Dashuria mund të jetë arsyeja pse dy njerëz afrohen, por respekti është një nga arsyet kryesore pse ata mund të qëndrojnë së bashku në mënyrë të shëndetshme. Mund të ketë tërheqje, pasion, kujtime të bukura dhe premtime për të ardhmen, por nëse mungojnë konsiderata, mirëkuptimi dhe vlerësimi i ndërsjellë, marrëdhënia mund të kthehet gradualisht në një burim dhimbjeje.
Shpesh, në emër të dashurisë, njerëzit pranojnë sjellje që i lëndojnë. Justifikojnë fjalët e ashpra, falin të njëjtat gabime pa parë ndryshim dhe bindin veten se xhelozia e tepruar është shenjë përkushtimi, se kontrolli vjen nga frika e humbjes ose se fyerjet janë thjesht reagime të çastit. Por dashuria nuk duhet të jetë një arsye për të duruar gjithçka. Të duash dikë nuk do të thotë të heqësh dorë nga dinjiteti yt, të heshtësh për të shmangur konfliktet apo të pranosh të trajtohesh në një mënyrë që nuk do t’ia dëshiroje askujt tjetër. Në një marrëdhënie të shëndetshme, dashuria dhe respekti nuk janë dy zgjedhje që përjashtojnë njëra-tjetrën. Ato duhet të bashkëjetojnë.
Respekti, gjuha e përditshme e dashurisë
Respekti nuk matet vetëm me dhurata, deklarata romantike apo fjalë të bukura. Ai shihet në mënyrën se si partnerët flasin me njëri-tjetrin, si reagojnë gjatë mosmarrëveshjeve dhe si i trajtojnë nevojat e njëri-tjetrit. Të respektosh partnerin do të thotë ta dëgjosh edhe kur nuk je dakord, të mos e poshtërosh gjatë një debati, të mos përdorësh dobësitë e tij kundër tij dhe të pranosh se ai ka të drejtë të ketë mendime, interesa dhe kufij të ndryshëm nga të tutë. Respekti nuk kërkon që dy njerëz të mendojnë njësoj. Përkundrazi, ai bëhet veçanërisht i rëndësishëm pikërisht kur mendimet ndryshojnë. Një çift mund të ketë debate për paratë, familjen, përgjegjësitë apo të ardhmen. Ajo që ka rëndësi është mënyra se si i përballon këto dallime. Kur biseda zhvillohet me dëgjim dhe gatishmëri për të kuptuar tjetrin, konflikti mund të bëhet një mundësi për përmirësim. Kur shoqërohet me fyerje, tallje dhe përçmim, ai dëmton sigurinë emocionale të marrëdhënies.
Sipas Shoqatës Amerikane të Psikologjisë (APA), komunikimi i hapur dhe mënyra se si partnerët i trajtojnë mosmarrëveshjet janë elemente të rëndësishme për shëndetin e një marrëdhënieje. Kritikat personale, të bërtiturat dhe tërheqja e vazhdueshme nga komunikimi mund të ndikojnë negativisht në çift. APA – Si të mbani një marrëdhënie të shëndetshme.
John Gottman: Kur dashuria zëvendësohet nga përçmimi
Psikologu dhe studiuesi i marrëdhënieve në çift, John Gottman, ka studiuar për dekada mënyrën se si çiftet komunikojnë, përballojnë konfliktet dhe ruajnë lidhjen emocionale. Në punën e tij, përçmimi konsiderohet një nga modelet më shkatërruese të komunikimit. Ai mund të shfaqet përmes talljes, sarkazmës poshtëruese, mimikës përbuzëse, fyerjeve ose qëndrimit sikur njëri partner është më i vlefshëm se tjetri. Dallimi mes kritikës dhe përçmimit është i rëndësishëm. T’i thuash partnerit se një veprim të ka lënduar është ndryshe nga ta bësh të ndihet i pavlerë si njeri. Për shembull, shprehja “Më shqetëson kur nuk më njofton se do të vonohesh” komunikon një problem konkret. Ndërsa fjalia “Ti nuk ke pikë respekti dhe nuk vlen për asgjë” sulmon personalitetin dhe dinjitetin e tjetrit. Sipas qasjes së Gottman, përçmimi e bën më të vështirë zgjidhjen e konflikteve, sepse partneri nuk përballet më vetëm me një problem, por edhe me ndjenjën se po zhvlerësohet. The Gottman Institute – Përçmimi në marrëdhënie. Kjo është arsyeja pse mënyra se si flasim me personin që duam ka po aq rëndësi sa ajo që ndiejmë për të. Ndjenjat mund të jenë të forta, por nëse shoqërohen vazhdimisht me përbuzje, marrëdhënia humbet një pjesë thelbësore të sigurisë dhe afërsisë.
