Një artikull i publikuar në revistën suedeze Femina pohon se fëmijët e trashëgojnë inteligjencën kryesisht nga nëna, duke e lidhur këtë me kromozomin X. Kjo është një temë interesante, por përfundimi i titullit është më i prerë sesa lejojnë të dhënat shkencore.
Inteligjenca është një tipar kompleks. Ajo ndikohet nga shumë gjene, si edhe nga mjedisi dhe përvojat gjatë zhvillimit. Studimet tregojnë se gjenet kanë rol, por nuk ka një gjen të vetëm që e përcakton inteligjencën. Prandaj, nuk është e saktë të thuhet se fëmijët e trashëgojnë inteligjencën vetëm ose kryesisht nga nëna. Trashëgimia gjenetike vjen nga të dy prindërit.
Edhe pse disa gjene që lidhen me zhvillimin e trurit gjenden në kromozomin X, kjo nuk provon se inteligjenca vjen kryesisht nga nëna. Aftësitë njohëse ndikohen nga shumë variante gjenetike në pjesë të ndryshme të gjenomit. Për më tepër, gjenet dhe mjedisi veprojnë së bashku gjatë zhvillimit të njeriut.
Në punën time si psikoterapiste dhe në fushën e psikologjisë, rëndësi të veçantë ka mënyra se si fëmijët mbështeten dhe nxiten të zhvillohen. Një mjedis i sigurt, marrëdhënie të qëndrueshme, mundësi për të bërë pyetje dhe hapësirë për të mësuar mund ta ndihmojnë fëmijën të zhvillojë aftësitë e veta. Kjo nuk do të thotë se prindërit mund ta kontrollojnë çdo aspekt të zhvillimit. Do të thotë se fëmijët nuk përcaktohen vetëm nga trashëgimia. Secili zhvillohet në ndërveprim me familjen, shkollën, shoqërinë dhe përvojat e veta.
Prandaj, në vend që të pyesim se cili prind “ia dha” fëmijës inteligjencën, mund të pyesim: Si mund t’i krijojmë çdo fëmije kushte që të mësojë, të eksplorojë dhe të zhvillojë potencialin e tij?
*Aurora Pirraku Nika
Psikoterapiste e licencuar në Suedi
Magjistre në Psikologji
Magjistre në Studimet Policore
Magjistre në Lidership dhe Shkencat e Sjelljes, me specializim në Psikologjinë e Shëndetit dhe Psikologjinë e Punës
Kriminologe
Referencat
- Oxblod, A. “Forskning: Barnen ärver sin intelligens från mamman.” Femina, 15 mars 2023.
- MedlinePlus Genetics. “Is intelligence determined by genetics?” U.S. National Library of Medicine.
- Deary, I. J., Cox, S. R. & Hill, W. D. “Genetic variation, brain, and intelligence differences.” Molecular Psychiatry, 2022.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
