Ka periudha në jetë kur njeriu ndihet sikur po përballet me gjithçka i vetëm. Mund të jesh mes njerëzve, të vazhdosh punën, të flasësh, të buzëqeshësh dhe të dukesh krejtësisht në rregull, ndërkohë që brenda teje zhvillohet një betejë për të cilën askush nuk di asgjë. Pikërisht kjo është një nga anët më të vështira të vuajtjes emocionale: ajo nuk është gjithmonë e dukshme. Shpesh, njeriu që duket më i qetë është ai që po përpiqet më shumë të mos shpërthejë.
Ka momente kur dëshiron të qash, por lotët nuk dalin. Ka raste kur ke aq shumë gjëra brenda vetes sa do të doje të bërtisje, por nuk gjen fjalët e duhura ose nuk di kujt t’ia thuash. Ka ditë kur nuk kërkon këshilla, zgjidhje apo shpjegime. Kërkon vetëm praninë e dikujt. Një përqafim. Një dorë mbi supe. Një zë që të thotë: “Jam këtu. Nuk ke pse ta përballosh gjithçka vetëm.”
Ne shpesh e mendojmë forcën si aftësinë për të duruar në heshtje. Por psikologjikisht, kjo nuk është gjithmonë e vërtetë. Të jesh i fortë nuk do të thotë të mos qash, të mos lodhesh apo të mos pranosh se po vuan. Përkundrazi, një pjesë e rëndësishme e qëndrueshmërisë psikologjike është aftësia për ta njohur dhimbjen dhe për t’i dhënë asaj një vend. Emocionet që shtypen vazhdimisht nuk zhduken vetëm sepse ne refuzojmë t’i shohim. Ato mund të shfaqen në forma të tjera: ankth, irritim, lodhje, pagjumësi, tërheqje nga të tjerët ose një ndjenjë boshllëku që është e vështirë të shpjegohet. Për këtë arsye, të qash nuk është domosdoshmërisht shenjë dobësie. As të thuash “nuk jam mirë” nuk është dështim. Ndonjëherë, pikërisht pranimi i kësaj të vërtete është hapi i parë për të filluar të ndihesh më mirë.
Jeta nuk është një vijë e drejtë. Ka periudha kur gjithçka duket se ecën në drejtimin e duhur dhe periudha të tjera kur humbasim orientimin. Mund të ndodhë që një njeri të mos e njohë më veten që ishte disa muaj më parë. Ajo që dikur i sillte kënaqësi mund të mos i japë më asgjë. Gjërat që dikur dukeshin të lehta mund të bëhen të lodhshme. Edhe e ardhmja mund të duket e paqartë. Në këto momente, mendja ka tendencën të na bindë se ajo që po përjetojmë do të zgjasë përgjithmonë. Kjo është një nga kurthet më të zakonshme të periudhave të vështira emocionale. Kur vuajmë, e tashmja duket sikur është e gjithë jeta. Por një gjendje emocionale, sado e fuqishme të jetë, nuk është domosdoshmërisht një parashikim i së ardhmes. Njeriu mund të jetë thellësisht i trishtuar sot dhe të ndihet ndryshe pas disa javësh ose muajsh. Mund të jetë i rraskapitur tani dhe të gjejë përsëri energji. Mund të mos shohë asnjë rrugëdalje në një moment të caktuar dhe më vonë të kuptojë se kishte më shumë mundësi nga sa mund të imagjinonte atëherë. Kjo nuk do të thotë se duhet ta minimizojmë dhimbjen. Përkundrazi. Dhimbja duhet marrë seriozisht. Por duhet të kujtojmë se ajo është një përvojë, jo identiteti ynë.
Ndoshta një nga arsyet pse vuajtja bëhet kaq e rëndë është se ne mendojmë se vetëm ne po kalojmë diçka të tillë. Shikojmë njerëzit përreth nesh dhe shohim buzëqeshjet e tyre, sukseset, familjet, udhëtimet, punën, jetën sociale dhe mendojmë se të gjithë po ia dalin, ndërsa vetëm ne kemi mbetur pas. Por ajo që shohim te të tjerët është vetëm pjesa që ata zgjedhin të tregojnë. Shumë njerëz ecin çdo ditë me dhimbje që nuk duken. Dikush mund të jetë duke përballuar humbjen e një personi të dashur. Dikush tjetër mund të jetë duke kaluar një ndarje. Dikush mund të ketë frikë nga e ardhmja, probleme financiare, një konflikt familjar ose thjesht një lodhje të thellë nga përpjekja për të qenë gjithmonë mirë. Kjo është arsyeja pse ndonjëherë një buzëqeshje nuk duhet marrë si provë se dikush nuk ka vuajtur. Njerëzit mund të qeshin edhe kur kanë qarë pak minuta më parë. Dhe ndoshta këtu qëndron një nga mësimet më të rëndësishme të periudhave të vështira: nuk kemi nevojë të jemi të pathyeshëm. Kemi nevojë të jemi njerëzorë.
