Në shoqërinë moderne, të qenët i zënë është kthyer në një medalje nderi. Sa herë që dikush na pyet se si po shkojnë gjërat, përgjigjja instinktive, pothuajse automatike, është: “Shumë i ngarkuar, me shumë punë”. Kemi krijuar një kulturë të obsesionuar pas produktivitetit toksik, ku çdo minutë e ditës duhet të jetë e mirëpërcaktuar, e matur dhe e shfrytëzuar për një qëllim specifik. Në këtë kontekst, ideja e të ulurit në një stol pa parë telefonin, apo të shtrihesh nën hijen e një peme thjesht duke parë retë, shpesh shoqërohet me një ndjenjë të fshehtë e gërryese faji.
Megjithatë, pikërisht tani në pikun e verës, koncepti i famshëm italian “il dolce far niente” – ëmbëlsia e të bërit asgjë – nuk është një luks apo një formë dembelizmi, por një domosdoshmëri absolute biologjike dhe psikologjike për mbijetesën e sanitetit tonë mendor.
Përkundër asaj që na thotë kultura e punës pa ndalesë, truri ynë nuk funksionon si një makinë që thjesht ka nevojë për karburant. Ai ka nevojë për hapësirë boshe. Shkenca e neurobiologjisë e vërteton këtë përmes një zbulimi magjepsës të quajtur Rrjeti i Modalitetit të Paracaktuar (Default Mode Network ose DMN). Dr. Marcus Raichle, neuroshkencëtar i njohur në Universitetin e Uashingtonit, zbuloi se kur ne ndalojmë së bëri një detyrë të orientuar drejt një qëllimi (si puna, leximi i qëllimshëm apo menaxhimi i diçkaje) dhe thjesht e lëmë mendjen të bredhë e lirë, truri nuk fiket. Përkundrazi, ky rrjet i fshehur aktivizohet fuqishëm. Në këtë gjendje të “asgjësë”, truri fillon të procesojë kujtimet, të konsolidojë informacionin e grumbulluar gjatë muajve të lodhshëm të vitit dhe të bëjë lidhje të reja kreative. Pa këtë proces, të cilin e mundëson vetëm shkëputja totale, ne mbetemi mendërisht të mbingarkuar, të bllokuar në kreativitet dhe të paaftë për të zgjidhur problemet komplekse të jetës. Këtë qasje e mbështet fort edhe psikologu dhe sociologu i njohur gjerman, Dr. Michael Gutmann, autor i librit “Arti i të Bërit Asgjë”. Gutmann argumenton se njeriu modern ka humbur aftësinë për të qenë pasiv, gjë që po çon në një epidemi globale të djegies profesionale (burnout). Sipas tij, kur ne refuzojmë t’i japim vetes leje për të mos bërë asgjë, ne mbajmë sistemin tonë nervor simpatik në një gjendje të vazhdueshme alarmi, të ushqyer nga kortizoli dhe adrenalina.
Muajt e verës, me ditët e tyre të gjata dhe ritmin natyral më të ngadaltë, janë ftesa më e mirë biologjike për të aktivizuar sistemin parasimpatik, atë që është përgjegjës për pushimin, tretjen dhe rigjenerimin qelizor. Të bësh “asgjë” do të thotë të lejosh trupin të riparojë dëmet e shkaktuara nga stresi kronik. Në të njëjtën linjë, eseisti dhe profesori i Universitetit të Stanfordit, Alex Soojung-Kim Pang, në studimet e tij mbi marrëdhënien midis pushimit dhe punës, thekson se pushimi i qëllimshëm nuk është thjesht mungesë pune, por është partneri i saj i barabartë. Pang dokumenton se mendimtarët, shkrimtarët dhe shkencëtarët më gjenialë të historisë kalonin orë të tëra të ditës duke bërë shëtitje pa qëllim apo thjesht duke qëndruar në heshtje. Mesazhi që na përcjell kjo perspektivë është i qartë dhe i prerë: produktiviteti i vërtetë nuk vjen nga të punuarit shtatë ditë në javë, por nga guximi për të ndaluar. Nëse nuk krijojmë një oaz qetësie ku mendja mund të bredhë pa asnjë agjendë, ne thjesht po konsumojmë veten nga brenda.
Mesazhi i madh psikoemocional që ky artikull synon të mbjellë te lexuesi këtë korrik është një thirrje për çlirim: mos lejoni që faji t’ju vjedhë verën! Kur ta gjeni veten në plazh apo në ballkon, rezistojini tundimit për të qenë patjetër “efektiv” apo për të kontrolluar e-mail-et e punës. Pranoni që vlera juaj si qenie njerëzore nuk matet me listën e gjërave që keni përfunduar sot. Të bësh “asgjë” është një akt i pastër i vetëkujdesit dhe një rebelim i shëndetshëm ndaj një bote që nuk di të ndalet. Jepini trurit tuaj dhuratën e madhe të një pauze mendore! Lëreni mendjen të lirë, fikni ekranet dhe shijoni magjinë e thjeshtë të ekzistencës, sepse vetëm duke u zbrazur plotësisht, do të keni mundësi të mbusheni sërish me energji dhe jetë!
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
