Kur revolta studentore përshkallëzohet në dhunë, shoqëria përballet me dy detyra njëkohësisht: të mbrojë njerëzit dhe institucionet, por edhe të kuptojë çfarë e ka sjellë një pjesë të të rinjve deri në këtë pikë. Sepse ndëshkimi mund të ndalojë një veprim, por jo domosdoshmërish të zgjidhë arsyet që e ushqejnë atë.
Ngjarjet e ditëve të fundit në Shqipëri kanë rikthyer në qendër të debatit publik një pyetje që shkon përtej rendit dhe sigurisë: çfarë po ndodh me marrëdhënien mes të rinjve dhe shoqërisë ku ata jetojnë?
Protestat studentore, të shoqëruara me përplasje me policinë, dëmtime të pronës dhe akte dhune, nuk mund të trajtohen vetëm si një problem i shkeljes së ligjit. Raportimet e medieve më 13–16 tetor 2026, evidentojnë se pakënaqësitë e studentëve lidhen me kushtet universitare, kostot e arsimit, mundësitë e punësimit, pabarazinë dhe mosbesimin ndaj klasës politike. Raportimet përshkruajnë gjithashtu një lëvizje që u përshkallëzua pas muajsh protestash dhe pakënaqësish. Natyrisht, askush nuk mund ta përdorë revoltën si justifikim për dhunën. Asnjë pakënaqësi nuk e bën të pranueshme plagosjen e njerëzve, sulmin ndaj policisë apo shkatërrimin e pronës publike e private. Por, nëse debati përfundon vetëm te dënimet, rrezikojmë të ndëshkojmë pasojën pa kuptuar plotësisht shkaqet.
Pyetja nuk është nëse duhet të ketë përgjegjësi për dhunën. Pyetja është nëse përgjegjësia dhe ndëshkimi, pa dëgjim, dialog dhe ndryshime konkrete, mund të parandalojnë përsëritjen e saj. Kjo qasje na ndihmon të kuptojmë pse pakënaqësia individuale mund të shndërrohet në revoltë kolektive.
Një student mund të ndihet i pasigurt për të ardhmen e tij; një tjetër mund të përjetojë vështirësi ekonomike; një i tretë mund të mendojë se përpjekjet e tij nuk shpërblehen në mënyrë të drejtë. Kur këto përvoja fillojnë të perceptohen si pjesë e së njëjtës padrejtësi, lind ndjenja se problemi nuk është më vetëm personal, por shoqëror.
Në këtë pikë, protesta mund të shndërrohet në një mënyrë për të kërkuar njohje, drejtësi dhe ndikim.
Kur të rinjtë nuk besojnë më se zëri i tyre ka peshë, pyetja nuk është vetëm pse protestojnë, por edhe çfarë i ka bërë të dyshojnë se rrugët normale të komunikimit mund të sjellin ndryshim.
Kjo nuk do të thotë se çdo protestues ka të njëjtat motive, se të gjithë studentët mbështesin dhunën apo se çdo kërkesë e tyre është automatikisht e drejtë. Do të thotë se një shpërthim kolektiv duhet analizuar me kujdes, pa i reduktuar mijëra individë në një etiketë të vetme.
Një individ mund të përmbahet nga një veprim i paligjshëm sepse ka frikë nga pasojat. Por një qytetar që beson se institucionet veprojnë me drejtësi ka më shumë arsye ta pranojë autoritetin e tyre edhe kur nuk pajtohet me vendimet e tyre.
Kërkimi mbi drejtësinë procedurale, përfshirë studimin e Daniel S. Nagin dhe Cody W. Telep, thekson lidhjen mes trajtimit me respekt nga autoritetet, perceptimit të legjitimitetit dhe respektimit të ligjit.
Prandaj, kur përballë një revolte shoqërore përgjigjja kufizohet tek ashpërsimi i masave ndëshkuese, lind një rrezik: shteti mund të arrijë të kontrollojë sjelljen përmes frikës, por të mos e përmirësojë marrëdhënien e besimit me qytetarët.
