A ju ka ndodhur të jeni në një moment të bukur të jetës, por mendimet t’ju kthehen te një dhimbje e vjetër? Të jeni pranë njerëzve që ju duan, por të keni frikë se një ditë do t’ju lëndojnë? Të dëshironi të filloni nga e para, por të ndiheni të penguar nga gabimet, zhgënjimet apo humbjet e së kaluarës?
Kjo ndodh sepse përvojat tona nuk zhduken thjesht me kalimin e kohës. Ato mund të ndikojnë në mënyrën se si mendojmë, si krijojmë marrëdhënie, si i interpretojmë situatat dhe si e shohim veten.
Ndonjëherë, ajo që na lodh nuk është vetëm ajo që kemi përjetuar, por edhe mënyra se si vazhdojmë ta mbajmë brenda vetes. Megjithatë, e kaluara nuk duhet të bëhet një vend ku jetojmë përgjithmonë. Ajo është pjesë e historisë sonë, por nuk ka pse të përcaktojë çdo faqe të së ardhmes.
Pse e kaluara vazhdon të ndikojë në të tashmen?
Mendja njerëzore përpiqet të kuptojë përvojat dhe të na mbrojë nga rreziqet e mundshme. Kur kemi përjetuar zhgënjim, tradhti, humbje apo situata të dhimbshme, mund të bëhemi më të kujdesshëm në rrethana të ngjashme. Për shembull, dikush që është lënduar vazhdimisht në një marrëdhënie mund ta ketë të vështirë t’u besojë njerëzve të rinj, edhe kur ata nuk kanë bërë asgjë për ta vënë besimin në dyshim. Psikologët Anke Ehlers dhe David Clark, në modelin e tyre njohës të stresit posttraumatik, shpjegojnë se disa përvoja traumatike mund të vazhdojnë të perceptohen sikur kërcënimi është ende i pranishëm. Kujtimet, interpretimet negative dhe reagimet e lidhura me përvojën mund ta mbajnë gjallë ndjenjën e rrezikut edhe pasi ngjarja ka përfunduar. Kjo nuk ndodh te të gjithë njerëzit, por ndihmon të kuptojmë pse disa përvoja vazhdojnë të na ndikojnë. Kjo do të thotë se ndonjëherë reagojmë jo vetëm ndaj asaj që po ndodh sot, por edhe ndaj asaj që kemi frikë se mund të përsëritet.
Por jo çdo situatë e re është përsëritje e së kaluarës. Jo çdo njeri i ri do të na lëndojë në të njëjtën mënyrë. Dhe jo çdo gabim që kemi bërë dikur përcakton se kush jemi sot. Të mësojmë ta dallojmë të shkuarën nga e tashmja është një hap i rëndësishëm drejt mirëqenies emocionale.
Shërimi fillon kur ndalojmë së luftuari me veten
Shpesh, kur kujtojmë një gabim ose një periudhë të vështirë, bëhemi gjykatësit tanë më të ashpër.
“Si nuk e kuptova më parë?”
“Pse e lejova të ndodhte?”
“Pse nuk veprova ndryshe?”
Pyetje të tilla mund të na mbajnë të lidhur me fajin dhe pendesën, veçanërisht kur i përsërisim pa gjetur një mënyrë për të ecur përpara. Psikologia Kristin Neff, një nga studiueset kryesore të vetëdhembshurisë, thekson rëndësinë e të trajtuarit të vetes me mirësi kur përballemi me dhimbje, dështime apo papërsosmëri. Sipas modelit të saj, vetëdhembshuria përfshin mirësinë ndaj vetes, njohjen se vuajtja është pjesë e përvojës njerëzore dhe ndërgjegjësimin për emocionet pa u përfshirë plotësisht prej tyre. Lexoni përmbledhjen shkencore. Të jesh i dhembshur me veten nuk do të thotë të mohosh gabimet ose të shmangësh përgjegjësinë. Do të thotë të pranosh se mund të kesh gabuar dhe, megjithatë, meriton të mësosh, të rritesh dhe të vazhdosh. Nuk mund ta ndryshojmë atë që kemi bërë dje, por mund të ndryshojmë mënyrën se si e trajtojmë veten sot. Ndoshta dikur nuk kishit përvojën që keni tani. Ndoshta nuk dinit të vendosnit kufij, nuk kuptonit nevojat tuaja ose nuk kishit forcën për t’u larguar nga një situatë që ju lëndonte. Mos e gjykoni veten e djeshme vetëm me njohuritë që keni fituar sot!
