Ka njerëz pas takimit me të cilët ndihemi të lodhur, të tensionuar dhe sikur na është shteruar gjithë energjia. Nga ankesat e vazhdueshme te kritikat, dramat emocionale dhe marrëdhëniet e njëanshme, ja si të vendosni kufij pa ndjerë faj dhe të riktheni ekuilibrin tuaj.
A ju ka ndodhur të kaloni një ditë të mirë, të ndiheni të qetë dhe plot motivim, por pas një bisede me dikë të largoheni të lodhur, të mërzitur ose duke analizuar çdo fjalë që keni thënë? Ndonjëherë, nuk është ngarkesa e ditës ajo që na rëndon më shumë, por mënyra se si ndihemi në marrëdhëniet me njerëzit përreth nesh. Në gjuhën e përditshme, këta persona shpesh përshkruhen si njerëz që “na vjedhin energjitë pozitive”. Megjithatë, nga këndvështrimi psikologjik, bëhet fjalë për një përjetim që mund të lidhet me stresin ndërpersonal, mungesën e kufijve të shëndetshëm, konfliktet e përsëritura ose lodhjen emocionale. Kjo nuk do të thotë se çdo njeri që ankohet, kalon një periudhë të vështirë apo ka nevojë për mbështetje është domosdoshmërisht një ndikim negativ. Dallimi qëndron te modeli i marrëdhënies: a ka hapësirë për nevojat e të dyve, a respektohen kufijtë dhe a ndihemi të lirë të shprehim mendimet tona pa frikë nga reagimi i tjetrit?
Pse disa marrëdhënie na lënë emocionalisht të lodhur?
Marrëdhëniet njerëzore ndikojnë në mënyrën se si ndihemi, mendojmë dhe reagojmë. Një bisedë e mbushur me kritika, një konflikt i pazgjidhur ose përpjekja e vazhdueshme për të kënaqur dikë mund të kërkojnë shumë energji mendore. Psikologia amerikane Christina Maslach, e njohur për studimet mbi rraskapitjen emocionale dhe fenomenin e burnout-it, së bashku me Wilmar B. Schaufeli dhe Michael P. Leiter, e kanë përshkruar burnout-in si një reagim të zgjatur ndaj stresit kronik, veçanërisht në kontekstin e punës. Ky koncept nuk duhet barazuar me çdo lodhje që përjetojmë pas një marrëdhënieje, por studimet e tyre tregojnë se stresi i vazhdueshëm ndërpersonal mund të ketë pasoja të rëndësishme për mirëqenien. Në jetën e përditshme, lodhja emocionale mund të shfaqet kur jemi vazhdimisht duke dëgjuar problemet e dikujt pa pasur hapësirë të flasim për veten, kur duhet të justifikojmë çdo vendim ose kur përpiqemi të shmangim konfliktin duke shtypur ndjenjat tona. Me kalimin e kohës, mund të fillojmë të ndiejmë tension përpara një takimi, të analizojmë gjatë bisedat pas përfundimit të tyre ose të kemi nevojë për shumë kohë për t’u qetësuar. Këto shenja nuk mjaftojnë për të etiketuar personin tjetër, por janë një sinjal se marrëdhënia dhe mënyra se si po e përjetojmë atë meritojnë vëmendje.
Susan David: Mos i mohoni emocionet, përpiquni t’i kuptoni
Psikologia e Harvardit dhe autorja e librit Emotional Agility, Susan David, thekson rëndësinë e mënyrës se si përballemi me emocionet tona. Sipas qasjes së saj, qëllimi nuk është të jemi pozitivë gjatë gjithë kohës, por të pranojmë atë që ndiejmë dhe të zgjedhim veprime që përputhen me vlerat tona. Kjo është veçanërisht e rëndësishme kur një marrëdhënie na rëndon emocionalisht. Nëse pas çdo bisede me një person ndiheni të trishtuar, të zemëruar apo të pavlerësuar, mos u përpiqni menjëherë ta bindni veten se po e teproni. Ndaloni për pak dhe pyesni veten: Çfarë ndjeva gjatë kësaj bisede? Cila sjellje më shqetësoi? Çfarë do të më ndihmonte të ndihesha më i qetë?
Emocionet nuk janë gjithmonë një pasqyrë e saktë e qëllimeve të tjetrit, por mund të na japin informacion të vlefshëm për nevojat tona. Ndoshta nuk ju shqetëson fakti që dikush ka probleme, por mënyra se si ai pret që ju të jeni gjithmonë në dispozicion. Ndoshta nuk ju lodh një mendim ndryshe, por kritika e vazhdueshme dhe mungesa e respektit. Kur arrini të identifikoni çfarë ju shqetëson konkretisht, bëhet më e lehtë të reagoni me vetëdije, në vend që të përfshiheni në të njëjtin cikël emocional.
