Problemi është se, ndërsa jemi duke kaluar nëpër këto përvoja, nuk mund ta dimë gjithmonë se sa larg apo sa afër jemi nga rezultati i dëshiruar. Prandaj, para se të heqim dorë, ia vlen të ndalemi dhe të pyesim veten: A është vërtet kjo rrugë e pamundur, apo thjesht po kaloj një periudhë të vështirë? A kam nevojë të heq dorë nga qëllimi, apo vetëm të ndryshoj mënyrën se si po përpiqem? Ndonjëherë, ajo që na duhet nuk është të fillojmë gjithçka nga e para, por të mos e zhvlerësojmë rrugën që kemi bërë deri tani. Sepse këmbëngulja nuk garanton sukses, por na jep mundësinë të mësojmë, të përshtatemi dhe të mos e mbyllim një derë vetëm sepse nuk u hap në përpjekjen e parë.
Në fund, suksesi nuk u përket domosdoshmërisht atyre që nuk rrëzohen kurrë, por atyre që dinë të kuptojnë çfarë i mëson çdo rrëzim, kur duhet të ngrihen përsëri dhe kur është koha të zgjedhin një rrugë të re.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
