Për Arlindën. Për gratë që jetojnë me frikë. Për një shoqëri që duhet të mësojë ta njohë dhunën përpara se të bëhet tragjedi.
Ka diçka thellësisht të dhimbshme në një shoqëri ku një grua duhet të humbasë jetën që frika e saj të merret seriozisht. Ku zëri i saj dëgjohet më fort pasi është shuar. Ku historia e saj bëhet shqetësim publik vetëm atëherë kur nuk ka më asnjë mundësi për ta ndryshuar fundin.
Sot flasim për Arlindën.
Por ajo nuk është vetëm një emër në kronikën e zezë. Është një jetë që kishte të ardhme. Një grua që kishte të drejtë të jetonte pa frikë, të kërkonte mbrojtje dhe ta merrte atë. Një njeri që nuk duhej të bëhej simbol i dhunës për të merituar vëmendjen tonë. Dhe pikërisht këtu fillon pyetja që duhet të na shqetësojë të gjithëve: çfarë ndodh në psikologjinë e një njeriu që arrin ta konsiderojë jetën e një gruaje si diçka mbi të cilën mund të ushtrojë pushtet absolut?
Në praktikën psikologjike, dhuna nuk mund të shpjegohet thjesht si mungesë e kontrollit emocional. Në shumë marrëdhënie abuzive, ajo është një mënyrë për të vendosur, ruajtur ose rikthyer kontrollin mbi tjetrin. Ka burra që nuk e përjetojnë autonominë e gruas si të drejtën e saj, por si kërcënim ndaj autoritetit të tyre. Që refuzimin e interpretojnë si poshtërim. Që kufijtë personalë i perceptojnë si sfidë. Që ngatërrojnë dashurinë me zotërimin dhe respektin me bindjen. Në këto dinamika, gruaja nuk shihet më si një individ me vullnet, dëshira dhe të drejta të pavarura. Ajo trajtohet si dikush që duhet të kontrollohet. Dhe kur kontrolli fillon të humbasë, dhuna mund të përshkallëzohet.
Kjo nuk do të thotë se çdo burrë xheloz apo emocionalisht i paqëndrueshëm është potencialisht vrasës. Por do të thotë se kontrolli shtrëngues, kërcënimet, izolimi, përndjekja dhe përshkallëzimi i dhunës janë sinjale që nuk duhen romantizuar apo minimizuar. Jo çdo burrë që ushtron dhunë ka një çrregullim mendor. Dhe asnjë diagnozë psikologjike nuk e shfajëson dhunën.
Ndonjëherë problemi nuk është paaftësia për ta kuptuar vuajtjen e tjetrit. Është bindja se dëshirat, krenaria dhe pushteti personal kanë më shumë rëndësi se dinjiteti dhe siguria e tij. Por ekziston edhe një dimension tjetër, po aq i dhimbshëm: psikologjia e gruas që jeton nën dhunë.
Shoqëria pyet shpesh: “Pse nuk u largua?”
Është një pyetje që tingëllon e thjeshtë vetëm për ata që nuk e kuptojnë kompleksitetin e frikës. Një grua mund të jetojë për vite me sistemin nervor në gjendje alarmi. Mund të mësojë të dallojë rrezikun nga toni i zërit, nga hapat në korridor, nga një heshtje e pazakontë. Mund të fillojë të kufizojë fjalët, dëshirat dhe vendimet e saj, jo sepse është e dobët, por sepse po përpiqet të mbijetojë. Frika e vazhdueshme mund të ndryshojë mënyrën si ajo vlerëson rrezikun, si merr vendime dhe si e percepton mundësinë e shpëtimit. Dhe largimi, në disa marrëdhënie abuzive, mund të jetë pikërisht periudha kur rreziku rritet. Prandaj, në vend që ta pyesim një grua pse nuk iku më herët, duhet të pyesim nëse kishte një rrugë realisht të sigurt për t’u larguar.
Nëse kishte mbështetje.
Nëse kishte mbrojtje.
Nëse dikush e besoi përpara se të ishte tepër vonë.
Sepse një grua nuk duhet të provojë se është në rrezik duke u bërë viktimë e tij.
Si psikoterapiste, besoj se kemi një përgjegjësi që shkon përtej trajtimit të pasojave psikologjike të dhunës. Duhet të flasim edhe për kulturën që e ushqen atë.
Për djemtë që rriten duke mësuar se burrëria është dominim.
Për xhelozinë që vazhdojmë ta quajmë dashuri.
Për kontrollin që e interpretojmë si përkujdesje.
Për heshtjen familjare që e konsiderojmë ruajtje të nderit.
Për gratë që këshillohen të durojnë, të falin, të mos e prishin familjen, edhe kur brenda asaj familjeje po humbasin sigurinë dhe identitetin e tyre.
Duhet të kuptojmë se fëmijët nuk edukohen vetëm nga ajo që u themi për dashurinë, por edhe nga mënyra se si e shohin atë të ushtrohet. Një djalë duhet të mësojë se refuzimi nuk është poshtërim. Se zemërimi nuk jep të drejtën për të frikësuar. Se një grua nuk është pronë, as kur e do, as kur martohet me të, as kur ajo vendos të largohet. Dhe një vajzë duhet të rritet duke ditur se dashuria nuk kërkon sakrifikimin e sigurisë, se kufijtë e saj nuk janë egoizëm dhe se askush nuk fiton të drejtën ta lëndojë vetëm sepse ka qenë pjesë e jetës së saj.
Por edukimi, ndërgjegjësimi dhe psikoterapia nuk mund ta zëvendësojnë mbrojtjen institucionale.
Një gruaje në rrezik nuk i mjafton t’i themi se është e fortë. Ajo ka nevojë për siguri konkrete, vlerësim serioz të rrezikut, masa mbrojtëse dhe institucione që veprojnë. Nuk dua që pas çdo vrasjeje të flasim vetëm për sa e dhimbshme ishte humbja.
Dua të flasim për atë që mund të ishte parandaluar. Dua që frika e një gruaje të mos trajtohet si teprim emocional. Që denoncimi të mos mbetet një procedurë. Që mbrojtja të mos jetë vetëm një premtim. Dhe mbi të gjitha, dua që të mos mësohemi me këto lajme. Sepse dita kur vrasja e një gruaje nuk na trondit më është dita kur kemi filluar ta pranojmë dhunën si pjesë të zakonshme të jetës sonë.
Arlinda nuk kishte nevojë të bëhej simbol i forcës së grave. Ajo kishte nevojë të jetonte. Të jetonte një ditë të zakonshme. Të kishte të drejtën të mos kishte frikë. Të ndërtonte të ardhmen e saj pa u detyruar të luftonte për të drejtën më themelore të njeriut: jetën. Dhe nëse duam vërtet ta nderojmë kujtimin e saj, nuk mjafton të ndiejmë dhimbje sot.
Duhet të ndryshojmë mënyrën si e njohim dhunën, si reagojmë ndaj saj dhe si mbrojmë ata që e përjetojnë. Sepse një shoqëri nuk matet vetëm nga mënyra si i vajton gratë që humbet, por nga mënyra si i mbron gratë që janë ende gjallë.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