Të jetosh në të tashmen nuk do të thotë të harrosh
Shpesh dëgjojmë këshillën: “Lëre të kaluarën pas dhe vazhdo përpara.” Por përvoja njerëzore është më e ndërlikuar se kaq. Disa kujtime nuk mund të fshihen. Disa humbje kërkojnë kohë për t’u përballuar. Disa plagë emocionale kanë nevojë për mbështetje, jo thjesht për vendosmëri. Prandaj, të shërosh të kaluarën nuk do të thotë ta harrosh atë, ta justifikosh atë që ka ndodhur apo të sillesh sikur nuk je lënduar kurrë. Do të thotë të arrish gradualisht në një pikë ku kujtimet nuk e drejtojnë më çdo vendim, ku mund të flasësh për atë që ka ndodhur pa e humbur plotësisht lidhjen me të tashmen dhe ku mund të ndërtosh përvoja të reja pa pritur që historia të përsëritet. Të jetosh në të tashmen do të thotë të vëresh njerëzit që ke pranë, mundësitë që ke sot dhe gjërat e vogla që të japin qetësi. Do të thotë të mos e humbasësh një ditë të bukur duke u përpjekur të ndryshosh një ditë që ka kaluar. E tashmja nuk është gjithmonë e përsosur, por është vendi ku mund të ndërmarrim hapa konkretë.
Si të fillojmë të çlirohemi nga pesha e së kaluarës?
1.Pranoni atë që keni përjetuar – Mos e minimizoni dhimbjen tuaj dhe mos e detyroni veten të jeni mirë përpara se të jeni gati. Pranimi është të shohësh realitetin ashtu siç ka qenë, pa e mohuar dhe pa lejuar që ai të përcaktojë gjithë identitetin tënd.
2.Mësoni të dalloni kujtimin nga realiteti i tanishëm – Kur një situatë ju shkakton frikë, ndaloni për një çast dhe pyesni veten: “Çfarë po ndodh realisht tani? A po reagoj ndaj asaj që shoh sot, apo ndaj frikës se mos përsëritet diçka që kam përjetuar më parë?” Kjo pyetje nuk e zgjidh çdo problem, por mund t’ju ndihmojë të reagoni me më shumë vetëdije.
3.Faleni veten, pa mohuar përgjegjësinë – Falja e vetes nuk është një detyrim dhe as diçka që ndodh menjëherë. Mund të fillojë me pranimin se jeni një njeri që mëson nga përvojat. Nëse keni lënduar dikë, merrni përgjegjësi dhe përpiquni të riparoni atë që mundeni. Nëse jeni lënduar nga të tjerët, kujtoni se nuk jeni përgjegjës për zgjedhjet e tyre.
4.Ushtroni vëmendjen ndaj së tashmes – Merrni disa minuta për të vënë re frymëmarrjen, tingujt përreth, ndjesitë e trupit ose atë që po bëni në këtë moment. Praktika të tilla të ndërgjegjësimit mund t’i ndihmojnë disa njerëz të krijojnë më shumë hapësirë midis mendimeve dhe reagimeve të tyre. Nuk keni pse ta qetësoni mendjen plotësisht. Mjafton të mësoni ta ktheni vëmendjen te ajo që po ndodh tani.
5.Ndërtoni përvoja të reja – Mos prisni të jeni shëruar plotësisht nga çdo plagë për të filluar të jetoni. Mund të krijoni marrëdhënie më të shëndetshme, të provoni diçka të re, të vendosni kufij dhe të ndërmerrni hapa drejt qëllimeve tuaja, sipas ritmit që mundeni. Përvojat e reja nuk e fshijnë të kaluarën, por mund t’ju ndihmojnë të zbuloni se jeta ka ende mundësi që nuk lidhen me atë që keni përjetuar dikur.
6.Kërkoni ndihmë kur dhimbja bëhet e vështirë për t’u përballuar – Nëse kujtimet, ankthi, fajësimi i vetes ose përvojat e dhimbshme ndikojnë vazhdimisht në gjumin, marrëdhëniet dhe jetën tuaj të përditshme, biseda me një psikolog mund të jetë një hap i rëndësishëm. Nuk është e nevojshme ta përballoni gjithçka vetëm.
E kaluara është pjesë e historisë suaj, jo i gjithë identiteti juaj
Ndoshta keni humbur njerëz që i keni dashur. Ndoshta keni marrë vendime për të cilat jeni penduar. Ndoshta keni besuar te njerëz që nuk e vlerësuan besimin tuaj ose keni kaluar periudha që ju kanë ndryshuar më shumë nga sa mund ta shpjegoni. Por ju jeni më shumë se ajo që ju ka ndodhur. Jeni edhe mësimet që keni nxjerrë, kufijtë që po mësoni të vendosni, marrëdhëniet që po ndërtoni dhe zgjedhjet që mund të bëni sot. Nuk keni pse të harroni për të ecur përpara. Nuk keni pse ta justifikoni dhimbjen për të gjetur paqe. Dhe nuk keni pse të jeni plotësisht të shëruar për të merituar momente të bukura.
Mund të vazhdoni të rriteni edhe ndërsa disa plagë janë ende duke u shëruar!
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