Të lejosh veten të ndiejë është pjesë e procesit të shërimit. Kur i japim një emër asaj që po përjetojmë, kur flasim me dikë të besuar, kur shkruajmë, qajmë ose thjesht pranojmë se sot nuk kemi forcë, ne nuk po dorëzohemi. Po krijojmë hapësirë për ta përpunuar atë që po ndodh brenda nesh. Edhe mbështetja e njerëzve të tjerë ka një rol të jashtëzakonshëm. Njeriu nuk është krijuar për ta përballuar gjithçka vetëm. Marrëdhëniet e sigurta na japin ndjesinë se jemi të parë, të dëgjuar dhe të kuptuar. Ndonjëherë një bisedë e vetme mund të mos e zgjidhë problemin, por mund ta bëjë barrën më të përballueshme. Kjo është arsyeja pse një fjali e thjeshtë si “Jam këtu për ty” mund të ketë më shumë vlerë sesa një duzinë këshillash. Kur dikush vuan, shpesh nuk ka nevojë që t’i shpjegosh menjëherë si duhet ta rregullojë jetën. Ka nevojë të mos ndihet vetëm brenda asaj që po përjeton. Ka edhe një paradoks të bukur në këtë: kur një person guxon të flasë për dhimbjen e tij, shpesh u jep leje edhe të tjerëve të flasin për të tyren. Një njeri që thotë “nuk jam mirë” mund t’i bëjë edhe dikujt tjetër të kuptojë se nuk ka pse të pretendojë se është mirë.
Në këtë kuptim, cenueshmëria mund të krijojë lidhje. Ndoshta të gjithë jemi duke udhëtuar në të njëjtin “karusel” të jetës, vetëm se secili prej nesh përjeton një pjesë të ndryshme të tij. Dikush është në ngritje, dikush në zbritje. Dikush po qesh, dikush po qan në heshtje. Dikush sapo ka gjetur dashurinë, ndërsa dikush tjetër po mëson të jetojë pas një humbjeje. Ne nuk e dimë gjithmonë historinë e plotë të personit që kemi përballë. Prandaj pak më shumë mirësi nuk dëmton kurrë. Një buzëqeshje, një telefonatë, një mesazh, një përqafim apo një pyetje e sinqertë si “Si je vërtet?” mund të duket si diçka e vogël, por për dikë që po kalon një periudhë të vështirë mund të jetë pikërisht ajo që i kujton se ekziston ende një lidhje me botën. Dhe shpesh ndihma vjen nga vende që nuk i presim. Një mik i vjetër mund të telefonojë pas shumë vitesh. Një i panjohur mund të thotë një fjalë të mirë. Një këngë mund të na prekë pikërisht në momentin e duhur. Një fjali e lexuar rastësisht mund të na bëjë të ndalemi dhe të mendojmë ndryshe për atë që po kalojmë.
Jeta nuk premton se nuk do të kemi dhimbje. Ajo premton vetëm se asgjë nuk mbetet përgjithmonë në të njëjtën formë. Edhe periudhat më të errëta ndryshojnë. Kjo nuk do të thotë se çdo gjë do të bëhet perfekte. Do të ketë ende ditë të vështira. Do të ketë humbje, zhgënjime dhe momente kur do të na duhet të fillojmë përsëri. Por njeriu ndryshon bashkë me përvojat e tij. Ajo që sot duket e papërballueshme mund të bëhet nesër një pjesë e historisë që tregon se sa shumë ke mundur të përballosh. Prandaj, nëse sot po kalon një periudhë të vështirë, mos kërko domosdoshmërisht të jesh i fortë për të gjithë. Mjafton të kujdesesh për veten për sot. Merr frymë. Pushoni kur je i lodhur. Fol me dikë që i beson. Mos e izolo veten nëse ke mundësi të kërkosh shoqëri. Dhe nëse dhimbja është bërë shumë e rëndë ose po zgjat aq shumë sa po të pengon të jetosh normalisht, kërko ndihmë profesionale. Të kërkosh ndihmë nuk do të thotë se ke dështuar. Do të thotë se po kujdesesh për veten.
Ndonjëherë ajo që na duhet më shumë nuk është një përgjigje, por një kujtesë. Një kujtesë se kjo ditë nuk është e gjithë jeta.
Se ajo që ndjen sot nuk përcakton atë që do të ndjesh përgjithmonë.
Se nuk ke pse t’i zgjidhësh të gjitha menjëherë.
Se mund të ecësh ngadalë.
Se mund të qash.
Se mund të kërkosh ndihmë.
Se mund të fillosh përsëri.
Dhe mbi të gjitha, se nuk je i vetëm.
Sepse ndonjëherë shërimi nuk fillon kur problemi zhduket. Fillon në momentin kur njeriu kupton se nuk është më vetëm përballë tij. Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse, edhe pas periudhave më të vështira, njerëzit vazhdojnë të ecin përpara. Jo sepse nuk kanë më frikë, por sepse mësojnë të ecin edhe me frikën. Jo sepse nuk ndiejnë më dhimbje, por sepse kuptojnë se dhimbja nuk është e vetmja gjë që mund të ekzistojë brenda tyre.
Sepse jeta nuk matet vetëm me ditët kur ndihemi të lumtur. Shpesh, ajo matet edhe me mënyrën se si gjejmë forcën të vazhdojmë në ditët kur lumturia duket shumë larg. Dhe një ditë, ndoshta pa e kuptuar, do të ngresh kokën dhe do të zbulosh se dielli ka dalë përsëri. Jeta vazhdon. Dhe edhe ti do të vazhdosh bashkë me të!
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