Kur fillojmë ta ngatërrojmë xhelozinë me dashurinë
Një nga keqkuptimet më të përhapura në marrëdhëniet romantike është ideja se kontrolli është provë dashurie. Dikush mund të kërkojë të dijë vazhdimisht ku ndodhet partneri, me kë komunikon, si vishet dhe pse dëshiron të kalojë kohë me miqtë. Në fillim, këto sjellje mund të interpretohen si interesim apo frikë nga humbja. Por kur kthehen në kufizime, presion dhe kërkesa të vazhdueshme për llogari, ato mund të cenojnë autonominë e tjetrit. Dashuria nuk i jep askujt të drejtën të kontrollojë jetën e partnerit. Të jesh në një marrëdhënie nuk do të thotë të humbasësh privatësinë, miqësitë, interesat apo të drejtën për të marrë vendime personale. Xhelozia mund të jetë një emocion njerëzor, por mënyra se si reagojmë ndaj saj është përgjegjësia jonë. Mund të flasim për pasiguritë, të kërkojmë siguri emocionale dhe të diskutojmë kufijtë e marrëdhënies pa kërcënuar apo kufizuar tjetrin. APA thekson se poshtërimi, frikësimi, kontrolli dhe dhuna nuk duhen normalizuar në emër të dashurisë. Një marrëdhënie nuk bëhet e shëndetshme vetëm sepse ekzistojnë ndjenja të forta. APA – Dashuria nuk duhet të lëndojë.
Pse qëndrojmë në marrëdhënie ku nuk ndihemi të respektuar?
Nëse respekti është kaq i rëndësishëm, pse disa njerëz vazhdojnë të qëndrojnë në marrëdhënie ku lëndohen vazhdimisht?Arsyet mund të jenë të ndryshme. Frika nga vetmia, lidhja emocionale, kujtimet e bukura, shpresa se partneri do të ndryshojë apo shqetësimi për fëmijët dhe familjen mund ta bëjnë të vështirë marrjen e një vendimi. Ndonjëherë, periudhat e mira krijojnë bindjen se sjelljet lënduese janë vetëm të përkohshme. Pas një konflikti mund të vijnë kërkimfaljet, premtimet dhe afërsia emocionale, duke e bërë më të vështirë të kuptohet nëse ka një ndryshim të vërtetë. Por është e rëndësishme të dallojmë një gabim të pranuar nga një model sjelljeje që përsëritet. Të gjithë mund të reagojmë keq në një moment zemërimi. Ajo që tregon gatishmërinë për të ndërtuar një marrëdhënie më të shëndetshme është aftësia për të marrë përgjegjësi, për të dëgjuar ndikimin që ka pasur sjellja jonë dhe për të bërë ndryshime konkrete. Një kërkimfalje ka kuptim kur shoqërohet me përpjekje për të mos përsëritur të njëjtën sjellje. Nëse fjalët ndryshojnë, por veprimet mbeten të njëjta, është e arsyeshme të vlerësohet marrëdhënia jo vetëm nga ajo që premtohet, por edhe nga ajo që ndodh në të vërtetë.