Vendosni kufij pa u ndier egoistë
Një nga arsyet pse njerëzit qëndrojnë në marrëdhënie që i lodhin është frika se mos lëndojnë dikë, duken egoistë ose humbasin një lidhje të rëndësishme. Psikologia Harriet Lerner, autore e librit The Dance of Anger, ka trajtuar mënyrën se si njerëzit mund të kuptojnë zemërimin e tyre dhe të ndryshojnë modelet e komunikimit në marrëdhëniet e vështira. Puna e saj nënvizon rëndësinë e shprehjes së qartë të vetes dhe të ndryshimit të sjelljes sonë, në vend që të përpiqemi të kontrollojmë reagimet e të tjerëve. Kufijtë emocionalë nuk nënkuptojnë se duhet të bëheni të ftohtë apo të largoheni nga çdo person që kalon një periudhë të vështirë. Ata tregojnë se deri ku mund të shkoni pa dëmtuar mirëqenien tuaj. Për shembull, mund të dëgjoni një mik që ka nevojë të flasë, por nuk jeni të detyruar të jeni në dispozicion në çdo orë të ditës. Mund ta doni një familjar, por kjo nuk do të thotë se duhet të pranoni fyerjet apo ndërhyrjet e vazhdueshme në vendimet tuaja. Mund të përdorni fjali të thjeshta si:
“E kuptoj që po kalon një periudhë të vështirë, por sot nuk kam energji për një bisedë të gjatë.”
“Dua të flasim, por jo nëse biseda shoqërohet me fyerje.”
“E vlerësoj mendimin tënd, por vendimin për këtë çështje do ta marr vetë.”
“Më duhet pak kohë për veten. Do të flasim një herë tjetër.”
Nuk keni nevojë të jepni shpjegime të gjata për çdo kufi që vendosni. Mjafton të jeni të qartë, të qetë dhe të qëndrueshëm në zbatimin e tij.
Mos u përpiqni të shpëtoni të gjithë
Dëshira për të ndihmuar është një cilësi e vlefshme. Por kur shndërrohet në bindjen se duhet të zgjidhni problemet e të gjithëve, ajo mund t’ju lërë pa hapësirë për nevojat tuaja. Disa njerëz e ndiejnë veten përgjegjës për humorin e partnerit, shqetësimet e familjarëve apo çdo konflikt që lind në rrethin e tyre shoqëror. Përpiqen të gjejnë zgjidhje, të qetësojnë të gjithë dhe të shmangin çdo pakënaqësi. Por mbështetja emocionale nuk është e njëjta gjë me marrjen përsipër të përgjegjësisë për jetën e dikujt tjetër. Ju mund të dëgjoni, të ofroni një këshillë dhe të tregoni mirëkuptim, pa qenë përgjegjës për çdo vendim që merr tjetri. Po kështu, mund të jeni pranë dikujt pa sakrifikuar vazhdimisht pushimin, kohën dhe qetësinë tuaj.
Pyetja që ia vlen t’i bëni vetes është: “A po e ndihmoj këtë person sepse dua dhe kam mundësi, apo sepse ndihem fajtor nëse nuk e bëj?” Përgjigjja mund t’ju ndihmojë të kuptoni nëse po veproni nga dëshira e lirë për të ndihmuar apo nga presioni emocional.
Komunikoni pa akuza, por me vendosmëri
Kur një marrëdhënie na lodh, është e lehtë të reagojmë me akuza: “Ti më shkatërron humorin”, “Ti mendon vetëm për veten” ose “Ti je gjithmonë negativ”. Megjithatë, formulime të tilla mund ta kthejnë bisedën në një debat rreth karakterit të personit tjetër, në vend që të përqendrohen te sjellja që duhet të ndryshojë. Psikologu Marshall B. Rosenberg, krijues i metodës së Komunikimit Jo të Dhunshëm (Nonviolent Communication), propozonte një mënyrë komunikimi që mbështetet te vëzhgimi i situatës, identifikimi i ndjenjave dhe nevojave, si dhe formulimi i kërkesave të qarta. Në vend që të thoni “Ti nuk më respekton kurrë”, mund të shpreheni: “Kur më ndërpret disa herë gjatë bisedës, ndihem i pavlerësuar. Kam nevojë të më dëgjosh deri në fund. A mund të më lejosh ta përfundoj mendimin?”