Ndëshkimi mund të jetë pjesë e zgjidhjes, por nuk është zëvendësim për drejtësinë, dialogun dhe përgjegjësinë institucionale.
Nëse një protestues kryen dhunë, duhet të mbajë përgjegjësi për veprimin e tij. Nëse një punonjës i rendit përdor forcë të paligjshme ose joproporcionale, edhe ky veprim duhet të hetohet. Nëse një institucion shpërfill vazhdimisht shqetësime legjitime, duhet të japë llogari për mënyrën si i trajton ato. Përgjegjësia nuk mund të jetë vetëm njëkahëshe.
Kur të rinjtë shohin se rregullat zbatohen në mënyrë të barabartë, autoriteti fiton legjitimitet. Kur shohin standarde të dyfishta, ekziston rreziku që ligji të perceptohet jo si një garanci e përbashkët, por si një instrument që përdoret kundër atyre që kanë më pak pushtet.
Kjo është arsyeja pse çdo reagim ndaj protestave duhet të jetë njëkohësisht i vendosur ndaj dhunës dhe i kujdesshëm ndaj të drejtave.
Ky këndvështrim është veçanërisht i rëndësishëm për institucionet arsimore. Universiteti nuk është vetëm vendi ku përftohen njohuri profesionale. Ai duhet të jetë edhe hapësirë ku të rinjtë mësojnë të debatojnë, të kundërshtojnë, të organizohen dhe të ushtrojnë përgjegjësinë qytetare.
Nëse kundërshtimi trajtohet gjithmonë si kërcënim ndaj autoritetit, humbet një mundësi e rëndësishme edukimi demokratik.
Megjithatë, është e domosdoshme të bëjmë një dallim: protesta është një formë legjitime e shprehjes qytetare; dhuna është një sjellje që duhet vlerësuar dhe trajtuar më vete. Të mbrosh të drejtën për protestë nuk do të thotë të justifikosh shkatërrimin. Të kërkosh përgjegjësi për dhunën nuk do të thotë të heshtësh për shkaqet e pakënaqësisë. Shoqëria ka nevojë t’i mbajë të dyja këto parime njëkohësisht.
Përshkallëzimi i tanishëm duhet analizuar me kujdes, pa pretenduar se të gjitha shkaqet janë tashmë të provuara. Por raportimet e fundit tregojnë se pakënaqësitë e studentëve shtrihen përtej një incidenti të vetëm: ato përfshijnë arsimin, perspektivën ekonomike dhe pakënaqësinë ndaj qeverisjes. Kjo do të thotë se një përgjigje që kufizohet vetëm te siguria publike rrezikon të mos i përgjigjet të gjithë problemit.
Një i ri që shkel ligjin duhet të përballet me pasojat e veprimit të tij. Por një shoqëri që dëshiron të parandalojë përsëritjen e dhunës duhet të pyesë edhe veten nëse po krijon hapësira ku pakënaqësitë mund të shprehen, debatohen dhe zgjidhen përpara se të shpërthejnë.
Të rinjtë nuk kanë nevojë vetëm për kufij. Kanë nevojë edhe për perspektivë, mundësi, përfaqësim dhe besimin se përpjekjet e tyre mund të sjellin ndryshim.
Një shtet i fortë nuk është ai që di vetëm të ndëshkojë. Është ai që di të mbrojë qytetarët pa cenuar të drejtat e tyre, të vendosë përgjegjësi pa u hakmarrë dhe të dëgjojë kritikat pa i trajtuar si kërcënim.
Dhe një shoqëri e pjekur nuk është ajo që zgjedh mes rendit dhe mirëkuptimit. Është ajo që kupton se rendi i qëndrueshëm kërkon drejtësi, ndërsa mirëkuptimi kërkon përgjegjësi.
Ndoshta, përpara se të pyesim sa të ashpra duhet të jenë masat ndëshkuese, duhet të pyesim sa seriozisht a e kemi dëgjuar atë që të rinjtë po përpiqen të na thonë.
©Revista Psikologjia
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