Respekti fillon edhe nga marrëdhënia me veten
Të kërkosh respekt nga partneri nuk është egoizëm. Është të njohësh se edhe nevojat, ndjenjat dhe kufijtë e tu kanë rëndësi. Megjithatë, ruajtja e vetërespektit nuk do të thotë të presësh një marrëdhënie pa gabime. Do të thotë të jesh në gjendje të dallosh mes vështirësive të zakonshme të një çifti dhe sjelljeve që cenojnë vazhdimisht dinjitetin tënd. Mund ta duash dikë dhe njëkohësisht t’i thuash se një sjellje nuk është e pranueshme. Mund të dëshirosh që marrëdhënia të funksionojë dhe përsëri të kërkosh ndryshim. Mund të falësh një gabim pa pranuar që ai të përsëritet pafundësisht. Kufijtë e shëndetshëm nuk janë kërcënime dhe as mënyra për të ndëshkuar partnerin. Ata janë shprehje të qarta të asaj që mund të pranosh dhe të asaj që nuk mund të vazhdosh të përjetosh. Për shembull, mund të thuash: “Dua ta zgjidhim këtë problem, por nuk do të vazhdoj bisedën nëse më fyen. Mund të flasim përsëri kur të jemi më të qetë.” Nëse partneri i respekton këta kufij dhe është i gatshëm të punojë për marrëdhënien, mund të krijohet hapësirë për përmirësim. Nëse kufijtë shpërfillen vazhdimisht ose shoqërohen me kërcënime dhe frikësim, është e rëndësishme të kërkosh mbështetje dhe të vendosësh sigurinë tënde në radhë të parë.
Si ta kuptojmë nëse një marrëdhënie ka dashuri dhe respekt?
Nuk ekziston një formulë që mund të përcaktojë çdo marrëdhënie, por disa pyetje mund të na ndihmojnë të reflektojmë:
A mund të shpreh mendimin tim pa pasur frikë se do të poshtërohem?
A i dëgjojmë nevojat e njëri-tjetrit, edhe kur nuk jemi dakord?
A ndihem i lirë të ruaj miqësitë, interesat dhe identitetin tim?
Kur njëri prej nesh gabon, a merr përgjegjësi apo përpiqet gjithmonë të fajësojë tjetrin?
A përputhen premtimet me veprimet?
A ndihem përgjithësisht i sigurt dhe i vlerësuar në këtë marrëdhënie?
Këto pyetje nuk janë një test diagnostikues, por mund të ndihmojnë për të kuptuar më qartë dinamikën e çiftit. Një marrëdhënie e shëndetshme nuk nënkupton se të dy partnerët janë gjithmonë të lumtur apo se nuk kanë kurrë konflikte. Ajo nënkupton se mund të përballen me vështirësitë pa e shndërruar njëri-tjetrin në kundërshtarë dhe pa cenuar dinjitetin e tjetrit.
Në fund, dashuria duhet të ndihet edhe në mënyrën si trajtohemi
Mund të duash dikë me gjithë zemër dhe përsëri të kuptosh se mënyra se si funksionon marrëdhënia nuk të bën mirë. Kjo nuk e mohon atë që ke ndier. Thjesht pranon se ndjenjat, sado të forta të jenë, nuk i zgjidhin vetë të gjitha problemet. Dashuria ka nevojë për mirëkuptim, komunikim, përgjegjësi dhe respekt të ndërsjellë. Ajo nuk kërkon përsosmëri, por kërkon gatishmërinë për ta parë partnerin si një person me dinjitet, nevoja dhe kufij të vetët. Në fund, pyetja nuk është vetëm nëse dikush ju thotë se ju do, por edhe si ju trajton kur nuk jeni dakord, kur gaboni, kur vendosni kufij ose kur keni nevojë të dëgjoheni. Sepse dashuria nuk matet vetëm me fjalët që thuhen në momentet e bukura, por edhe me respektin që ruhet në momentet e vështira. Mund të ketë dashuri pa një marrëdhënie të shëndetshme, por një marrëdhënie e shëndetshme nuk mund të ndërtohet pa respekt.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