Ky ndryshim nuk garanton se personi tjetër do të reagojë mirë, por ju ndihmon të shprehni atë që ju shqetëson pa e kthyer bisedën në një sulm personal. Qëllimi nuk është të fitoni çdo debat, por të kuptoni nëse ekziston vullneti për një marrëdhënie më të respektueshme.
Si ta kuptoni kur distanca bëhet e nevojshme?
Jo çdo marrëdhënie e vështirë duhet të përfundojë. Ndonjëherë, një bisedë e sinqertë dhe disa kufij të rinj mund të sjellin përmirësim. Por në raste të tjera, modeli i sjelljes përsëritet pavarësisht përpjekjeve tuaja. Mund të jetë e nevojshme të rishikoni afërsinë me dikë kur:
Kufijtë tuaj shpërfillen vazhdimisht, edhe pasi i keni shprehur qartë.
Ndiheni të detyruar të justifikoni çdo vendim nga frika e reagimit të tjetrit.
Bisedat shoqërohen rregullisht me poshtërim, fajësim ose kërcënime.
Marrëdhënia është vazhdimisht e njëanshme dhe nevojat tuaja nuk merren parasysh.
Ndiheni në ankth përpara takimeve dhe ju duhet shumë kohë për t’u rikuperuar pas tyre.
Në këto raste, distanca mund të nënkuptojë më pak kontakte, biseda më të shkurtra ose kufizimin e temave që ndani me atë person. Kur ka kontroll, kërcënime apo abuzim, siguria juaj duhet të jetë përparësi dhe mund të jetë e nevojshme të kërkoni mbështetje nga persona të besuar ose profesionistë.
E rëndësishme është të mos e përdorni distancën si ndëshkim, por si një mënyrë për të mbrojtur veten dhe për të vlerësuar nëse marrëdhënia mund të vazhdojë në kushte më të shëndetshme.
Riktheni energjinë duke u kujdesur për veten
Pasi kaloni kohë në një marrëdhënie stresuese, mos prisni që qetësia të rikthehet gjithmonë menjëherë. Jepini vetes mundësinë të shkëputeni nga situata dhe të riktheheni te aktivitetet që ju bëjnë mirë.
Një shëtitje, pak kohë në natyrë, aktiviteti fizik, gjumi i mjaftueshëm ose një bisedë me një person që ju dëgjon pa ju gjykuar mund t’ju ndihmojnë të rifitoni ekuilibrin. Mund të jetë e dobishme edhe të shkruani çfarë ndodhi dhe si u ndjetë. Kjo ju ndihmon të dalloni nëse lodhja lidhet me një konflikt të veçantë, me një periudhë të ngarkuar apo me një model të përsëritur në marrëdhënien tuaj.
Mos harroni gjithashtu se nuk duhet të jeni pozitivë në çdo moment. Trishtimi, zemërimi dhe lodhja janë pjesë normale e përvojës njerëzore. Kujdesi për veten nuk nënkupton të shmangni emocionet e pakëndshme, por të mos lejoni që ato të përcaktojnë vazhdimisht mënyrën se si jetoni dhe lidheni me të tjerët. Nëse ndiheni të rraskapitur për një kohë të gjatë, keni ankth të vazhdueshëm ose marrëdhëniet po ndikojnë ndjeshëm në jetën tuaj, biseda me një psikolog mund t’ju ndihmojë të kuptoni më mirë situatën dhe të gjeni mënyra të përshtatshme për ta përballuar.
Në fund, nuk keni pse të humbni veten për të mbajtur dikë pranë
Të kujdesesh për të tjerët nuk do të thotë të harrosh veten. Mund të jeni empatikë pa marrë përsipër çdo problem, të dashur pa pranuar çdo sjellje dhe të pranishëm pa qenë vazhdimisht në dispozicion.
Mësimi që mund të nxjerrim nga qasjet e Susan David, Harriet Lerner dhe Marshall Rosenberg është se marrëdhëniet më të shëndetshme kërkojnë vetëdije emocionale, komunikim të qartë dhe respekt për kufijtë e të dyja palëve. Ndoshta pyetja më e rëndësishme nuk është nëse dikush po ju vjedh energjitë pozitive, por si ndiheni në praninë e tij, çfarë ju tregon ky përjetim dhe çfarë mund të ndryshoni për të mbrojtur mirëqenien tuaj. Sepse jo çdo marrëdhënie mund të jetë e lehtë, por asnjë marrëdhënie nuk duhet t’ju kërkojë të hiqni dorë vazhdimisht nga qetësia, dinjiteti dhe vetja juaj.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
