Astrocitet janë qeliza të sistemit nervor që bëjnë pjesë në grupin e qelizave gliale. Për një kohë të gjatë u mendua se roli i tyre ishte vetëm të mbështesnin neuronet. Sot dihet se ato kanë një rol shumë më të rëndësishëm: ndihmojnë në ndërtimin, ushqimin, mbrojtjen dhe funksionimin e trurit.
Çfarë bëjnë astrocitet?
Astrocitet kanë disa funksione të rëndësishme:
Udhëheqin neuronet gjatë zhvillimit dhe ndihmojnë në krijimin e rrugëve nervore.
Mbështesin neuronet, duke u siguruar oksigjen dhe lëndë ushqyese.
Ruajnë ekuilibrin e trurit, duke kontrolluar përbërjen kimike rreth qelizave nervore.
Ndihmojnë në formimin dhe mirëmbajtjen e sinapseve, përmes të cilave neuronet komunikojnë me njëri-tjetrin.
Marrin pjesë në barrierën hemato-tru, e cila kontrollon se çfarë substancash kalojnë nga gjaku në tru.
Pastrojnë mbetjet dhe qelizat e dëmtuara, veçanërisht pas dëmtimeve të trurit.
Komunikojnë me neuronet dhe neurotransmetuesit, duke ndihmuar në rregullimin e sinjaleve nervore.
Llojet kryesore
Dy nga llojet kryesore janë:
Astrocitet protoplazmike, që gjenden kryesisht në lëndën gri të trurit.
Astrocitet fibroze, që gjenden kryesisht në lëndën e bardhë.
Emri “astrocit” vjen nga forma e tyre, e cila ngjan me një yll me shumë zgjatime.
Çfarë ndodh kur truri dëmtohet?
Kur sistemi nervor pëson një dëmtim, astrocitet aktivizohen dhe shumohen. Ky proces quhet gliozë reaktive. Ky reagim mund të jetë i dobishëm, sepse ndihmon në mbrojtjen dhe riparimin e zonës së dëmtuar. Megjithatë, në disa raste mund të krijojë një pengesë që vështirëson rigjenerimin e fibrave nervore. Pikërisht për këtë arsye, astrocitet janë sot një fushë e rëndësishme e kërkimit shkencor. Studiuesit po përpiqen të kuptojnë më mirë mënyrën se si ato mund të përdoren për të ndihmuar në trajtimin e dëmtimeve të trurit dhe sëmundjeve neurodegjenerative, si Alzheimeri dhe Parkinsoni.
Pse quhen “ndërtuesit e rrugëve nervore”?
Astrocitet mund të krahasohen me ndërtuesit dhe mirëmbajtësit e rrugëve të trurit. Ato ndihmojnë neuronet të lidhen me njëri-tjetrin, sigurojnë kushtet e nevojshme për funksionimin e tyre, kontrollojnë komunikimin nervor dhe reagojnë kur truri dëmtohet. Pra, astrocitet nuk janë thjesht “mbështetëse” të neuroneve. Ato janë pjesë aktive dhe thelbësore e mënyrës se si truri ndërtohet, funksionon, mbrohet dhe riparohet.
© Nuk lejohet riprodhimi i shkrimeve pa vendosur autorësinë e revistës "Psikologjia" dhe pa cituar burimin.
